Kontent qismiga oʻtish

Sahobalar roʻyxati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Aṣ-ṣaḥābah
اَلصَّحَابَةُ
Unvoni Paygʻambar Muhammadning sahobalari
Shaxsiy maʼlumotlar
Dini Islom
Mashhur ish(lar)i Qur'onni jamlash
Hadislarni rivoyat qilish
Sunnatni saqlash
Islomni yoyish
Islomiy boshqaruv
Huquqiy hukmlar (Fiqh asoslari)
Da'vat
Masjidlar va muassasalar qurish
Tanilgan sohasi Islomdagi eng xayrli Avlod

Aṣ-ṣaḥābah ( اَلصَّحَابَةُ (arab tili), ma'nosi: «Hamrohlar») — Islom payg'ambari Muhammadning hayotlik chog'ida u zotni ko'rgan yoki uchrashgan, u zotning elchiligiga iymon keltirgan va musulmon holida vafot etgan safarlaridir. Payg'ambarimizning sahobalari turli hududlarga tarqalib ketgani va hayotlik davrida ularning to'liq ro'yxati tuzilmagani sababli aniq soni ma'lum emas. Biroq manbalarda ularning soni 100 000 dan ortiq bo'lgani, jumladan Abu Zurʼa ar-Roziy va Jaloliddin as-Suyutiy kabi olimlar taxminan 124 000 nafarni tashkil etganini keltirishgan[1].

Sahobalarning ichida o'nta sahobaga hayotlik chog'idayoq ishonchli hadisda Jannat xushxabari berilgan. Ular quyidagilar: Abu Bakr Siddiq, Umar ibn Xattob, Usmon ibn Affon, Ali ibn Abu Tolib, Talha ibn Ubaydulloh, Zubayr ibn Avvom, Abdurahmon ibn Avf, Saʼd ibn Abu Vaqqos, Said ibn Zayd va Abu Ubayda ibn Jarroh[2].

Mashhur sahobalar

Quyidagi jadvalda asosiy manbalar, jumladan hadis to'plamlari (Sahihi Buxoriy, Sahihi Muslim), siyratlar (Ibn Hishamning "Siyrat Rasululloh") va tarixiy solnomalarda (At-Tabariyning "Tarix") qayd etilgan tarixiy hamda diniy ahamiyatiga ko'ra tanlab olingan 50 nafar ko'zga ko'ringan sahobalar keltirilgan. Reyting ularning boshqaruvdagi o'rni, hadis rivoyati, harbiy yurishlar yoki asosiy janglardagi ishtirokiga asoslangan.[3]

Muhammadning mashhur sahobalari
Tartib Ismi Mavqei / Ahamiyati Vafoti (milodiy) Asosiy xizmatlari
1 Abu Bakr Siddiq Birinchi xalifa, eng yaqin safdoshi 634 Muhammad al-layh bilan Madinaga Hijrat qilgan, barcha janglarda qatnashgan, Yamoma jangidan keyin Qur'onni jamlash ishlarini boshqargan va Ridda urushlarini bostirib Arabistonni birlashtirgan.[4]
2 Umar ibn Xattob Ikkinchi xalifa, arbob 644 Islom davlatini Fors va Vizantiya tomon kengaytirgan, askarlar uchun devon tuzilmasini o'z ichiga olgan adolatli boshqaruv tizimini o'rnatgan.[5]
3 Usmon ibn Affon Uchinchi xalifa, saxiy homiy 656 Qur'on matnini yagona lahjada birlashtirgan (standartlashtirgan) va Shimoliy Afrikani fath qilish kabi harbiy yurishlarni moliyalashtirgan.[6]
4 Ali ibn Abu Tolib To'rtinchi xalifa, olim 661 Badr jangi va Xandaq jangi kabi janglarda musulmonlarga boshchilik qilgan, shialikda birinchi imom sifatida ehtirom qilinadi.[7]
5 Oysha bint Abu Bakr Muhammadning zavjasi, hadis roviysi 678 2 210 ta hadis rivoyat qilib, Islom huquqini shakllantirishga hissa qo'shgan, Usmon vafotidan keyingi Birinchi fitna davrida muhim siyosiy rol o'ynagan.[8][9]
6 Xolid ibn Valid Harbiy sarkarda 642 Erta Islom davlatining tezkor kengayishida hal qiluvchi rol o'ynagan, "Allohning qilichi" deb tanilgan.[10]
7 Abu Hurayra Hadis roviysi 678 5 374 ta hadis rivoyat qilib, Muhammadning so'zlari va amallarini saqlab qolgan.[11]
8 Bilol ibn Raboh Birinchi muezzin, ozod qilingan qul 640 Madinada ilk bor azon aytgan, ozod qilingan habashistonlik qul sifatida islomdagi tenglik ramzi bo'lgan.[12]
9 Hamza ibn Abdulmuttalib Muhammadning amakisi, jangchi 625 Badr jangida mardlarcha kurashgan va Uhud jangida shahid bo'lgan, jasorati uchun "Allohning arsloni" unvonini olgan.[13]
10 Abdulloh ibn Abbos Olim, tafsir mutaxassisi 687 1 660 ta hadis rivoyat qilgan va Makkada Qur'on tafsiridan dars berib, "Qur'on tarjimoni" unvoniga sazovor bo'lgan.[14]
11 Abdulloh ibn Umar Hadis roviysi, zohid 693 2 630 ta hadis rivoyat qilgan va Muhammadning sunnatiga qat'iy amal qilgan.[15]
12 Talha ibn Ubaydulloh Ilk musulmonlardan, jangchi 656 Badr va Uhud janglarida qatnashgan, Birinchi fitna paytida Tuya jangida shahid bo'lgan.[16]
13 Zubayr ibn Avvom Jangchi, ilk musulmonlardan 656 Badr kabi yirik janglarda qatnashgan, Tuya jangida shahid bo'lgan.[17]
14 Abdurahmon ibn Avf Savdogar, vositachi 652 Tabuk jangini o'z mol-mulki bilan moliyalashtirgan va Madinadagi dastlabki musulmonlar o'rtasidagi kelishmovchiliklarni bartaraf etgan.[18]
15 Saʼd ibn Abu Vaqqos Harbiy sarkarda 655 Qodisiya jangida musulmonlarni g'alabaga boshlab, Forsning fath etilishiga sabab bo'lgan va Kufani boshqargan.[19]
16 Abu Ubayda ibn Jarroh sarkarda, ishongan sahoba 639 Suriyaning fath etilishiga boshchilik qilgan, Damashqni olgan va kamtarligi bilan tanilgan.[20]
17 Xadicha bint Xuvaylid Muhammadning zavjasi, savdogar 619 Islomni birinchi bo'lib qabul qilgan va Makkadagi dastlabki yillarda Muhammadni moddiy jihatdan qo'llab-quvvatlagan.[21]
18 Anas ibn Molik Hadis roviysi, xizmatkor 712 2 286 ta hadis rivoyat qilgan, Muhammadga o'n yil xizmat qilib, u zot hayotining nozik jihatlarini yetkazgan.[22]
19 Jobir ibn Abdulloh Hadis roviysi, jangchi 697 1 540 ta hadis rivoyat qilgan, Badr bilan birga 19 ta jangda ishtirok etgan.[23]
20 Fotima bint Muhammad Muhammadning qizi 632 Madinadagi ayollarga yetakchilik qilgan, shialik shajarasi borib taqaladigan Hasan va Husaynning onasi.[24]
21 Hafsa bint Umar Muhammadning zavjasi 665 Qur'onning ilk yozma nusxasini saqlagan va hadislar rivoyat qilib, ilk islom ilmiga ta'sir ko'rsatgan.[25]
22 Ummu Salama (Hind binti Abu Umayya) Muhammadning zavjasi, maslahatchi 679 Hudaybiya sulhida Muhammadga maslahat berib, sulh tuzilishiga hissa qo'shgan va muhim hadislar rivoyat qilgan.[26]
23 Mus'ab ibn Umayr Targ'ibotchi, shahid 625 Madinada islomni tarqatib, ko'plab ansorlarni iymonga keltirgan, Uhud jangida shahid bo'lgan.[27]
24 Abdulloh ibn Masʼud Olim, qori 653 Kufada Qur'on va uning tafsiridan ta'lim berib, ilk islom ilm-fanini shakllantirgan.[28]
25 Ubay ibn Ka’b Qur'on olimi 649 Qur'on qiroatini mukammal egallagan va dastlabki tafsirlarni jamlagan.[29]
26 Zayd ibn Sobit Kotib, jamlovchi 665 Abu Bakr davrida Qur'onni jamlash ishiga boshchilik qilgan.[30][31]
27 Ammar ibn Yasir Ilk musulmonlardan, shahid 657 Makkadagi azob-uqubatlarga chidagan, Siffin jangida Alini qo'llab-quvvatlab shahid bo'lgan.[32]
28 Sumayya bintu Xabbat Birinchi shahid ayol 615 Makkada etiqodi tufayli o'ldirilgan, islomning ilk shahidi va matonat ramzi.[33]
29 Salmon al-Forsiy Sahoba, strateg 656 Xandaq jangida xandaq qazishni taklif qilib, Madina mudofaasini ta'minlagan.[34]
30 Abu Zar Gʻiforiy Zohid, faol 652 Tenglikni targ'ib qilib, boylik to'plashni qoralagan, ijtimoiy adolatga ta'sir ko'rsatgan.[35]
31 Muoz ibn Jabal Olim, voliy 639 Muhammadning elchisi sifatida Yamanda Qur'ondan ta'lim bergan.[36][37]
32 Abu Ayyub al-Ansoriy Jangchi, mezbon 674 Hijrat paytida Madinada Muhammadni o'z uyida mehmon qilgan, Konstantinopol qamalida qatnashgan.[38]
33 Huzayfa ibn al-Yamon Maxfiy sir saqlovchi (razvedkachi) 656 Munofiqlarning ismlari yozilgan sirlarni saqlagan, Umar xalifaligida Kufani boshqargan.[39]
34 Zayd ibn al-Xattob Jangchi, shahid 632 Ridda urushlarida qatnashib, Yamoma jangida shahid bo'lgan.[40]
35 Ummu Ayman (Baraka) Muhammadning enagasi ~650 Muhammadning oilasiga enagalik qilgan va u zotning xonadonini qo'llab-quvvatlagan.[41]
36 Baro ibn Molik Jangchi, shahid 641 Yamoma jangida qahramonlik ko'rsatgan, Forsdagi yurishlarda halok bo'lgan.[42]
37 Abdulloh ibn Ravoha Shoir, shahid 629 Islomni madh etuvchi she'rlar yozgan, Mu'ta jangida qo'shinni boshqarib shahid bo'lgan.[43]
38 Said ibn Zayd Ilk musulmonlardan, jangchi 671 Badr kabi dastlabki janglarda qatnashgan.[44]
39 Miqdod ibn Asvad Jangchi 653 Ot ustida jang qilgan ilk musulmonlardan bo'lgan.[45]
40 Abu Talha al-Ansoriy Mohir kamonchi, saxiy ~654 Badr jangida kamonchilikda ajralib turgan.[46]
41 Shurahbil ibn Hasana Sarkarda, voliy 639 Iordaniya fathida qatnashgan va Umar davrida Suriyada voliy bo'lgan.[47]
42 Ummu Haram Jangchi, shahid ~649 Dengiz yurishlarida qatnashib, Kiprdagi harbiy yurish paytida shahid bo'lgan.[48]
43 Kaʼb ibn Zuhayr Shoir ~662 Islomni qabul qilgach, Muhammadni madh etib she'rlar yozgan.[49]
44 Abdulloh ibn Amr ibn al-Os Olim, hadis roviysi 684 Muhammad hayotligidayoq hadislarni yozib borgan.[50]
45 Abu Muso al-Ashʼariy Voliy, hakam ~662 Basrani boshqargan va Siffin jangida hakamlik qilgan.[51]
46 Safiya binti Huyay Muhammadning zavjasi ~670 Xandaq jangida musulmonlarni himoya qilgan.[52]
47 Ja'far ibn Abu Tolib Targ'ibotchi, shahid 629 Habashistonga qilingan hijratga boshchilik qilgan, Mu'ta jangida shahid bo'lgan.[53]
48 Amr ibn al-Os Sarkarda, voliy 664 Umar davrida Misrni fath qilgan va uni boshqargan.[54]
49 Asmo binti Abu Bakr Hijrat qatnashchisi 692 Hijrat vaqtida Muhammad va Abu Bakrga oziq-ovqat yetkazib bergan.[55]
50 Muoviya ibn Abu Sufyon Voliy, xalifa 680 Muhammadga kotiblik qilgan, Suriyada voliy bo'lgan va Umaviylar xalofatiga asos solgan.[56]

Ro'yxat

Ushbu sahobalar Muhammadning eng mashhur sahobalaridan ba'zilari hisoblanadi; bundan tashqari ko'plab boshqa sahobalar ham mavjud.

A

B

D

F

G

H

I

J

K

L

M

N

Q

R

S

T

U

W

Y

Z

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „عدد الصحابة - الإسلام سؤال وجواب“ (ar). islamqa.info. Qaraldi: 2024-yil 30-may.
  2. ↑ Shahinda „10 Companions Who Were Promised Paradise“ (en-US). Iqra Online (2022-yil 27-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 30-may.
  3. ↑ Ibn Hajar. Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba. Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2005 — 10-bet. 
  4. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 226–234, 686–688-bet. 
  5. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1996 — 12–45-bet. 
  6. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 577–610-bet. 
  7. ↑ Ibn Sa’d. Tabaqat al-Kubra. Dar Sader, 1960 — 12–40-bet. 
  8. ↑ Sahih al-Buxoriy. 3-jild. 48-kitob. 829-raqam.
  9. ↑ Ibn Hajar. Fath al-Bari. Dar al-Fikr, 2001 — 12-bet. 
  10. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1993 — 56–78-bet. 
  11. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 578–590-bet. 
  12. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 143–144-bet. 
  13. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 370–375-bet. 
  14. ↑ Ibn Hajar. Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba. Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2005 — 145–150-bet. 
  15. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 200–220-bet. 
  16. ↑ Ibn Sa’d. Tabaqat al-Kubra. Dar Sader, 1960 — 214–220-bet. 
  17. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 315–320-bet. 
  18. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 98–105-bet. 
  19. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1992 — 34–50-bet. 
  20. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1993 — 120–135-bet. 
  21. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 111–114-bet. 
  22. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 390–400-bet. 
  23. ↑ Ibn Hajar. Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba. Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2005 — 230–235-bet. 
  24. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 279–280-bet. 
  25. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 250–255-bet. 
  26. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 496–498-bet. 
  27. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 294–295, 370–375-bet. 
  28. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 461–470-bet. 
  29. ↑ Ibn Sa’d. Tabaqat al-Kubra. Dar Sader, 1960 — 487–490-bet. 
  30. ↑ Sahih al-Buxoriy. 6-jild. 61-kitob. 525-526-raqamlar.
  31. ↑ Birişik, Abdulhamit (2002). "KUR'AN" (Turkish). TDV Encyclopedia of Islam, Vol. 26 (Ki̇li̇ – Kütahya). Istanbul: Turkiye Diyanet Foundation, Centre for Islamic Studies. 383-388 b. ISBN 978-975-389-406-7. https://islamansiklopedisi.org.tr/kuran. 
  32. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1997 — 100–110-bet. 
  33. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 143–144-bet. 
  34. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 450–452-bet. 
  35. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 46–60-bet. 
  36. ↑ Az-Zirakli, Khairuddin. Al-A'lām, 15 (ar), Beirut: Dar el-Ilm Lilmalayin, 2002 — 258–9-bet. Qaraldi: 2017-yil 25-oktyabr (2017-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan). 
  37. ↑ Sahih al-Buxoriy. 6-jild. 61-kitob. 525-526-raqamlar.
  38. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 272–273-bet. 
  39. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 360–370-bet. 
  40. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1993 — 40–45-bet. 
  41. ↑ Ibn Sa’d. Tabaqat al-Kubra. Dar Sader, 1960 — 223–225-bet. 
  42. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1992 — 60–65-bet. 
  43. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 531–533-bet. 
  44. ↑ Ibn Hajar. Al-Isaba fi Tamyiz al-Sahaba. Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2005 — 90–92-bet. 
  45. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1997 — 120–125-bet. 
  46. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 305–310-bet. 
  47. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1993 — 140–145-bet. 
  48. ↑ Sahih al-Buxoriy. 4-jild. 52-kitob. 47-raqam.
  49. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 597–600-bet. 
  50. ↑ Al-Dhahabi. Siyar A'lam al-Nubala. Dar al-Hadith, 2001 — 80–90-bet. 
  51. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1997 — 130–140-bet. 
  52. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 458–460-bet. 
  53. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 159–163, 531–533-bet. 
  54. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1992 — 150–180-bet. 
  55. ↑ Ibn Hisham. The Life of Muhammad. Oxford University Press, 1955 — 226–228-bet. 
  56. ↑ Al-Tabari. The History of al-Tabari. SUNY Press, 1995 — 1–100-bet.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Sahobalar_roʻyxati&oldid=1231882" dan olindi