Xubayb ibn Adiy
Xubayb ibn Adiy | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | Madina |
| Vafoti |
Milodiy 625-yil |
| Dini | Islom |
| Tanilgan sohasi | Sahoba, jangchi |
Xubayb ibn Adiy (arabcha: خبيب بن عدي) — islom paygʻambari Muhammadning sahobasi[1]:350–351. Ar-Rojiy yurishi chogʻida oʻldirilgan.
Oʻlim sabablari
625-yilda ayrim kishilar Muhammad paygʻambarga islom dini boʻyicha taʼlim beruvchi muallimlar yuborishni soʻragan[1]:187, biroq ular Xuzayma qabilasining ikki urugʻi tomonidan pora evaziga yoʻldan urilgan edi. Bu urugʻlar Muhammad paygʻambarning izdoshlari tomonidan amalga oshirilgan Abdulloh ibn Unays gʻazotida oʻldirilgan Xolid ibn Sufyonning uchun qasos olishni istagan, chunki Xolid Madinada musulmonlarga hujum qilishni rejalashtirgan edi. Ular oʻz maqsadlariga erishish uchun musulmonlarni oʻldirgan[2]. Xuzayl qabilasi Osim ibn Sobitni oʻldirganidan soʻng, uning boshini sotmoqchi boʻlgan[1]:350–351.
Tarixchi va sharqshunos William Montgomery Wattning soʻzlariga koʻra, voqeaning eng keng tarqalgan talqinida Banu Lahyon qabilasining musulmonlarga hujum qilishdan maqsadi oʻz boshligʻining oʻldirilgani uchun qasos olish boʻlgani aytiladi. Shu bois ular Xuzaymaning ikki urugʻiga pora berib, Muhammad paygʻambarga islomni qabul qilmoqchimiz, deb aytishga koʻndirgan. Tarixchi, shuningdek, Muhammad paygʻambar tomonidan yuborilgan yetti kishi uning uchun ham josuslik qilgan, ham arab qabilalariga muallimlik qilgan boʻlishi mumkinligini aytgan. Bundan tashqari, Watt qabila yoʻlboshchisining oʻldirilishi aynan qaysi sanada yuz berganini aniqlash qiyinligini ham qayd etgan[2].
Musulmon olimi Safiurrahmon Muborakpuriy bergan maʼlumotlarga koʻra, Quraysh qabilasi Xubayb ibn Adiyni dorga osishni Uqba bin al-Horisga buyurgan, chunki Uqbaning otasini aynan Xubayb oʻldirgan edi[1].
Muhammad paygʻambar Xubayb ibn Adiyning oʻlimi uchun Abu Sufyondan qasos olish maqsadida Amr ibn Umayya al-Damriy yurishini amalga oshirishga buyruq bergan[3].
Oʻlimi
Xubayb ibn Adiy asir olinib, minglab odamlardan iborat qavm kuzatuvida qatl joyiga olib borilgan. Safga Abu Sufyon kabi kishilar boshchilik qilgan, shuningdek, u yerda Safvon ibn Umayya va Said ibn Amir al-Jumahiylar ham bor edi.
Ayollar va bolalar Xubaybni qatl etish belgilangan joyga haydab olib borgan. Uni oʻldirish orqali Quraysh qabilasi Badr jangida koʻrgan talofatlari uchun qasos olmoqchi edi. Toʻplangan olomon Xubayb bilan birga qatl joyiga yetib kelgach, Xubayb ayollar va bolalarning qichqiriqlari orasida qatʼiy, ammo sokin ovozda shunday degan:
- „Agar ijozat bersangiz, oʻlimimdan oldin ikki rakat namoz oʻqib olsam“.
Shundan soʻng Xubaybga dorga osilishidan oldin ikki rakat namoz oʻqishga ruxsat berilgan. Soʻngra u:
- „Agar oʻlimdan qoʻrqayapti deb oʻylashingiz mumkinligidan xavsiramaganimda namozni albatta uzoqroq oʻqigan boʻlardim“, — degan.
Shunday qilib, Xubayb ibn Adiy asirlikda oʻlim jazosiga hukm qilingan musulmonlarning qatldan oldin ikki rakat namoz oʻqish odatini boshlab bergan. Xubayb Kaʼbaga yuzlanib ikki rakat namoz oʻqigan. Soʻngra Quraysh yetakchilariga yuzlanib shunday degan:
- „Allohga qasamki, agar sizlar meni oʻlimdan qoʻrqqanim sababli namoz oʻqishni soʻradi deb oʻylasangiz, bu namozni oʻqishning hech qanday qiymati qolmaydi“.
Soʻng makkaliklar Xubayb hali tirik paytidayoq uning tanasini boʻlaklashga kirishib, uni masxara qila boshlagan:
- „Muhammad sening oʻrningda boʻlishini, oʻzing esa ozod qilinishingni istarmiding?“
Xubayb tanasidan qon oqib turgan holda:
- „Allohga qasamki, Muhammadning poyiga birgina tikan kirib, ozor berishini koʻrish evaziga oʻz oilam bagʻrida tinch-omon va xotirjam yashashni aslo istamasdim!“, — deb javob bergan.
Odamlar osmonga musht koʻtargan, ularning qichqiriqlari yanada kuchaygan.
- „Uni oʻldiring. Uni oʻldiring!“
Xubayb dor uzra koʻzlarini koʻkka tikkancha shunday degan:
- „Ey Alloh, paygʻambar Muhammadga mening salomimni yetkazgin“.
Shundan soʻng Xubaybning vujudini tilka-pora qilgan qilich va nayzalarning sanogʻiga yetib boʻlmagan.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Mubarakpuri, The sealed nectar: biography of the Noble Prophet
- ↑ 2,0 2,1 Watt, W. Montgomery. Muhammad at Medina. Oxford University Press, 1956 — 33-bet. ISBN 978-0195773071. „The common version, however, is that B. Lihyan wanted to avenge the assassination of their chief at Muhammad's instigation, and bribed two clans of the tribe of Khuzaymah to say they wanted to become Muslims and ask Muhammad to send instructors.“ (online)
- ↑ Tabari, Al (2008), The foundation of the community, State University of New York Press, 147-bet, ISBN 978-0-88706-344-2