Abu Sufyon ibn al-Horis
| Abu Sufyon ibn al-Horis arabcha: أبو سفيان بن الحارث | |
|---|---|
| Tavalludi |
tax. milodiy 571-yil |
| Vafoti |
tax. milodiy 636-yil (tax. 66 yoshda) Madina, Hijoz, Roshidun xalifaligi |
| Dafn etilgan joyi | Al-Baqi qabristoni, Madina |
| Turmush oʻrtogʻi | Jumona bint Abu Tolib |
| Otasi | Horis ibn Abdulmuttalib |
| Onasi | Gʻoziyya bint Qays al-Fihriy |
Abu Sufyon ibn al-Horis ibn Abdulmuttalib (arabcha: أبو سفيان بن الحارث بن عبد المطلب), asl ismi al-Mugʻira (arabcha: المغيرة) — payg‘ambar Muhammadning dushmani. Keyinchalik Makka fathidan soʻng paygʻambar Muhammadning sahobasiga aylangan[1].
Yoshlik davri
U Al-Horis ibn Abd al-Muttalibning oʻgʻli edi[2]. Uni bir necha kun Halimah bint Abi Zhuayb emizgan boʻlib, shu tariqa u Muhammadning emikdosh ukasi boʻlgan[2].
U amakivachchasi Jumanah bint Abi Tolibga uylangan va ularning Jaʼfar ismli oʻgʻli boʻlgan[3][2]. Shuningdek u boshqa bir amakivachchasi Umm ‘Amr bint al-Muqavvimga ham uylangan, ularning Atika ismli qizi boʻlgan[3]. Bu keyinchalik Abu Sufyonning jiyani Abd al-Muttalibga (Rabi’ah ibn al-Horisning oʻgʻli) turmushga chiqqan ayni qiz boʻlishi mumkin[4].:343
Islomga qarshiligi
Yoshliklarida Abu Sufyon va Muhammad yaqin doʻst boʻlishgan[4];:397[2] ammo Muhammad 610-yilda oʻzini paygʻambar deb eʼlon qilishi bilanoq, Abu Sufyon „undan avval hech kim qilmagandek unga dushmanlik qildi“[4].:397 keyinchalik u buni shunday izohlagan: „Biz bir jamoa, oliyjanob xalq edik. Aql-farosat va fikr bilan yashagan odamlarning fazilatini koʻrdim. Ular togʻ dovonidan oʻtishdi, biz ham ergashdik. Soʻng aslzodalar va yoshi ulugʻlar Muhammadndan ajrala boshlashdi, oʻz xudolariga yordam berib, ajdodlarini himoya qilishdi, biz ham ularga ergashdik“[4].:400
„U Paygʻambarga yigirma yil davomida nafrat koʻrsatdi, Quraysh Muhammad bilan urushishga chiqqanida hech qachon ortda qolmadi“[2]. U mushriklar tomonida Badr jangida jang qilgan. U magʻlubiyat xabarini olib Makkaga qaytib kelganlarning birinchilaridan edi. U amakisi Abu Lahabga shunday degan: „Toʻda bilan toʻqnashganimiz zahoti biz orqaga oʻgirildik, ular esa istaganlaricha bizni oʻldirib, asir olishardi; Allohga qasam, men buning uchun xalqni ayblamayman. Biz osmon bilan yer orasida ola-bula otlarda oq libosli kishilarga duch keldik, Allohga qasam, ular hech narsani ayashmadi, hech kim ularga bardosh berolmasdi“[5].:310
U Muhammad va musulmonlarga qarshi satirik sheʼrlar ham yozgan[2] va Hassan ibn Sobitni haqorat qilgan:
Hassan Muhammaddan javob tariqasida haqoratli sheʼrlar toʻqishga ruxsat soʻragan, bunda u Muhammadning nomini dushmanona his-tuygʻulardan chetga chiqarishga vaʼda bergan va ruxsat berilgan[4].:397
626-yil yanvarida Muhammad Badrga soʻnggi yurishni boshlab, Quraysh va musulmonlar oʻrtasida hal qiluvchi jang uchun uchrashuv belgiladi. Biroq Makka qoʻshini umuman kelmagani sabab jang boʻlmadi[5].:447
627-yilda Qurayza qabilasi qatl etilgach, Hassan ibn Sobit ularning doʻzaxga ketganini anglatadigan sheʼr tuzdi.
628-yilda bir arab savdogari Imperator Iroqliyga Muhammad haqida xabar bergan. Bu shaxs, oʻzini safardagi guruh ichida Muhammadning „eng yaqin qarindoshi“ deb tanishtirgan kishi, odatda Abu Sufyon ibn Harb deb aniqlanadi[5];:654-655 ammo Abu Sufyon ibn al-Horis ham oʻsha yerda boʻlganini aytgan. U shunday degan: „Men oʻzimni [Iroqliy] huzurida koʻrmadim, Islomdan qochib yurgan edim, ammo Muhammadni yolgʻiz oʻzi bilardim. Shunda Islom qalbimga kirdi va mushriklik xatosini angladim“[4].:400
Islomni qabul qilishi
630-yilda Makkaning fathi arafasida Abu Sufyon musulmon boʻlishga qaror qildi. Jumanah shunday dedi: „Nihoyat, Muhammadga badaviylar va ajnabiylar ergashganini koʻryapsan, sen esa uning qatʼiy dushmani boʻlib kelding! Unga yordam beradigan birinchi odam sen boʻlishing kerak edi!“[4]:397 Abu Sufyon quli Mazhkurni tuyalar va otni tezroq egarlab, al-Abvada Muhammad qoʻshini bilan uchrashishga shoshiltirdi. Jumanah, Jaʼfar va amakivachchasi Abdulloh ibn Abi Umayya bilan birga u yashirincha va jonidan qoʻrqib yoʻl oldi, „chunki mening qonim halol qilingan edi“[5].:546[4]:397-398
Muhammadning tuyalari koʻringanda, Abu Sufyon amakivachchasi bilan koʻz urishtirishga urindi, ammo Muhammad yuzini oʻgirib oldi. Abu Sufyon yuz burilgan tomonga oʻtdi, lekin Muhammad yana yuzini buraverdi. Abu Sufyon oʻtmishdagi dushmanligi uchun qasos sifatida oʻldirilishidan xavotirlandi, garchi dastlabki doʻstliklari sabab Muhammad uning islomga kirganidan xursand boʻladi deb umid qilgan. Abu Bakrni ham oʻz ichiga olgan boshqa musulmonlar ham Muhammadning ishini takrorlab, Abu Sufyondan yuz oʻgirib ketishdi; Umar ruhlantirgan Nu’mon ibn al-Horis ham unga ergashib, mazax qildi: „Ey Allohning dushmani, sen Allohning Rasuli va uning sahobalariga ozor yetkazding. Sening unga dushmanliging butun dunyoga maʼlum!“[4]:398
Abu Sufyon shafoat uchun amakisi Abbosga murojaat qildi, ammo Abbos bu foydasiz boʻlishini aytdi. Soʻng u xuddi shunday natija bilan qayniukasi Aliga ham murojaat qildi. Abu Sufyon Muhammad lashkariga ergashib, u qayerda toʻxtasa Muhammad chodirining eshigi yonida oʻtiradigan boʻldi, ammo u eʼtiborsiz qoldirildi[4].:398 Niq’u-l-‘Uqobda Muhammadning xotini Umm Salama (u Abdullohning opasi edi) Muhammaddan ularni qabul qilishni soʻradi. „Qurayshning hammasi shunga oʻxshash gaplarni aytyapti, sen esa undan ham koʻproq jinoyat qilganlarni kechirgansan“. Muhammad javob berdi: „Ular menga kerak emas. [Abu Sufyon]ga kelsak, u mening nomimga tuhmat qilgan; [Abdulloh]ga kelsak, u Makkada men haqimda yomon gapirgan va aytganini aytgan“. Abu Sufyon bu xabarni eshitgach: „Allohga qasam, u meni kiritishi kerak, boʻlmasa mana shu kichkina oʻgʻlimni olib, yer yuzida tentirab ketamiz, ochlik va chanqoqlikdan oʻlamiz“, dedi[5].:546[4]:399 Bu Muhammad Makkaga kirib, gʻalaba qozonguncha davom etdi. Makkada Jumanah Muhammadning chodiriga boshqa bir nechta mehmonlar bilan birga kirib, u bilan gaplasha oldi, biroq u baribir Abu Sufyon bilan gaplashmadi[4].:398
Nihoyat, Abu Sufyon Muhammadga Hunayn jangida ergashdi[4].:398 Dushman yaqinlashganda, u otidan sakrab tushib, qoʻlida qilich bilan (keyinchalik aytishicha) Muhammad uchun oʻlishni istadi. Koʻp musulmonlar qochgan paytda, Abbos Muhammadning kulrang xachirining jilovini ushlab oldi, Abu Sufyon esa narigi tomonidan tutdi. Muhammad uni himoya qilayotgan kishi kimligini soʻradi, Abu Sufyon dubulgʻasini yechdi. Abbos: „Bu sizning aka-amakivachchangiz Abu Sufyon, unga marhamat qiling!“ dedi. Muhammad: „Qilaman. Alloh uni menga qilgan barcha dushmanligi uchun magʻfirat qilsin!“ deb javob berdi. Abu Sufyon uzangidagi oyogʻidan oʻpdi, Muhammad esa: „Bu mening birodarim, jonimga qasam!“ dedi[4].:398-399[2][5]:844 Soʻng Muhammad Abbosga musulmon lashkarini qaytarib chaqirishni buyurdi va ular pistirmadagi dushmanga hujum qilishdi[4].:399 keyinchalik u bu sadoqat amali uchun Abu Sufyon va uning oilasiga jannat kafolatlanganini aytgan[4].:442-443
Muhammad ham Abu Sufyondan, ham Abdulloh ibn Abi Umayyadan rasmiy imon keltirish bayonotini oldi[5].:546[4]:399 Abu Sufyon islomni kech qabul qilishining avvalgi ikkilanmasini tushuntirish uchun sheʼr bitdi.
Abu Sufyon „musulmonlarning eng yaxshisi“ boʻldi va „u haqida hech qanday yomon gap aytilmadi“[4].:399 Muhammad unga Xaybardan 100 vasq miqdorida nafaqa tayinladi[4].:341
Oʻlimidan uch kun oldin Abu Sufyon Al-Baqi qabristonida Aqil ibn Abi Tolib uyi yaqinida oʻz qabri joyini qazib qoʻydi. Uning vafot sanasi bahsli: bir manbada 641-yil fevraliga, boshqasida 652-yilga qoʻyiladi. Uning janoza namoziga Umar boshchilik qilgan[2].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ abdalmalik ibn Hisham. Notes to Ibn Ishaq’s Sirat Rasool Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, p. 740 note 385. Oxford: Oxford University Press.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Muhammad ibn Jarir al-Tabari. Tarikh al-Rusul waʼl-Muluk. Translated by Landau-Tasseron, E. (1998). Volume 39: Biographies of the Prophetʼs Companions and Their Successors, p. 21. Albany: State University of New York Press.
- ↑ 3,0 3,1 Muhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir, vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina, pp. 35-36. London: Ta-Ha Publishers.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 Muhammad ibn Umar al-Waqidi. Kitab al-Maghazi. Translated by Faizer, R. (2011). The Life of Muhammad. London & New York: Routledge.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Muhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad. Oxford: Oxford University Press.