Kontent qismiga oʻtish

Fotima binti al-Asvad

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Fotima bint al-Asvad (arabcha: فاطمة بنت الأسود‎‎) — islom paygʻambari Muhammadning zamondoshi. Oʻgʻirlik uchun hudud jazosi qoʻllangan birinchi musulmon. Shaxsan paygʻambar Muhammadning buyrugʻi bilan jazo tariqasida qoʻli kesib tashlangan[1][2][3].

Yoshlik yillari

Fotima Makkadagi Quraysh qabilasining Banu Maxzum urugʻidan boʻlgan. U Ummu Amr binti Sufyon nomi bilan ham tanilgan[3]. Sufyon al-Asvad ibn Abdulasadning oʻgʻli boʻlgani bois[4] al-Asvad aslida Fotimaning bobosi boʻlgan boʻlishi mumkin. Uning akasi Abu Salama esa Fotimaning katta amakisi boʻlishi mumkin[5].

Fotimaning onasi Amir ibn Luayy urugʻidan Fotima binti Abduluzzo ibn Abu Qays edi[3]. Shunga koʻra, Huvaytib ibn Abduluzzo uning togʻasi boʻlgan[3]. Fotimaning Habbar va Abdulloh ismli ikki akasi boʻlib, ular islomni birinchilardan qabul qilgan[6].

624-yil mart oyida al-Asvad ibn Abdulasad Badr jangida mushriklar tomonida jang qilgan va bu jangda paygʻambar Muhammadning amakisi Hamza ibn Abdulmuttalib tomonidan oʻldirilgan[7].

Fotima keyinchalik musulmon boʻlib, paygʻambar Muhammadga bayʼat qilgan[8]. Uning islomni Makka fathi chogʻida yoki undan avvalroq qabul qilgani aniq keltirilmagan.

Huquqiy ish

Jinoyat

Fotima amalga oshirgan jinoyat sanasi ham, uning asl mohiyati ham bahsli. U bu jinoyatga yo Makkani fath etish chogʻida[2][9] yaʼni 630-yil yanvar oyida, yoki vidolashuv haji[3] paytida 632-yil mart oyida qoʻl urgan.

Oyshaning aytishicha, Fotima buyumlarni qarzga olib, keyin ularni olganini inkor qilar ekan[10]. Boshqa rivoyatda oʻgʻirlangan buyumlar taqinchoqlar ekanligi aytilgan[3]. Uchinchi talqinda esa Fotima tunda tashqariga chiqib, yoʻlovchilar qarorgohiga duch kelgani va ularning xaltalaridan birini olgani aytilgan. Biroq u jinoyat ustida qoʻlga tushgan va yoʻlovchilar uni ushlab, bogʻlab qoʻygan[3].

Hukm

Ertalab Fotima paygʻambar Muhammadning huzuriga olib kelingan[1][2][3][9]. Muhammad paygʻambar esa uning qoʻlini kesib tashlashni hukm qilgan[2][10].

Qurayshlar uning holidan juda xavotirga tushib[9][11][12], jazoni yengillashtirish uchun oʻrtaga tushadigan vositachi qidira boshlagan. Bir necha kishi paygʻambar Muhammadning huzurida unga shafoat soʻrab kirgan[3]. Fotimaning qarindoshlari paygʻambar Muhammadga yaqinlashishga jurʼat qila oladigan va unga taʼsir oʻtkaza olishi mumkin boʻlgan yagona shaxs uning asrab olingan nabirasi Usoma ibn Zayd deb oʻylagan[3][9][11][12]. Fotimaning oilasi Usomaga murojaat qilgan[3][10], u esa oʻz navbatida paygʻambar Muhammadning huzuriga Fotima uchun shafoat soʻrab borgan[10][12].

Usoma Fotimaning nomidan soʻz boshlagan, ammo paygʻambar Muhammadning rangi oʻzgarib, unga shunday degan: „Allohning belgilagan jazo choralaridan birini bekor qilishni soʻrab oʻrtaga tushyapsanmi[9][11][12]? Ey Usoma, menga gapirma. Allohning hududlari buzilar ekan, buning boshqa chorasi yoʻqdir. Agar qizim Fotima oʻgʻrilik qilganida ham, shubhasiz, uning qoʻlini kesardim![3]“ Usoma shunday javob qaytargan: „Ey Allohning Rasuli, Allohdan men uchun magʻfirat soʻrang![9]“

Shundan soʻng Fotima paygʻambar Muhammadning xotinlaridan biri, oʻz urugʻidan boʻlgan Ummu Salamaning huzuriga panoh izlab borgan[1][3]. Ammo Muhammad xotiniga uni qoʻyib yuborishni aytib, oʻgʻirlik jazosi borasida oʻz qizini ham ayamasligini takrorlagan[3].

Shom payti paygʻambar Muhammad odamlar oldida xutba oʻqish uchun turdi, Allohga hamd-u sano aytib, soʻng davom etdi: „Endi muddaoga oʻtsak. Ey odamlar! Sizlardan oldingi ummatlarning yoʻldan ozishi va halok boʻlishiga sabab agar ularning ichida obroʻli biror kishi oʻgʻrilik qilsa, uni jazolamay qoʻyib yuborar edilar, bordi-yu uysiz-joysiz, zaif biror kishi oʻgʻrilik qilsa, unga belgilangan jazoni ijro etar edilar. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻrilik qilganida ham muqarrar ravishda uning qoʻlini kesgan boʻlardim![1][9][11][12]“

Ushbu bayonotdan soʻng, Muhammad paygʻambar hukm ijro etilishini buyurdi[3][9]. Umuman olganda, paygʻambar shunday taʼlim bergan: „Chorak dinor yoki undan qimmatroq qiymatdagi narsani oʻgʻirlaganlik uchun qoʻl kesiladi“[13].

Jazo

Shundan soʻng Fotimaning qoʻli kesib tashlangan[1][9] va u qoʻlidan qon tomib turgan holda chiqib ketgan[3].

Fotima Abdulashhal urugʻiga borgan, u yerda Usayd ibn Hudayrning xotini uni tanib, uyiga taklif qilgan va unga ovqat pishirib bergan[3]. Urugʻ boshligʻi Usayd[14] masjiddan qaytib kelgach, hali uyga kirmasidan turib xotinidan Fotima haqidagi xabarni eshitgan-eshitmaganini soʻragan. Xotini: „Ha, u men bilan shu yerda“, — deb javob bergan. Usayd paygʻambar Muhammad bilan maslahatlashish uchun masjidga qaytib borgan, Muhammad esa unga: „Unga rahm qilgan ekansan. Alloh senga ham rahm qilsin!“ — deb aytgan[3].

Fotima otasining oldiga qaytgach, otasi unga togʻalarinikiga borib yashashni buyurgan, chunki Fotima ularga oʻxshab ketardi[3]. Biroq bu oʻxshashlik tashqi koʻrinishdami yoki xulq-atvordami, otasi bunga toʻxtalib oʻtirmagan. Uni togʻasi Quvaytib ibn Abduluzzo oʻz qaramogʻiga olgan[3].

Keyingi hayoti

Paygʻambar Muhammadning xotini Oysha Fotimaning chin dildan tavba qilganini taʼkidlagan. U muhtoj boʻlib qolsa, Oyshaning huzuriga borar, Oysha esa uning iltimoslarini paygʻambarga yetkazar edi[2][9].

Fotima paygʻambar Muhammad hayotlik paytida turmushga chiqqan[2][9]. Umm Amr kunyasi[3] uning Amr ismli oʻgʻli boʻlganini anglatadi.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Sahih Muslim; 17:4190.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Sahih Bukhari; 4:55:2505.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 Muhammad ibn Saad, Tabaqat vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina, p. 185. London: Ta-Ha Publishers.
  4. ↑ Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasulallah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, p. 311. Oxford: Oxford University Press.
  5. ↑ Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasulallah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, p. 329. Oxford: Oxford University Press.
  6. ↑ Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasulallah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, p. 528. Oxford: Oxford University Press.
  7. ↑ Muhammad ibn Ishaq, Sirat Rasulallah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad, p. 299. Oxford: Oxford University Press.
  8. ↑ Muhammad ibn Saad, Tabaqat vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina, p. 184. London: Ta-Ha Publishers.
  9. ↑ 9,00 9,01 9,02 9,03 9,04 9,05 9,06 9,07 9,08 9,09 9,10 Muslim 17:4188.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Muslim 17:4189.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Bukhari 8:81:779.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Muslim 17:4187.
  13. ↑ Bukhari 8:81:780.
  14. ↑ Muhammad ibn Saad, Tabaqat vol. 3. Translated by Bewley, A. (2013). The Companions of Badr, p. 470. London: Ta-Ha Publishers. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Fotima_binti_al-Asvad&oldid=437340" dan olindi