Kontent qismiga oʻtish

Suhayl ibn Amr

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Suhayl ibn Amr
arabcha: سهيل بن عمرو‎‎
Tavalludi tax. milodiy 556
Makka, Hijoz, Arabiston (hozirgi Saudiya Arabistoni)
Vafoti 639 (yoshi 82–83)
Imvos, Shom, Quddus yaqinida, Jund Filastin, Roshidun xalifaligi
Mashhur ishlari Quraysh elchisi
Turmush oʻrtogʻi
  • Fotima bint Abduluzzo
  • Faxita bint Amir ibn Navfal
  • Al-Hunfa bint Abu Jahl
Bolalari
Otasi Amr ibn Abd Shams
Onasi Uzza bint Sufyan
Suhayl ibn Amr
Harbiy faoliyati
Jang/urush

Suhayl ibn Amr (arabcha: سهيل بن عمرو‎‎), asosan, Abu Yazid nomi bilan ham tanilgan[1], islom paygʻambari Muhammadning zamondoshi va Makkadagi Quraysh qabilasining nufuzli yetakchilaridan biri. Zukko va notiq kishi boʻlgan Suhayl oʻzi mansub boʻlgan qabila xatibi (notiqi) sifatida tanilgan. Uning fikri qabila vakillari orasida katta ahamiyat kasb etgan. 628-yilda Quraysh nomidan paygʻambar Muhammad bilan mashhur Hudaybiya sulhini tuzishda vositachilik qilgan[2][3].

Suhayl ibn Amr masjidi

Oilasi

U Amir ibn Luayy urugʻidan boʻlgan Amr ibn Abd Shams va Umayya urugʻidan boʻlgan Uzza bint Sufyonning oʻgʻli boʻlib, ikkalasi ham Quraysh qabilasidan edi. Uning toʻrt nafar ota-bir, ona-boshqa aka-ukasi boʻlgan.

  1. Sakran ibn Amr, onasi Hiyah bint Qays al-Xuzaiyya edi. U Savda bint Zam’aning birinchi eri va Abdulrahmonning otasi edi.
  2. Hatib, onasi Asma bint al-Horis ibn Navfal edi. U Rayta bint Alqamaning eri va Amrning otasi edi.
  3. Sahl, onasi ham Asma bint al-Horis ibn Navfal edi. U Safiyya bint Amr ibn Abd al-Vudning eri va Amirning otasi edi.
  4. Sulayt, onasi Xavla bint Amr ibn al-Horis edi. U Fatima bint Alqamaning eri va Salitning otasi edi.

Suhayl boʻyi baland, oqsariq terili, chiroyli va koʻrkam qiyofali kishi sifatida tasvirlanadi[4],:302 biroq uning pastki labi yoriq boʻlgan[4].:312

U uch marta uylangan va bir necha farzandi boʻlgan.

  1. Fatima bint Abdul-Uzza
    1. Hind bint Suhayl, u Hasan ibn Aliga turmushga chiqqan va Yaʼqub hamda Abdurrahmonning onasi boʻlgan.
    2. Umm Kulthum, u Abu Sabra ibn Abu Ruhmga turmushga chiqqan va Saʼd, Sabra, Abdulloh hamda Muhammadning onasi boʻlgan.
    3. Sahla bint Suhayl, u Abu Huzayfa ibn 'Utbaga turmushga chiqqan va Muhammad ibn Abi Huzayfaning onasi boʻlgan.
  2. Fakhita bint Amir ibn Navfal
    1. Abdulloh, u Laylo bint Abdullohga uylangan va Umar ibn Abdulloh hamda Ubaydullohning otasi boʻlgan.
    2. Al-‘As (keyinchalik Abu Jandal nomi bilan tanilgan), u Safiya bint Abd al-Uzzaga uylangan va Jandal hamda Abdullohning otasi boʻlgan.
  3. Al-Hunfaʼ bint Abu Jahl.
    1. Yazid, u Ruqayya bint Abdulloh ibn Abi Qaysga uylangan va Abu al-Hasan hamda Umm al-Hasanning otasi boʻlgan.

Ilk islom

Suhayl Islomning ilk kunlarida Makkadagi oqsoqollardan biri edi[5]. U hojilarni ovqatlantirish vazifasi yuklatilganlar qatorida boʻlgan[4].:320–321

U 620-yilda Toifdan qaytishi chogʻida Muhammadni himoya qilishdan bosh tortgan yetakchilardan biri boʻlgan[5], „Amir ibn Luayy Kaʼb urugʻlariga qarshi panoh bermaydi“[4],:194 degan; Kaʼb urugʻlari esa Qurayshning koʻpchiligini tashkil etgan.

622-yilda Quraysh Madinadan kelgan ayrim hojilar Aqabada Muhammad bilan uchrashib, u bilan birga jang qilishga bayʼat berganini eshitdi. Suhayl va boshqalar madinaliklarni quvib, ularning yetakchilaridan biri Saʼd ibn Ubadahni asir oldilar. Ular Saʼdning qoʻllarini oʻz kamariga bogʻlab boʻyniga mahkamladilar va sochidan tortib Makkaga sudrab ketdilar, yoʻlda uni urib borishdi. Saʼd Suhaylning oʻziga yaxshi munosabatda boʻlishini kutganini aytgan, ammo Suhayl „yuziga qattiq zarba“ bergan. Biroq Saʼd yordam soʻragach, Quraysh uning Makkada ittifoqchilari borligini anglab, uni qoʻyib yubordi[4].:206

624-yilda Suhayl va uning oʻgʻli Abdulloh Abu Sufyon karvoni bilan uchrashish uchun Quraysh qoʻshini bilan yoʻlga chiqdi. Ular Muhammad qoʻshini kutib turgan Badrga yetib kelgach, Abdulloh Qurayshni tark etib, Badr jangida musulmonlar tomoniga oʻtdi[4].:168 Jang paytida Saʼd ibn Abi Vaqqos oʻq bilan Suhaylning o‘tirg‘ich nervini shikastlagan[6]. Suhayl jangda asirga olinib, tutqun sifatida olib ketilganlar qatorida edi. Umar uning ikki old tishini sugʻurib tashlashni taklif qildi, toki „tili osilib qolib, endi senga qarshi gapira olmasin“; ammo Muhammad bunga ruxsat bermadi[4].:312 Suhayl qoʻllari boʻyniga arqon bilan bogʻlangan holda Madinaga olib kelindi. Uni avvalgi qayinopasining singlisi Savdaning uyiga olib borishdi; u shunday deb eslagan: „Abu Yazidni bu holatda koʻrib, oʻzimni zoʻrgʻa tutdim va: ‘Ey Abu Yazid, juda oson taslim boʻlibsiz! Siz sharafli oʻlim topishingiz kerak edi!’ dedim“, u esa uning raqiblari tomonida jang qilganini unutib qoʻygandi[4].:309 Oradan koʻp oʻtmay, Mikraz ibn Hafs ibn al-Akhyaf Suhaylning fidyasini muzokara qilish uchun kelib, Muhammad uni tuyalarda olishga rozi boʻldi. Mikrazning yonida hayvonlar boʻlmagani uchun, u Suhayl Makkaga qaytib toʻlovni tashkil etgunicha, garov sifatida Madinada qoldi[4].:312

Suhayl 628-yilda Hudaybiya sulhini yakunlashda muhim rol oʻynadi. U shartnoma musulmonlar tomoni tomonidan „Paygʻambar Muhammad“ deb emas, balki Abdullohning oʻgʻli Muhammad (Muhammad ibn Abdulloh) sifatida imzolanishini talab qildi, chunki Quraysh tomoni uning paygʻambarligini tan olmas edi[4].:504 Hujjat yozib tugatilmasidan oldin, Suhaylning oʻgʻli Abu Jandal paydo boʻlib, oʻzi musulmon ekanini va Madinaga ketmoqchi ekanini aytdi. Suhayl uning yuziga shapaloq urdi va Muhammadga ular hozirgina makkaliklarga Madinaga qochib oʻtishga ruxsat berilmasligi haqida kelishib olganini eslatdi. Muhammad ham bunga rozi boʻldi va Abu Jandal Makkaga qaytishga majbur boʻldi. Umar uning yonida yurib, Abu Jandal otasini oʻldirish uchun ishlatadi degan umidda unga qilich taklif qildi, ammo Abu Jandal uni olmadi[4].:505

Suhayl Makkaga Muhammadga qarshi soʻnggi qarshilikda Xandama dovonida Ikrima ibn Abi Jahlga qoʻshildi. Biroq qarshilik Xolid ibn al-Validning otliq qoʻshini tomonidan tor-mor etildi. Muhammad Makkaga gʻolib sifatida kirganida, Suhayl boshqalar bilan birga Islomni qabul qildi. Muhammad unga „qalbini moyil qilish“ uchun yuz tuya hadya qildi.

U Muhammad vafotidan soʻng Makkadagi musulmonlarni tinchlantirdi. Yarmukda bir boʻlinma qoʻmondoni boʻlib xizmat qildi va vafotigacha qoʻshinda boʻldi[7].

Vafoti

Al-Madoiniy Suhayl Yarmuk jangida shahid boʻlib vafot etganini xabar qilgan. Biroq Shofiʼiy ham, Al-Voqidiy ham u Amvos vabosi vaqtida vafot etgan, degan fikrni bildirgan[8].

Manbalar

  1. ↑ Emerick, Yahiya. Critical Lives: Muhammad (en). Penguin, 2002-04-01. ISBN 978-1-4406-5013-0. 
  2. ↑ Goerke 2000, s. 241.
  3. ↑ Ali 1981, s. 61.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 Muhammad ibn Ishaq. Sirat Rasul Allah. Translated by Guillaume, A. (1955). The Life of Muhammad. Oxford: Oxford University Press.
  5. ↑ 5,0 5,1 Sajid, Abduljalil „Joining Political Parties in non Muslim Countries: according to Islamic Shariah“. Scholars Smash Hizb Argument Against British Politics. Muslim Public Affairs Committee of the UK (MPACUK) (2004-yil 22-dekabr). 2005-yil 7-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  6. ↑ Musa ibn ʿUqba. The Maghazi of Sayyiduna Muhammad صلى الله عليه وسلم. Imam Ghazali Publishing, 2024 — 49-bet. 
  7. ↑ „ج3 - ص177 - كتاب الإصابة في تمييز الصحابة - سهيل بن عامر بن سعد - المكتبة الشاملة“. shamela.ws. Qaraldi: 2026-yil 30-avgust.
  8. ↑ „إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - سهيل بن عمرو- الجزء رقم1“ (ar). www.islamweb.net. Qaraldi: 2026-yil 30-avgust.

Adabiyotlar

Vikiiqtibosda Suhayl ibn Amrga tegishli iqtiboslar mavjud. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Suhayl_ibn_Amr&oldid=1047955" dan olindi