Rufayda al-Aslamiya
Rufayda Al-Aslamiya | |
|---|---|
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | tax. 620-yil (taxminan hijriy 2-yil) |
| Dini | Islom |
| Tavallud shahri | Madina |
Rufayda Al-Aslamiya (arabcha: رفيدة الأسلمية; 620-yilda tugʻilgan) — arab tabibi, ijtimoiy xodim, islomda birinchi musulmon hamshira ayol sifatida eʼtirof etilgan[1].
Hayoti
Kelib chiqishi
Madina shahrida islomni birinchilardan boʻlib qabul qilgan kishilardan biri boʻlgan Rufayda al-Aslamiya Madinadagi Xazraj qabilalar ittifoqiga kiruvchi Banu Aslam qabilasida tugʻilgan. U boshqa ansor ayollari bilan birgalikda Madinaga kelgan islom paygʻambari Muhammadni kutib olishdagi hissasi bilan tanilgan[2].
Tibbiyot bilan oilaviy aloqalari
Tibbiyot sohasiga aloqador oilada tugʻilgan Rufaydaning otasi Saʼd al-Aslamiy ham tabib boʻlib, Rufayda bu sohadagi dastlabki tajribani uning rahbarligi va ustozligi ostida egallagan. Keyinchalik Rufaydaning oʻzi ham hamshira boʻlgan.
Garchi unga faqat erkaklar kabi jarrohlik amaliyotlari va aʼzolarni kesib tashlash kabi vazifalar yuklatilmagan boʻlsa-da, Rufayda al-Aslamiya oʻzining tibbiy koʻnikmalarini chodirida amalda qoʻllagan. Muhammad paygʻambar janglarda yaralangan barcha kishilarni uning chodiriga olib borishni buyurar, Rufayda esa ularga oʻzining tibbiy bilim va mahorati bilan yordam koʻrsatgan[3].
Rufayda, shuningdek, jihod paytida yaralangan askarlarga tibbiy yordam koʻrsatgan, oʻlim yoqasida boʻlgan kishilarga esa sahroning kuchli shamoli va jazirama issigʻidan panoh topishlari uchun boshpana bergan[1][4].
Arabistonda hamshiralik tarixi
Islomdan avvalgi va islom davri
Musulmonlar badanlarni diniy marosimlarga muvofiq poklash, kundalik namozlarni oʻz vaqtida ado etish va oziq-ovqat masalasida ham qatʼiy tartib-qoidalariga rioya qilishga katta ahamiyat bergan boʻlsalar-da Muhammad paygʻambar davrida tibbiy davolash ishlari, asosan, tabiblar tomonidan amalga oshirilgan. Ular bemorlarni koʻrikdan oʻtkazib, kasallik va sogʻliqdagi muammolarni aniqlagan hamda muhtojlarga dori-darmonlar bergan[5].
Bemorning biologik va fiziologik holati bilan bogʻliq asosiy mas’uliyat tabib zimmasiga yuklanganligi sababli hamshiralarning vazifalari, asosan, bemorning jismoniy qulayligini taʼminlash va unga ruhiy-emotsional koʻmak koʻrsatish bilan cheklangan[1].
Paygʻambardan keyingi davrdan Oʻrta asrlargacha
Muqaddas urushlar va ommaviy fuqaroviy tartibsizliklar kamayishi bilan texnologiyadagi yutuqlar koʻplab yangi shifoxonalar va bemorlarni davolash usullarining paydo boʻlishiga olib keldi[1].
BGarchi bu davrda hamshiralarga asosan oddiy va invaziv boʻlmagan tibbiy vazifalar yuklangan boʻlsa-da, oʻsha davrning diniy va ijtimoiy meʼyorlari shifoxona boʻlimlarini jinsga qarab ajratishni taqozo etgan. Shunga koʻra erkak bemorlarni erkak tabiblar, ayol bemorlarni esa ayol tabiblar davolagan. Keyingi zamonaviy davrlarda esa bunday ajratish qoidalari ancha yumshatilgan[6]. Zamonaviy davrda bunday ajratish yumshagani ham kuzatiladi[1].
Hamshiralik rivojidagi inqiloblar
Hamshiralik sohasida yetakchiga aylanishi
Muhammad paygʻambar davrida faoliyat yuritgan Rufayda al-Aslamiya birinchi musulmon hamshira sifatida eʼtirof etiladi[7]. Tarixda birinchi jarroh va birinchi hamshira kim boʻlganligi borasida turli qarashlar mavjud. Biroq Yaqin Sharq mamlakatlarida Rufayda al-Aslamiya tarixdagi ilk hamshira sifatida tan olinadi[8].
Shoshilinch yordamning kelib chiqishi
Rufayda al-Aslamiya oʻz tibbiy bilim va koʻnikmalaridan foydalanib, jamiyatga yordam beruvchi ilk koʻchma tibbiy boʻlinmalarni tashkil etgan[9].
U tomonidan tashkil etilgan tibbiy yordam boʻlinmalaridagi faoliyat, avvalo, gigiyenani taʼminlash va bemorlarning holatini barqarorlashtirish, shuningdek, keyinchalik amalga oshiriladigan murakkabroq va invaziv tibbiy muolajalarga bemorlarni tayyorlashdan iborat boʻlgan. Harbiy yurishlar davrida u Xandaq, Xaybar va boshqa janglarda qatnashgan[2].
Tinchlik davrida ham Rufayda al-Aslamiya insonparvarlik faoliyatini davom ettirib, yordamga muhtoj musulmonlarga turli koʻmak koʻrsatgan[2].
Merosi
Rufayda al-Aslamiya bir guruh ayol sahobalarni hamshira sifatida tayyorlagan. Muhammad paygʻambarning qoʻshini Xaybar jangiga tayyorgarlik koʻrayotgan paytda Rufayda va koʻngilli hamshiralardan iborat guruh Muhammad paygʻambarning huzuriga kelib, undan jangga borishga ruxsat soʻrab shunday degan: „Ey Allohning Rasuli, biz siz bilan birga jangga borishni, yaradorlarni davolashni va musulmonlarga imkon qadar yordam berishni istaymiz“. Paygʻambar Muhammad ham ularning jangga borishiga izn bergan. Keyinchalik paygʻambar Muhammad jangda qoʻlga kiritilgan oʻljalardan Rufayda uchun ham ulush ajratgan[2].
Rufayda al-Aslamia mukofoti
Har yili Bahrayn universiteti huzuridagi Irlandiya Qirollik jarrohlar kolleji tomonidan bir nafar talabaga Rufayda al-Aslamiya nomidagi hamshiralik mukofoti topshiriladi. Mukofot sohibi yuqori martabali klinik tibbiyot xodimlaridan tashkil topgan hay’at aʼzolari tomonidan belgilanadi. Rufayda al-Aslamiya nomidagi hamshiralik mukofoti bemorlarga yuqori sifatli hamshiralik parvarishini koʻrsatishda muntazam ravishda yuqori natijalarga erishgan talabaga taqdim etiladi[10].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Miller-Rosser, K.; Chapman, Y.; Francis, K. (2006). "Historical, Cultural, and Contemporary Influences on the Status of Women in Nursing in Saudi Arabia". Online Journal of Issues in Nursing 11 (3). doi:10.3912/OJIN.VOL11NO03PPT02. PMID 17279862.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Paderborner, SJ „Who was Rufaida Al-Aslamia?“ (2012-yil 27-may).
- ↑ Al-Hassani, Salin TS „Women's Contribution to Classical Islamic Civilisation: Science, Medicine, and Politics“. Muslim Heritage. Qaraldi: 2013-yil 24-noyabr.
- ↑ see Stars in the Prophetʼs Orbit by Asmaa Tabaa, translated by Sawsan Tarabishy for a short biography
- ↑ Lyons, Jonathan „Early Islamic Medicine“. Medicine. Qaraldi: 2013-yil 24-noyabr.
- ↑ Donahue, M. P. (1985) Nursing: the finest art. An illustrated history. St Louis: Mosby.
- ↑ Kasule, O. H. (2003). Historical roots of the nursing profession in Islam (Wayback Machine saytida 2003-12-04 sanasida arxivlangan). Retrieved June 2004.
- ↑ Jan, R. (1996). "Rufaida Al-Asalmiya, the first Muslim nurse". Image: The Journal of Nursing Scholarship 28 (3): 267–268. doi:10.1111/j.1547-5069.1996.tb00362.x. PMID 8854550.
- ↑ El-Sanabary, N. (2003). „Women and the nursing profession in Saudi Arabia“. In N. H. Bryant (Ed.), Women in nursing in Islamic societies. Pakistan: Oxford University Press.
- ↑ „RCSI Bahrain announces four new awards during conferring ceremony“. Royal College of Surgeons in Ireland. Qaraldi: 2013-yil 25-noyabr.