Kontent qismiga oʻtish

UNESCOning Misrdagi Jahon merosi roʻyxati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
class=notpageimage|
Jahon merosi obyektlarining Misrdagi joylashuvi. Koʻk nuqtalar Nubiya yodgorliklarini bildiradi.

Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taʼlim, fan va madaniyat masalalari boʻyicha tashkiloti (UNESCO) Jahon merosi obyektlari — 1972-yilda qabul qilingan UNESCO Jahon merosi konvensiyasida taʼriflangan madaniy yoki tabiiy meros uchun muhim boʻlgan joylar[1]. Madaniy meros yodgorliklar (masalan, meʼmoriy asarlar, monumental haykallar yoki yozuvlar), binolar guruhlari va obyektlardan (shu jumladan arxeologik joylar) iborat. Tabiiy xususiyatlar (fizik va biologik shakllanishlardan tashkil topgan), geologik va fiziografik shakllanishlar (yoʻqolib ketish xavfi ostidagi hayvon va oʻsimlik turlarining yashash joylarini ham oʻz ichiga oladi) hamda ilm-fan, muhofaza yoki tabiiy goʻzallik nuqtayi nazaridan muhim boʻlgan tabiiy hududlar tabiiy meros sifatida belgilangan[2]. Misr konvensiyani 1974-yil 7-fevralda qabul qilgan[3]. Misrda 7 ta Jahon merosi obyektlari mavjud boʻlib, yana 34 tasi taxminiy roʻyxatga kiritilgan[4].

Misrdagi ilk obyektlar 1979-yilda roʻyxatga olingan boʻlib, oʻshanda beshta joy ushbu roʻyxatga kiritilgan edi. Shundan soʻng yana ikkita obyekt — 2002-yilda Avliyo Yekaterina hududi va 2005-yilda Vodiy al-Kiton — roʻyxatga qoʻshildi. Ulardan oxirgisi Misrdagi yagona tabiiy obyekt hisoblanadi; qolganlari esa madaniy ahamiyatga ega boʻlgani uchun roʻyxatga kiritilgan[4].Jahon merosi toʻgʻrisidagi konvensiyaning ishlab chiqilishiga turtki boʻlgan muhim voqealardan biri Misr bilan bogʻliq edi. Nil daryosida Asvon toʻgʻonini qurish qarori Quyi Nubiyadagi koʻplab arxeologik yodgorliklarning suv ostida qolishiga olib kelishi mumkinligi sababli, 1959-yilda ushbu obyektlarni qismlarga ajratib, xavfsiz joylarda qayta tiklash orqali saqlab qolishga qaratilgan xalqaro kampaniya boshlangan[5]. 2001-yildan 2025-yilgacha Abu Mino obyekti xavf ostidagi meros roʻyxatida turdi, chunki yer osti suvlari sathining koʻtarilishi loyli tuproqlar barqarorligini pasaytirib, yodgorliklarning konstruktiv yaxlitligiga xavf tugʻdirayotgan edi[6]. 2024-yilga kelib vaziyat yaxshilandi[7]. Misr besh marta Jahon merosi qoʻmitasi tarkibida faoliyat yuritgan[4].

Jahon merosi obyektlari

UNESCO obyektlarni oʻnta mezon asosida roʻyxatga oladi; har bir obyekt kamida bitta mezonga javob berishi kerak. i dan vi gacha boʻlgan mezonlar madaniy, vii dan x gacha boʻlganlari esa tabiiy mezonlardir[8].

Jahon merosi obyektlari
Obyekt Tasviri Joylashuvi (muhofaza) Meros deb topilgan sana UNESCO maʼlumotlari Tavsifi
Memfis va uning nekropoli — Gizadan Dahshurgacha boʻlgan piramidalar maydoni Giza piramidalari Giza 1979 86; i, iii, vi (madaniy) Memfis Qadimgi podsholikning poytaxti boʻlib, miloddan avvalgi taxminan 3000-yilda tashkil etilgan. Uning eng muhim ibodatxonasi Ptaxga bagʻishlangan. Piramidalar maydoni Misr piramidalarining asosiy majmualaridan ayrimlarini, jumladan, Giza piramidalari majmuasini (rasmda) oʻz ichiga oladi. Undagi Xeops piramidasi Qadimgi dunyoning yetti moʻjizasidan saqlanib qolgan yagona yodgorlikdir. Shuningdek, Katta sfinks, Dahshur piramidalari, Saqqora va Abusir majmualari mavjud. Hududda 38 dan ortiq piramida, shuningdek, ularning meʼmoriy ajdodlari — mastabalar, qoya qabrlari va ibodatxonalar mavjud[9].
Qadimgi Fiva va uning nekropoli Bir nechta tik turgan haykallar va obelisk joylashgan ibodatxona xarobalari Al-Uqsur 1979 87; i, iii, vi (madaniy) Fiva Oʻrta podsholik va Yangi podsholik davrlarida uzoq vaqt davomida Misr poytaxti boʻlgan. U Amonning muqaddas shahri va Misr tarixining katta qismi davomida diniy markaz boʻlgan. Asosiy yodgorliklar miloddan avvalgi 1500—1000-yillarga tegishli boʻlib, ularga Karnak va Al-Uqsurdagi ulkan ibodatxonalar (rasmda), Shohlar vodiysi va Malikalar vodiysidagi qirollik qabrlari kiradi. Eng mashhurlari qatorida Xatshepsut dafn ibodatxonasi va Tutanxamon qabri bor[10].
Abu Simbaldan Filagacha boʻlgan Nubiya yodgorliklari Abu Simbal ibodatxonasi haykallarini kran yordamida koʻchirish jarayoni aks etgan tarixiy surat Asvon 1979 88; i, iii, vi (madaniy) Ushbu obyekt Misr tarixining turli davrlariga oid oʻnta yodgorlikni oʻz ichiga oladi. Ular 1960—1980-yillarda Nil suvlarining koʻtarilishidan saqlab qolish uchun xalqaro kampaniya doirasida koʻchirilgan. Bunga Asvon toʻgʻoni qurilishi sabab boʻlgan. Yodgorliklar: Abu Simbal (Ramses II tomonidan bunyod ettirilgan, koʻchirilishi rasmda), Yangi Amada, Yangi Vodiy as-Sabua, Yangi Kalabsha, Fila ibodatxonalari majmuasi (Agilkia orolida, yunon-rim davriga oid), Qubbat al-Havo (Qadimgi va Oʻrta podsholik qabrlari), Elefantina shahri xarobalari, tosh konlari va tugallanmagan obelisk, Avliyo Simon monastiri va Fotimiylar qabristoni[11].
Tarixiy Qohira A look at the city with numerous historic buildings Qohira 1979 89; i, v, vi (madaniy) Qohira X asrda Fotimiylar xalifaligi qarorgohi sifatida undan oldingi shaharlar oʻrnida tashkil etilgan. U islom oltin davrida va undan keyin olimlar, fan arboblari, shifokorlar, rassomlar, yozuvchilar va savdogarlar yashagan yoki tashrif buyurgan yirik shahar boʻlgan. XIX asrda qurilish shaharning boshqa qismlariga koʻchib, tarixiy qismning saqlanib qolishiga imkon berdi, biroq XXI asrda hudud anʼanaviy shahar tuzilmasining yemirilishi, qarovsizligi va texnik xizmat koʻrsatishning yetishmasligi hamda aholining haddan tashqari zichligi bilan bogʻliq muammolarga duch kelmoqda. Tarixiy Qohirada Tuluniylar, Fotimiylar va Mamluklar davriga oid binolar majmualari, jumladan, VIII asrga oid Ibn Tulun masjidi, koʻplab ziyoratgohlar, madrasalar, hammomlar va favvoralar mavjud[12][13].
Abu Mino Yerda yotgan ustun qismlari boʻlgan qadimiy xarobalar Iskandariya 1979 90; iv (madaniy) Ilk xristianlik markazi 296-yilda vafot etgan iskandariyalik Menas qabri atrofida shakllangan. Ushbu joy klassik antik davrda ziyorat markazi boʻlgan va keyingi asrlarda qibtiylar jamoasi uchun muhimligicha qolgan. Arxeologik obyekt cherkov, choʻqintirish xonasi, bazilikalar, jamoat binolari, koʻchalar, monastirlar, uylar va ustaxonalarni oʻz ichiga oladi. Asosiy binolar yoʻnilgan ohaktoshdan, oddiy uylar esa xom gʻishtdan qurilgan. 2001—2025-yillarda yer osti suvlari sathining koʻtarilishi loyga asoslangan tuproqlarning barqarorligini pasaytirib, yodgorliklarning konstruktiv yaxlitligiga tahdid solgani sababli obyekt xavf ostidagi obyekt sifatida qayd etilgan. 2024-yilga kelib vaziyat yaxshilangan[14][6][7].
Avliyo Yekaterina hududi Togʻli choʻl hududidagi baland devorli monastir Janubiy Sinay 2002 954; i, iii, iv, vi (madaniy) Avliyo Yekaterina pravoslav monastiri VI asrda tashkil etilgan boʻlib, faoliyat yuritayotgan xristian monastirlari orasida eng qadimgilaridan biridir. U anʼanaviy ravishda Horeb togʻi deb hisoblangan joyda — Qadimgi Ahdga koʻra Moisey Qonun lavhalarini olgan joyda qurilgan. Mintaqa xristianlar, musulmonlar va yahudiylar uchun muqaddas hisoblanadi. Monastirda Vizantiya sanʼatining noyob namunalari hamda qoʻlyozmalar toʻplamlari mavjud[15].
Vodiy al-Kiton (Kitlar vodiysi) Yer yuzasida ochilib qolgan, panjara bilan himoyalangan kit suyaklari Fayyum 2005 1186; viii (madaniy) Vodiy al-Kiton kitsimonlarning quruqlikdagi sutemizuvchilardan dengiz sutemizuvchilariga evolyutsiyasini oʻrganish uchun eng muhim qazilma yodgorliklaridan biridir. Qazishmalar natijasida eng qadimgi kitlar turkumi — archaeocetilarning koʻplab, aksari toʻliq qazilma qoldiqlari topilgan. Ular orqa oyoqlarini yoʻqotishning soʻnggi bosqichida boʻlgan. Obyekt, shuningdek, bu hayvonlar yashagan muhit haqida maʼlumot beradi[16].

Taxminiy roʻyxat

Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan obyektlardan tashqari, aʼzo davlatlar nomzod sifatida koʻrib chiqilishi mumkin boʻlgan obyektlarning taxminiy roʻyxatini ham yuritishi mumkin. Jahon merosi roʻyxatiga nomzodlar faqat obyekt avval taxminiy roʻyxatga kiritilgan boʻlsa qabul qilinadi[17]. Misr oʻzining taxminiy roʻyxatida 34 ta obyektni saqlab turibdi[4].

Taxminiy obyektlar
Obyekt Tasviri Joylashuvi (muhofaza) Meros deb topilgan sana UNESCO maʼlumotlari Tavsifi
Siva arxeologik hududi Vohaning yuqoridan koʻrinishi Matroʻh 1994 (madaniy) Siva vohasida bir nechta arxeologik obyektlar, jumladan, Amonning orakl ibodatxonasi bor[18].
Sarabit al-Xadim ibodatxonasi Bir nechta tik turgan toshlar bilan ibodatxona xarobalari Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Ushbu nominatsiya Sarabit al-Xadim ibodatxonasi va Avliyo Yekaterina monastirini oʻz ichiga oladi. Ikkinchisi 2002-yilda Jahon merosi obyektiga kiritilgan[19].
Shimoliy Sinay arxeologik obyektlari hududi Shimoliy Sinay 1994 (madaniy) Misr va Kanʼon oʻrtasidagi quruqlik koʻprigi tarix davomida har ikki yoʻnalishdagi harbiy yurishlar uchun muhim yoʻl boʻlgan. U Suvaysh kanali va Gʻazo sektori oraligʻida, Oʻrta yer dengizi sohillari boʻylab joylashgan qadimiy obyektlar majmuasini oʻz ichiga oladi[20].
Ramses III tomonidan qurilgan Hator ibodatxonasi 1994 (madaniy) Nominatsiya hujjatlarida maʼlumot berilmagan[21].
Dahshur arxeologik hududi Qiya piramida Giza 1994 (madaniy) Dahshur 1979-yildan beri Jahon merosi obyekti sifatida roʻyxatga olingan Memfis nekropolining bir qismi boʻlgan. Undan birinchi boʻlib Toʻrtinchi sulola hukmdori Sneferu foydalangan va u Qiya piramidani (rasmda) qurdirdi. Keyinchalik bu hududdan Oʻrta podsholik fir’avnlari foydalangan[22].
Fayyum Sahrodagi xarobalar Fayyum 1994 (madaniy) Ushbu nominatsiya sakkizta obyektni, jumladan, Kom Aushim (Karanis), Dima (Soknopaiou Nesos, rasmda), Qasr Qorun (Dionysias), Batn I hrit (Theadelphia) va Byahma-Madinat al-Fayyumni oʻz ichiga oladi[23].
Al-Jundiy qalʼasi Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Qal’a Salohuddin al-Ayyubiy davrida 1183-yilda 2150 m balandlikdagi togʻda qurilgan. Unda bir nechta minoralar, ikkita masjid va askarlar uchun xonalar mavjud[24].
Rutho monastiri Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Rutho monastiri VI asrda qurilgan. Uning xarobalari 1984-yilda topilgan. Majmua ikkita bazilika, moy siqish moslamasi va rohiblar uchun xonalardan iborat boʻlgan. U mudofaa devorlari bilan oʻralgan edi[25].
Vodiy Faran Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Faran vohasida qadimgi monastirlar va cherkovlarning qoldiqlari, shuningdek, nabatiylar bitiklari tushirilgan qoyalar mavjud[26].
Firʼavn oroli Oroldagi qadimiy qal’a Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Orol Aqaba qoʻltigʻidagi strategik joyda joylashgan. Unda turli davrlarga oid inshootlar, jumladan, savdo yoʻllarini himoya qilish uchun [Salohuddin al-Ayyubiy]] davrida qurilgan qal’a mavjud[27].
Dahab Janubiy Sinay 1994 (madaniy) Dahabda Vizantiya davriga oid mayoq va V–VI asrlarga tegishli aholi punkti qoldiqlari mavjud[28].
Minyo Sahrodagi qabr qoldiqlari Minyo 1994 (madaniy) Ushbu nominatsiya Bani Hasan qabrlari, Tell al-Amorna, Hermopolis va Tuna al-Jabal obyektlarini (rasmda) oʻz ichiga oladi[29].
Nuvayba qalʼasi Janubiy Sinay 1994 (madaniy) 1893-yildagi qal’a Ayyubiylar davridagi eski qal’a oʻrnida qurilgan[30].
Ras Muhammad Marjon rifining suv ostidan koʻrinishi Janubiy Sinay 2002 vii, viii, ix, x (tabiiy) Hudud quruqlikdagi sahro va hayvon turlariga boy marjon riflariga ega dengiz yashash muhitidan iborat. Bu yerda qazilma marjonlarga oid obyektlar ham mavjud[31].
Jabal Qatroniy hududi, Qorun koʻli tabiat qoʻriqxonasi Koʻl yuzasi manzarasi Fayyum 2003 (aralash) Qorun koʻli atrofidagi karyerlar (qadimgi Moeris koʻli oʻrnida) predinastik davrda, yaʼni miloddan avvalgi IV ming yillikda foydalanilgan va bu yerdan olingan tosh Qadimgi podsholik ibodatxonalarida ishlatilgan. Qazishmalar natijasida neolit davriga oid tosh qurollar va qadimgi xartumlilar — Moeritherium qoldiqlari ham topilgan[32].
Janubiy va kichikroq vohalar, Gʻarbiy sahro Sahro fonida binolar va palma daraxtlari joylashgan voha Buhayra, Matroʻh, Yangi vodiy 2003 vii, viii, ix, x (tabiiy) Ushbu nominatsiya Gʻarbiy sahrodagi beshta obyektni oʻz ichiga oladi: Xarija vohasi, Daxla vohasi (rasmda), Mogʻra vohasi, Dunqul vohasi va Vodiy an-Natrun botiqligi. Bu hududlarda qadim zamonlardan beri aholi yashab keladi. Odamlar xurmo palmasi, zaytun, mevali daraxtlar va ayrim donli ekinlarni yetishtiradi. Bu yerda bir nechta kserofit va galofit oʻsimlik turlari mavjud. Hudud dorcas ohusi uchun ham yashash joyidir[33].
Qushlarning migratsiya yoʻnalishlari Ov maqsadida joylashtirilgan sunʼiy qushlar aks etgan koʻl Asvon, Shimoliy Sinay, Qizil dengiz 2003 vii, x (tabiiy) Ushbu nominatsiya beshta obyektni oʻz ichiga oladi: Oʻrta yer dengizi sohilidagi Bardavil koʻli (rasmda) va Zaranik, Qizil dengiz sohilidagi Jabal Shoyib al-Banat hududi, shuningdek, Saluga va Gʻazal orollari va Nosir koʻlining Nildagi hududi. Bu obyektlar koʻchib yuruvchi qushlar, shuningdek, shu yerda doimiy yashovchi qushlar uchun muhim toʻxtash joylaridir[34].
Vodiylar sahrosi Orqa fonda suv va ayrim butalar boʻlgan quruq hudud Asvon, Qizil dengiz 2003 vii, viii, ix, x (tabiiy) Ushbu nominatsiya uchta sahro vodiysini oʻz ichiga oladi: Vodiy Alloqi, Vodiy al-Jamol va Vodiy Qino. Nam iqlimli davrlarda ular daryo vodiylari boʻlgan. Ular tarixdan oldingi davrdan Rim Misrigacha boʻlgan tarixiy qoldiqlari hamda biologik xilma-xilligi sababli nominatsiya qilingan. Al-Jamol (rasmda) Qizil dengiz sohilida joylashgan boʻlib, koʻchib yuruvchi qushlar uchun muhim toʻxtash joyi, yashil toshbaqalar uchun tuxum qoʻyish hududi va dyugonlar uchun yashash joyidir[35].
Togʻ tizmalari Tik yonbagʻirli plato joylashgan sahro manzarasi Asvon, Yangi vodiy, Qizil dengiz 2003 vii, viii, ix, x (tabiiy) Ushbu nominatsiya ayrim joylarda 2000 m dan oshadigan togʻ tizmalari boʻlgan beshta hududni oʻz ichiga oladi. Ular oʻzlarining geologik shakllanishlari, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, ayrim hududlardagi tarixdan oldingi petrogliflari sababli nominatsiya qilingan. Gilf Kabir rasmda tasvirlangan[36].
Katta sahro landshafti Sahrodagi qumtepalar Bani Suvayf, Matroʻh 2003 vii, viii, ix (tabiiy) Ushbu nominatsiya uchta obyektni oʻz ichiga oladi: turli geomorfologik shakllarga ega botiqlik — Qattora botiqligi, keng qum tepaliklaridan iborat ulkan hudud — Buyuk qum dengizi (rasmda) va qadim zamonlarda alebastr qazib olingan Sannur gʻori hududi[37].
Iskandariya, qadimiy qoldiqlar va yangi kutubxona Xarobalar orasidagi qadimiy ustun va sfinks haykali Iskandariya 2003 i, ii, vi (madaniy) Iskandariya miloddan avvalgi 332-yilda Aleksandr tomonidan asos solingan va klassik antik davrda sanʼat va ilm-fanning muhim markazi boʻlgan. Unda Aleksandriya mayogʻi va Buyuk kutubxona kabi mashhur inshootlar mavjud boʻlgan. Saqlanib qolgan yodgorliklar orasida Pompey kolonnasi (rasmda), Serapeum, bir nechta qabrlar va suv ostidagi qoldiqlar mavjud. Zamonaviy yangi kutubxona 2002-yilda ochilgan[38].
Abidos, fir’avnlarning ziyorat shahri Ibodatxona qoldiqlari Savhoj 2003 iv, vi (madaniy) Abydos Oʻn birinchi sulola hukmdori Intef II davrida narigi oʻlim xudosi Osiris shahri deb eʼlon qilingan. Ziyoratgoh sifatidagi ahamiyati tufayli koʻplab fir’avnlar shaharga tashrif buyurib, u yerda ibodatxonalar qurdirgan, jumladan, Seti I va Ramses II (ibodatxonasi rasmda). Shahar atrofida turli davrlarga oid nekropollar mavjud[39].
Yuqori Misrdagi Ptolemeylar va Rim davrlariga oid fir’avn ibodatxonalari Bir nechta kollonasi boʻlgan qadimiy ibodatxona Asvon, Al-Uqsur, Qino 2003 iv (madaniy) Ushbu nominatsiya Ptolemeylar va Rim davrlarida qurilgan, ayrimlarida esa undan oldingi inshootlarning qismlari mavjud boʻlgan toʻrtta ibodatxonani oʻz ichiga oladi. Ular Dendera ibodatxonasi majmuasi (Xator ibodatxonasi rasmda), Kom Ombo ibodatxonasi, Esnadagi Xnum ibodatxonasi va Edfu ibodatxonasi[40].
Oʻrta Misr nekropollari, Oʻrta podsholikdan Rim davrigacha Sahro hududidagi qadimiy qabrlarga tashqi koʻrinish Minyo 2003 ii, iii, vi (madaniy) Ushbu nominatsiya Bani Hasan (rasmda), Tell al-Amorna, Hermopolis va Tuna al-Jabal obyektlaridagi qabrlardan iborat. Ular Oʻrta podsholikdan Rim davrigacha boʻlgan davrga tegishli. Koʻplab qabrlar rasmlar, oʻymakorliklar va haykallar bilan bezatilgan[41].
Qohiradagi Ravza nilometri Suv sathini oʻlchash uchun quduqqa tushadigan zinapoyalari boʻlgan bino ichi Qohira 2003 i, iv (madaniy) Nilometr Nil daryosining yillik toshqin mavsumida tiniqligi va suv sathini oʻlchash uchun foydalanilgan inshoot edi. Ravza orolidagi inshoot VIII asr boshlariga tegishli boʻlib, bir necha marta taʼmirlangan. Unda suv sathini kuzatish uchun uch qavatli quduq va marmar ustun mavjud[42].
Arab sahrosi va Vodiy Natrun monastirlari Sahrodagi monastir Buhayra, Suvaysh 2003 ii, iv, v (madaniy) Ushbu nominatsiya qibtiy pravoslav monastirlarining ikki guruhini oʻz ichiga oladi: biri Vodiy an-Natrunda, ikkinchisi esa Sharqiy sahroda joylashgan. Eng qadimiysi III asr oxirida xristian monastirchiligining asoschilaridan biri boʻlgan rohib Avliyo Antoni bilan bogʻliq Avliyo Antoni monastiridir. Boshqa monastirlarga Avliyo Pavel Anchorit, Avliyo Pishoy, Buyuk Avliyo Makar va Avliyo Maryam Deipara (rasmda) monastirlari kiradi[43].
Salohuddin davriga oid Sinaydagi ikkita qal’a (Al-Jandiy va Fir’avn oroli) Orqa fonda dengiz va Misr bayrogʻi koʻrinib turgan oʻrta asr qal’asi Janubiy Sinay 2003 iv, vi (madaniy) Ikki qal’a — biri Al-Jandiyda, ikkinchisi Firʼavn orolida (rasmda) — XII asrda Salohuddin al-Ayyubiy davrida qurilgan. Ular Salib yurishlari davrida strategik qal’alar boʻlgan, biroq 1291-yildan keyin ahamiyatini yoʻqotgan. Qal’alarning ayrim qismlari yaxshi saqlanib qolgan[44].
An-Naxl qalʼasi, Makkaga boradigan ziyorat yoʻlidagi bekat Sahro hududidagi qalʼaning tarixiy surati Shimoliy Sinay 2003 iii, iv, vi (madaniy) Qal’a Al-Ashraf Qansuh al-Gʻuriy davrida XVI asr boshlarida qurilgan va XIX asr oxirigacha foydalanilgan. U Makkaga borayotgan haj ziyoratchilari uchun yoʻldagi bekat sifatida xizmat qilgan. Ziyoratchilarga dam olish, oziq-ovqat va ichimlik suvi bilan taʼminlanish imkonini bergan[45].
Fayyum vohasi, gidrotexnik qoldiqlar va qadimiy madaniy landshaftlar Palma daraxtlari boʻlgan voha Fayyum 2003 i, iv, v (madaniy) Fayyum vohasida tarixdan oldingi davrlardan beri aholi yashab keladi va u Shimoliy Misrda qishloq xoʻjaligi ilk bor rivojlangan hududlardan biri boʻlgan. Qadim zamonlarda bu yerda katta koʻl mavjud boʻlgan. Hududda suvni boshqarish ishlari Oʻn ikkinchi sulola davrida boshlangan, voha esa yunon-rim davrida, Misrning eng boy qishloq xoʻjaligi hududlaridan biri boʻlgan paytda eng katta ravnaq topgan[46].
Rozetta/Rashidning tarixiy mahallalari va yodgorliklari Qal’a devori qoldiqlari Buhayra 2003 ii, iv, v (madaniy) Nil deltasida joylashgan Rozetta odatda kattaroq Iskandariya soyasida qolgan, biroq 1517-yilda Usmonlilarning Misrni bosib olishidan keyin gullab-yashnagan. XIX asrda Suvaysh kanali qurilishi bilan yana tanazzulga yuz tutgan. Shaharda bir qancha tarixiy binolar, shuningdek, 1479-yilda Qaitbay tomonidan qurilgan Julien qalʼasi (devorlari rasmda) mavjud. Rozett toshi 1799-yilda shu yerda topilgan[47].
Dababiya Sahro qoyatosh shakllanishi Al-Uqsur 2008 viii (tabiiy) Dababiya yuqori paleotsendan quyi eotsengacha boʻlgan davrni, jumladan, paleotsen–eotsen termal maksimumi atrofidagi davrni qamrab oluvchi geologik obyekt hisoblanadi. Unda turli xil foraminiferalar turlariga ega dengiz choʻkindilari qatlamlari mavjud. Ypresiy bosqichining boshlanishini belgilovchi GSSP nuqtasi Dababiya hududida aniqlangan[48].
Hilvon rasadxonasi Ustidan olingan tarixiy surat, unda OBSERVATORY soʻzi yozilgan Qohira 2010 ii, vi, vii (aralash) Hilvondagi astronomik rasadxona 1903-yilda Afrikadagi birinchi yirik teleskop boʻlgan 30 dyuymli reflektor teleskopni oʻrnatish uchun qurilgan. Undan Galley kometasi, galaktikalarni va diniy maqsadlarda quyosh, oy hamda Sirius harakatlarini oʻrganishda foydalanilgan[49]
Xarija vohasi va kichik janubiy vohalar Sahro hududidagi ravoqli qadimiy xarobalar Yangi vodiy 2015 i, ii, iii, iv, v, vii, viii, ix, x (aralash) Ushbu obyekt Xarija vohasi va yana ikkita obyekt — Dunqul va Kurkur hamda Nabta Playani oʻz ichiga oladi. Bu hududlarda tarixdan oldingi davrlardan beri aholi yashagan, biroq arxeologik obyektlarning aksariyati kech Rim davriga tegishli. Qoldiqlar orasida qal’alar, Bagavatdagi xristian qabristoni (rasmda) va yer osti suv oʻtkazgichlariga ega sugʻorish tizimlari mavjud. Bu yerda bir nechta kserofit va galofit oʻsimlik turlari mavjud. Hudud dorcas ohusi uchun ham yashash joyidir. Ushbu nominatsiyaning ayrim qismlari 2003-yilda ham nominatsiya qilingan[50].
Qohiradagi Misr muzeyi Qizil muzey binosining yuqoridan koʻrinishi Qohira 2021 iv, vi (madaniy) Muzey fransuz meʼmori Marcel Dourgnon tomonidan qadimiy buyumlarning ulkan kolleksiyasini saqlaydigan muzey qurish boʻyicha 1895-yilgi tanlov uchun loyiha sifatida ishlab chiqilgan. Beaux-Arts uslubidagi bino mintaqada maxsus muzey sifatida qurilgan ilk bino boʻlib, boshqa muzeylarning loyihalariga taʼsir koʻrsatgan. Oʻz kolleksiyalari tufayli u misrshunoslik markazi hisoblanadi[51].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „The World Heritage Convention“. UNESCO World Heritage Centre. 2016-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 7-iyul.
  2. ↑ „Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage“. UNESCO World Heritage Centre. 2021-yil 1-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 3-fevral.
  3. ↑ „States Parties“. UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2024-yil 1-yanvar.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 „Egypt“. UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 1-yanvar.
  5. ↑ „The World Heritage Convention“. UNESCO World Heritage Centre. 2016-yil 27-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 1-yanvar.
  6. ↑ 6,0 6,1 „World Heritage Committee Inscribes Two Sites on the List of World Heritage in Danger“. UNESCO World Heritage Centre (2001-yil 12-dekabr). 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 1-yanvar.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Three sites on the African continent removed from the List of World Heritage in Danger“. UNESCO World Heritage Centre (2025-yil 13-iyul). Qaraldi: 2025-yil 13-iyul.
  8. ↑ „UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection“. UNESCO World Heritage Centre. 2016-yil 12-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 17-avgust.
  9. ↑ „Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur“. UNESCO World Heritage Centre. 2022-yil 30-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 24-dekabr.
  10. ↑ „Ancient Thebes with its Necropolis“. UNESCO World Heritage Centre. 2018-yil 30-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  11. ↑ „Nubian Monuments from Abu Simbel to Philae“. UNESCO World Heritage Centre. 2020-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  12. ↑ „Historic Cairo“. UNESCO World Heritage Centre. 2017-yil 5-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  13. ↑ „Report on the joint World Heritage Centre/ICOMOS Reactive Monitoring mission to the UNESCO World Heritage property "Historic Cairo", Egypt, 9-13 June 2019“. Qaraldi: 2024-yil 17-avgust.
  14. ↑ „Abu Mena“. UNESCO World Heritage Centre. 2020-yil 22-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  15. ↑ „Saint Catherine Area“. UNESCO World Heritage Centre. 2016-yil 17-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  16. ↑ „Wadi Al-Hitan (Whale Valley)“. UNESCO World Heritage Centre. 2022-yil 2-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 17-avgust.
  17. ↑ „Tentative Lists“. UNESCO World Heritage Centre. 2005-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-oktyabr.
  18. ↑ „Siwa archaeological area“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  19. ↑ „Temple of Serabit Khadem“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  20. ↑ „North Sinai Archaeological Sites Zone“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  21. ↑ „Temple of Hator built by Ramses III“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  22. ↑ „Dahshour archaeological area“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  23. ↑ „El Fayoum: Kom Aushim (Karanis), Dimai (Soknopaiounesos), Qasr Qarun (Dionysias), Batn I hrit (Theadelphia), Byahma-Medinet el Fayoum…..“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  24. ↑ „El-Gendi Fortress“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  25. ↑ „Rutho Monastery“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2023-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  26. ↑ „Wadi Feiran“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  27. ↑ „Pharaon Island“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  28. ↑ „Dahab“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  29. ↑ „Minia“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  30. ↑ „Newibah castle“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  31. ↑ „Ras Mohammed“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  32. ↑ „Gebel Qatrani Area, Lake Qaroun Nature Reserve“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  33. ↑ „Southern and Smaller Oases, the Western Desert“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  34. ↑ „Bird Migration Routes“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  35. ↑ „Desert Wadis“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  36. ↑ „Mountain Chains“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2023-yil 22-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  37. ↑ „Great Desert Landscapes“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  38. ↑ „Alexandria, ancient remains and the new library“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  39. ↑ „Abydos, city of pilgrimage of the Pharaohs“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  40. ↑ „Pharaonic temples in Upper Egypt from the Ptolemaic and Roman periods“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  41. ↑ „Necropolises of Middle Egypt, from the Middle Empire to the Roman period“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  42. ↑ „Raoudha nilometre in Cairo“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  43. ↑ „The monasteries of the Arab Desert and Wadi Natrun“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  44. ↑ „Two citadels in Sinai from the Saladin period (Al-Gundi and Phataoh's island)“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2023-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  45. ↑ „The An-Nakhl fortress, a stage on the pilgrimage route to Mecca“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2022-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  46. ↑ „Oasis of Fayoum, hydraulic remains and ancient cultural landscapes“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  47. ↑ „Historic quarters and monuments of Rosetta/Rachid“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  48. ↑ „Dababiya“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 21-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  49. ↑ „Helwan Observatory“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2016-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  50. ↑ „Kharga Oasis and the Small Southern Oases“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.
  51. ↑ „Egyptian Museum in Cairo“ (en). UNESCO World Heritage Centre. 2024-yil 13-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 5-yanvar.

Havolalar

Vikiomborda „UNESCOning Misrdagi Jahon merosi roʻyxati“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=UNESCOning_Misrdagi_Jahon_merosi_roʻyxati&oldid=1243461" dan olindi