Kontent qismiga oʻtish

Asvon muhofazasi

Koordinatalari: 23°35′24″N 32°49′12″E / 23.59000°N 32.82000°E / 23.59000; 32.82000
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Asvon muhofazasi

arabcha: محافظة أسوان‎‎
Muḥāfaẓat Aswan
Muhofaza
Skyline of Asvon muhofazasi
23°35′24″N 32°49′12″E / 23.59000°N 32.82000°E / 23.59000; 32.82000
Mamlakat Misr
Hukumat
 • Voliy Amr Helmi Hasan Lashin[1]
Maydon 62,726 km2 (24,219 kv mi)
Aholisi
 (2023-yil yanvar)
 1 685 743[2]
Zichligi 26,875 kishi/km2
Vaqt mintaqasi UTC+2
Avtomobil kodi EG-ASN
Asvon muhofazasi xaritada
Asvon muhofazasi
Asvon muhofazasi

Asvon muhofazasi (arabcha: محافظة أسوان‎‎, Muḥāfaẓat Aswan) — Misrning 27 muhofazasidan biri. Yuqori Misrning eng janubiy qismida joylashgan boʻlib, Nosir koʻli hududining katta qismini oʻz ichiga oladi. Maʼmuriy markazi — Asvon shahri.

Asvon muhofazasi shimolda Qino muhofazasi, sharqda Qizil dengiz muhofazasi, gʻarbda Yangi vodiy muhofazasi va janubda Sudanning Shimoliy viloyati bilan chegaradosh.

Soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, muhofaza aholisi soni taxminan 1 685 743 kishini (2024-yil yanvar holatiga koʻra) tashkil etadi. Umumiy maydoni 62 726 kvadrat kilometrga (24 219 kvadrat mil) teng boʻlib, bu koʻrsatkich boʻyicha u Misrdagi eng yirik muhofazalar qatoriga kiradi.

Hozirgi voliy — Amr Helmi Hasan Lashin boʻlib, 2026-yil 16-fevralda ushbu lavozimga tayinlangan[3].

Tarixi

Bugungi Asvon muhofazasi hududi ming yillar davomida makon tutib kelingan. Qadimgi Misrning janubiy chegarasi vazifasini oʻtagan. Qadimda bu hudud Swenett nomi bilan maʼlum boʻlgan; bu nom qadimgi misrliklarning savdo ramzidan kelib chiqqan. Nil daryosining Birinchi oqimi yaqinida joylashgani uni tabiiy chegara va savdo karvonlari uchun strategik darvozaga aylantirgan.

Asvon koʻplab qadimgi Misr yodgorliklari uchun ishlatilgan granitning manbai boʻlgan. U yerdagi tosh konida saqlanib qolgan Tugallanmagan obelisk qadimgi toshga ishlov berish usullarini namoyish etadi. Elefantina orolidagi shahar janubiy chegarani qoʻriqlovchi qal’aga ega muhim maʼmuriy markaz boʻlgan.

Yunon-Rim davrida maʼbuda Isisga bagʻishlangan Fila ibodatxonasi qurilgan. Misr xristian dinini qabul qilganidan keyin ham u ibodat joyi boʻlib qolgan. Yaqinda oʻtkazilgan arxeologik ekspeditsiyalar Ogʻa Xon maqbarasi yaqinida shu davrga oid qoyaga oʻyib ishlangan qabrlarni aniqladi.

XX asrda toʻgʻonlar qurilishi mintaqa qiyofasini butunlay oʻzgartirib yubordi. Asvon quyi toʻgʻoni 1902-yilda qurib bitkazilgan. 1970-yilda yakunlangan Asvon yuqori toʻgʻoni esa Nosir koʻlining paydo boʻlishiga olib keldi. Bu holat [UNESCO]] rahbarligida Abu Simbal va Fila ibodatxonalari kabi bir qator tarixiy yodgorliklarning boshqa joyga koʻchirilishini taqozo etdi. Loyiha doirasida mahalliy nubiyalik aholini ham boshqa hududlarga koʻchirish ishlari amalga oshirildi[4].

Geografiyasi

Asvon muhofazasi Misrning janubida joylashgan boʻlib, mamlakatning eng janubiy maʼmuriy hududi hisoblanadi. U dunyodagi eng yirik sunʼiy koʻllardan biri boʻlgan Nosir koʻlining katta qismini oʻz ichiga oladi. Muhofaza 62 726 kvadrat kilometr maydonni egallab, hududi boʻyicha Misrdagi eng yirik muhofazalar qatoriga kiradi.

Muhofaza shimolda Qino muhofazasi, sharqda Qizil dengiz muhofazasi, gʻarbda Yangi vodiy muhofazasi va janubda Sudanning Shimoliy viloyati bilan chegaradosh. Mintaqa hududidan Nil daryosi oqib oʻtadi va quruq choʻl landshafti bilan oʻralgan tor, unumdor vodiyni hosil qiladi.

Nil daryosining Birinchi oqimi Asvon shahri yaqinida joylashgan. Sharqiy va gʻarbiy choʻl hududlari qumtoshli tuzilmalarga ega. Nil daryosi ichidagi orollar qatoriga Elefantina, Sehel va Fila orollari kiradi. Asvon yuqori toʻgʻonining qurib bitkazilishi Nosir koʻlining paydo boʻlishiga olib keldi; bu esa choʻl muhitida yangi suv resurslarini yaratish bilan birga, ayrim hududlarni suv ostida qoldirib, muhofazaning janubiy geografiyasini oʻzgartirdi[5].

Nilning sharqiy qirgʻogʻida aholi zichroq joylashgan boʻlsa, gʻarbiy qirgʻoq asosan choʻl landshaftlaridan iborat.

Iqlimi

Tasvir yaratishda xatolik:
Nubiya choʻli

Asvon muhofazasi issiq choʻl iqlimiga ega (Köppen iqlim tasnifi boʻyicha BWh). Mintaqada yil davomida yogʻingarchilik juda kam boʻlib, oʻta quruq iqlim hukm suradi. Maydan sentyabrgacha davom etadigan yoz oylari ayniqsa issiq boʻlib, oʻrtacha maksimal harorat muntazam ravishda taxminan 40 °C (104 °F) ga yetadi.

Noyabrdan fevralgacha davom etadigan qish oylarida havo moʻtadilroq boʻlib, kunduzgi oʻrtacha harorat 22–25°C (72–77°F) atrofida saqlanib turadi. Hududda yil davomida quyoshli kunlar koʻp, bulutlilik esa juda kam kuzatiladi. Yogʻingarchilik kam miqdorda boʻlib, baʼzi yillarda umuman yogʻingarchilik qayd etilmasligi ham mumkin. Shuningdek, mintaqada vaqti-vaqti bilan xamsin deb ataluvchi qum boʻronlari yuz berib turadi; odatda bahor oylarida kuzatiladigan bu boʻronlar koʻrinish masofasini pasaytiradi va vaqtincha haroratning koʻtarilishiga sabab boʻladi.

Tasvir yaratishda xatolik:
Heisa orolidagi rang-barang uylar

Aholisi

Markaziy safarbarlik va statistika agentligi (CAPMAS) maʼlumotlariga koʻra, 2024-yil yanvar holatiga koʻra Asvon muhofazasi aholisi soni 1 685 743 kishini tashkil etgan. Bu koʻrsatkich uni Misrdagi aholi zichligi past boʻlgan muhofazalar qatoriga kiritadi (har kvadrat kilometrga oʻrtacha 26,875 kishi toʻgʻri keladi).

Aholining katta qismi qishloq joylarda istiqomat qiladi; koʻplab aholi Nil daryosi boʻyidagi qishloqlarda yashaydi. Muhofaza Misrdagi nubiylar jamoasi uchun madaniy markaz hisoblanadi va Asvon shahridan ham shimolda, ham janubda koʻplab nubiylar qishloqlari joylashgan. Arab tili bilan bir qatorda mahalliy nubiy tillari — nobiin va kenzi tillarida ham soʻzlashiladi[6].

Demografik vaziyat tarixiy voqealar, xususan, Asvon yuqori toʻgʻoni qurilishi va undan keyin Nosir koʻlining barpo etilishi davrida nubiylar jamoalarining koʻchirilishi taʼsirida shakllangan. Bu jarayon koʻplab nubiylarning ham muhofaza hududida, ham Misrning boshqa qismlarida yangi joylarga koʻchirilishiga olib kelgan[7].

Maʼmuriy boʻlinishi

Muhofaza munitsipal boʻlinmalarga ajratilgan boʻlib, 2024-yil yanvar holatiga koʻra umumiy taxminiy aholi soni 1 685 743 kishini tashkil etadi[2].

Munitsipal boʻlinmalari
Oʻzbekcha nomi Asl nomi Arabcha transliteratsiyasi Aholisi
(2023-yil yanvar tax.)		 Turi
Abu Simbal مركز أبو سمبل Abū Simbil 8,317 Markaz
Asvon مركز أسوان Aswān 73,387 Markaz
Asvon 1 قسم اول أسوان Aswān 1 188,712 Qism (toʻliq shahar)
Asvon 2 قسم ثان أسوان Aswān 2 208,408 Qism (toʻliq shahar)
Daraw مركز دراو Daraw 151,380 Markaz
Edfu مركز أدفو Idfū 499,577 Markaz
Kom Ombo مركز كوم امبو Kawm Umbū 418,006 Markaz
Yangi Asvon مدينة أسوان الجديدة Madīnat Aswān al-Jadīdah 118 Yangi shahar
Yangi Tushka مدينة توشكى الجديدة Madīnat Tūshka al-Jadīdah Yangi shahar
Nasr مركز نصر Naṣr 95,306 Markaz

Shaharlari

Tasvir yaratishda xatolik:
Gʻarbiy sohildan Asvonning koʻrinishi
Tasvir yaratishda xatolik:
Asvon muhofazasi binosi

Quyidagi shaharlar Asvon muhofazasida joylashgan.

Sanoat zonalari

Investitsiyalar va erkin zonalar boʻyicha boshqaruv organi (GAFI) maʼlumotlariga koʻra, Asvonda quyidagi sanoat zonalari joylashgan[8]:

Sanoat zonasi
Al-Shalolat al-Avlaqi vodiysi sanoat zonasi

Muhim obidalari

Asosiy maqola: Nubiya yodgorliklarini asrab qolish xalqaro kampaniyasi

Manbalar

  1. ↑ aswan.gov.eg
  2. ↑ 2,0 2,1 „Estimated population“ (ar). Qaraldi: 2023-yil 3-aprel.
  3. ↑ „President El-Sisi swears in 20 new governors in broad provincial reshuffle - Politics - Egypt“. Ahram Online. Qaraldi: 2026-yil 27-fevral.
  4. ↑ „Aswan | Egypt, Map, Population, & History | Britannica“ (en). Encyclopedia Britannica. 2025-yil 17-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 26-noyabr.
  5. ↑ „Sailing to Aswan, Egypt's historic gateway to the south“ (en). Travel (2025-yil 26-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 26-noyabr.
  6. ↑ „Nubian languages | Ancient African Dialects | Britannica“ (en). Encyclopedia Britannica. 2025-yil 7-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 26-noyabr.
  7. ↑ „Displacement – Narrating Nubia: The Social Lives of Heritage“ (en-US). Qaraldi: 2025-yil 26-noyabr.
  8. ↑ „Industrial Zones of Governorate“. Ministry of Investment Egypt. 2018-yil 23-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 23-noyabr.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Asvon_muhofazasi&oldid=1236013" dan olindi