Kontent qismiga oʻtish

Dahshur

Koordinatalari: 29°48′23″N 31°12′29″E / 29.80639°N 31.20806°E / 29.80639; 31.20806
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Dahshur

Sneferuning Qizil piramidasi
Turi Nekropol
Joylashuvi Giza muhofazasi, Misr
KoordinatalarRestored by 29°48′23″N 31°12′29″E / 29.80639°N 31.20806°E / 29.80639; 31.20806
Built Mil. av. 2613–2589-yillar
Built by Sneferu

Dahshur (arabcha: دهشور‎‎, Dahšūr) — qadimgi Misr piramida majmuasi va nekropoli boʻlib, u Giza muhofazasidagi Badrashin markazida joylashgan Manshiyat Dahshur (arabcha: منشأة دهشور‎‎) qishlogʻi nomi bilan ataladi[1].

Dahshur UNESCOning Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan boʻlib, Gʻarbiy sahro platosida, ekin maydonlari boshlanadigan hudud chekkasida joylashgan. Shimoldagi Saqqora, Abusir va Giza piramida majmualari bilan birgalikda qadimgi poytaxt Memfisning piramidalar maydonini tashkil etadi[2]. Bu joy asosan bir nechta piramidalari, xususan, miloddan avvalgi 2613—2589-yillar oraligʻida qurilgan hamda Misrdagi eng qadimgi, eng katta va eng yaxshi saqlanib qolgan inshootlar qatoriga kiruvchi Sneferuning Qiya piramidasi va Qizil piramidasi bilan mashhur.

Piramidalari

Sneferuning Qiya piramidasi

Dahshur piramidalari misrliklar uchun juda muhim tajriba maktabi boʻlib xizmat qildi. Ular ushbu inshootlar orqali zinapoyali piramidalardan silliq devorli piramidalarga oʻtish uchun zarur bilim va koʻnikmalarga ega boʻldi. Toʻplangan boy tajriba ularga keyinchalik Xeops piramidasini — Qadimgi dunyoning yetti moʻjizasidan bugungi kungacha saqlanib qolgan yagona inshootni — barpo etish imkonini berdi.

Dahshur piramidalarining birinchisi — fir’avn Sneferu hukmronligi davrida (miloddan avvalgi 2613—2589-yillar) qurilgan Qiya piramida boʻldi. Bu silliq devorli piramida qurishga qilingan ilk urinish boʻlsa-da, loyiha muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Bunga yumshoq tuproqqa (qum, shagʻal va loy aralashmasi) tushadigan ogʻirlikni hisoblashdagi xatolar sabab boʻldi; tuproqning choʻkish xususiyati inshoot barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatdi. Shuningdek, qurilish bloklarini kesish va joylashtirishdagi xatolar tufayli ogʻirlik teng taqsimlanmadi, natijada piramida qiyaligi buzildi va u Qiya piramida nomini oldi[3].

Oʻzining kamchiliklarini anglab, xatolaridan saboq olgan Sneferu Dahshurning ikkinchi piramidasi — Qizil piramidani qurishni buyurdi. Qurib bitkazilgandan soʻng, piramida muvaffaqiyatli deb hisoblandi, chunki u toʻliq qurilgan, silliq qirrali va 104 metr (341 fut) balandlikka koʻtarilgan, 43 graduslik burchakka ega boʻlgan mustaqil piramida boʻldi[4]. Qizil piramidaning nomi piramidani qurish uchun ishlatilgan material — qizil ohaktoshdan kelib chiqqan. Bu piramida Sneferuning dam olish joyi deb ishoniladi[5].

Qora piramida

Dahshur ichida joylashgan yana bir piramida, Oq piramida, 12-sulola fir’avni Amenemhat II (miloddan avvalgi 1929—1895-yillar) ning piramidasidir. Uni toʻldirish uchun ishlatilgan materiallar (tashqi tomondan qum va ichki tomondan ohaktosh) tufayli bu piramida hududdagi boshqa piramidalar kabi saqlanib qolmagan. Ob-havo tufayli qum yemirilib ketgan, ammo ohaktosh boshqa piramidalarda foydalanish uchun ataylab olingan, bu esa piramidaning qulashiga va oxir-oqibat qirol Amenemhat II ning qabrini bulgʻashga olib kelgan[6].

Senusret III (miloddan avvalgi 1878—1839-yillar) oʻz piramidasini Dahshur ichida qurdirgan. Uning piramidasi va uni oʻrab turgan piramidalar orasidagi farq shundaki, Senusret III uning ostida ikkita malika — Sit-Hathor va Merit uchun maqbaralar va galereyalar qurdirgan[7].

Qora piramida Amenemhat III ning keyingi hukmronligiga tegishli va u juda yemirilgan boʻlsa-da, u ikkita Sneferu piramidasidan keyin bu yerdagi eng taʼsirli yodgorlik boʻlib qolmoqda. Qora piramidaning sayqallangan granit piramidasi yoki kaptoshi Qohiradagi Misr muzeyining asosiy zalida namoyish etilmoqda.

Francis Frit (1857) tomonidan chizilgan Dahshur piramidalari, sharqdan (chapda qora piramida, oʻngda qiya piramida)

Dahshurda 13-sulolaning yana bir qancha piramidalari qurilgan. Hozirgacha faqat Ameny Qemau piramidasi ushbu joyni qazib olgan arxeolog Ahmad Faxriy tomonidan qazilgan.

Qabrlar va qabristonlar

12-sulola piramidasiga yaqin joylashgan bir nechta buzilmagan qirollik ayollarining qabrlari topildi, ularda oʻsha davrda Misrda metallga ishlov berishning eng yuqori bosqichida ekanligi aniqlangan koʻp miqdordagi lapidary va zargarlik buyumlari saqlandi. Senusret III piramidasi ulkan majmuaning bir qismi boʻlib, janubda yana bir piramida bilan birga qirollik ayollarining bir nechta kichik piramidalari joylashgan edi. Ushbu piramida yonidagi galereya qabrida qirol qizlarining ikkita xazinasi (Sithathor) topildi. Dahshur piramidalari atrofida Qadimgi va Oʻrta podsholik amaldorlarining keng qabristonlari topilgan. Dahshur 12-sulola qiroli Amenemhat II hukmronligi davrida Misrning podsholik nekropoli boʻlgan.

Zamonaviy tarixi

Dahshurda kartoshka yetishtirish

2012-yil iyul oyida Dahshurning butun nasroniy jamoasi (baʼzi taxminlarga koʻra, 120 ga yaqin oila) konfessiyalararo zoʻravonlik tufayli yaqin atrofdagi shaharlarga qochib ketdi. Mojaro yomon dazmollangan koʻylak yuzasidan kelib chiqqan bahs-munozaradan boshlanib, keyinchalik nasroniy shaxsning musulmon arab urugʻi vakilini yoqib oʻldirishiga olib kelgan janjalga aylanib ketdi. Bundan tashqari, toʻqnashuvlar paytida bino tomidan uloqtirilgan benzinli bomba oqibatida bosh qismidan jarohat olgan yana bir musulmon keyinchalik vafot etdi. Zoʻravonlik davomida nasroniylarga tegishli kamida 16 ta uy va mulk talon-taroj qilindi, ayrimlari yoqib yuborildi va cherkovga zarar yetkazildi. Ushbu hodisa xalqaro miqyosda yoritildi[8].

2013-yil yanvar holatiga koʻra, 2011-yildagi inqilobdan soʻng Misrda hamon davom etayotgan xavfsizlik boʻshligʻi tufayli, ushbu hududga atrofdagi aholi punktlari vakillarining noqonuniy kirib kelishi oqibatida u yerdagi obidalarning tahqirlanishi va shikastlanishi xavfi mavjud[9].

Iqlimi

Köppen-Geiger iqlim tasnifi tizimiga koʻra, Dahshur issiq choʻl iqlimiga (BWh) ega.

Dahshur iqlimi
Koʻrsatkich Yan Fev Mart Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
Oʻrtacha maksimal, °C 19,7 21,3 24,7 29,3 33,5 35,6 36 35,6 33,2 31 26,2 21,5 29,0
Oʻrtacha harorat, °C 13,6 14,6 17,7 21,3 25,3 27,8 28,7 28,6 26,5 24,3 20 15,5 22,0
Oʻrtacha minimal, °C 7,5 8 10,7 13,4 17,2 20 21,4 21,6 19,8 17,7 13,9 9,5 15,1
Yogʻingarchilik meʼyori, mm 3 2 2 1 0 0 0 0 0 0 2 4 14
Manba: Climate-Data.org[10]

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „Markaz al-Badrashin Map“. www.giza.gov.eg. Qaraldi: 2023-yil 22-yanvar.
  2. ↑ „Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur“. UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. Qaraldi: 2021-yil 7-sentyabr.
  3. ↑ „Great Pyramid of Giza“. World History Encyclopedia. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  4. ↑ „Red Pyramid“. World History Encyclopedia. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  5. ↑ „National Geographic: Egypt – North Pyramid of Snefru, Dahshur“. www.nationalgeographic.com. 2002-yil 17-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  6. ↑ „12th- and 13th-Dynasty Pyramids“. World history. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  7. ↑ „12th- and 13th-Dynasty Pyramids“. World history. Qaraldi: 2017-yil 21-noyabr.
  8. ↑ „Egypt town's Muslim-Christian unrest speaks to bigger challenges“ (en-US). Los Angeles Times (2012-yil 7-sentyabr). Qaraldi: 2019-yil 14-iyul.
  9. ↑ El-Aref, Nevine. „No Longer Sacred“. Al-Ahram. Al-Ahram Weekly (2013-yil 16-yanvar). 2013-yil 18-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 18-yanvar.
  10. ↑ „Climate: Dahshur - Climate graph, Temperature graph, Climate table“. Climate-Data.org. Qaraldi: 2013-yil 14-avgust.

Havolalar

Vikiomborda „Dahshur“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Andoza:Misrdagi Jahon merosi obyektlari 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Dahshur&oldid=1240092" dan olindi