Kontent qismiga oʻtish

Memfis nekropoli

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Memfis nekropoli (yoki Piramidalar maydoni) — qadimgi Memfis poytaxti (hozirgi Giza hududi) yaqinidagi Gʻarbiy choʻl platosida 30 kilometr (19 mil) masofaga choʻzilgan Qadimgi Misr dafn majmualari tizimi.

Memfis nekropoli hududini koʻrsatuvchi xarita (Fransiya Milliy kutubxonasi, Xarita va rejalar boʻlimi, GE F CARTE-2091)

Nekropol Giza, Abusir, Saqqora va Dahshur piramida majmualarini oʻz ichiga oladi va UNESCO tomonidan Jahon merosi obyekti sifatida tan olingan[1]. Qadimgi podsholik davriga oid koʻplab piramidalardan tashqari, nekropolda koʻplab qabrlar (masalan, mastabalar), ibodatxonalar va dafn marosimi bilan bogʻliq inshootlar ham mavjud. Biroq, ushbu hududning tarixiy ahamiyati faqat shu xususiyatlar bilan cheklanmaydi. Nekropol tarkibiga Heit al-Gʻurob kabi joylar ham kiradi. Giza platosining janubi-sharqiy qismida joylashgan ushbu hududda qabrlar va piramidalar ustida ishlagan hunarmandlar yashagan qishloq oʻrin olgan[2]. Oʻzining ulkan koʻlami va uzoq davrni qamrab olganligi sababli, Memfis nekropoli tarixchilar uchun Misr dafn madaniyati va meʼmorchiligidagi oʻzgarishlarni tushunishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi.

Etimologiyasi

Memfis nekropoli oʻz nomini yaqin atrofdagi Memfis poytaxti nomidan olgan. Memfis nomi aslida misrcha Men-nefer soʻzining yunoncha tarjimasi boʻlib, bu nom dastlab oltinchi sulola (taxminan mil. avv. 2325—2150-yillar) hukmdori Pepi I ning yaqin atrofdagi piramidasiga berilgan edi. Shuningdek, shahar yaratilish afsonalari va hunarmandlar homiysi boʻlgan qudratli xudo Ptax bilan bogʻliqligi tufayli Hut-ka-Ptax („Ptaxning kasi qarorgohi“) deb ham atalgan[3][4].

Tarixi

Memfis nekropolining turli qismlaridan foydalanish jarayoni Qadimgi Misr tarixining katta qismini qamrab oladi. Nekropolning eng birinchi tashkil etilgan qismi Saqqora hududi boʻlib, u Birinchi sulola davrida barpo etila boshlangan. Navbatda Toʻrtinchi sulola davrida Dahshur, soʻngra yana Toʻrtinchi sulola davrida Giza va nihoyat, Beshinchi sulola davrida Abusir majmualari barpo etildi. Biroq shuni yodda tutish muhimki, garchi bu joylar ketma-ket qurilgan boʻlsa-da, keyingisi qurila boshlangach, avvalgilaridan foydalanish toʻxtab qolmagan. Qurilish yakunlangach, ushbu dafn maskanlarining barchasi ming yillar davomida faol foydalanilgan va jamiyatda muhim oʻrin tutgan[5].

Saqqora

Misrdagi Qadimgi imperiyaning 3-sulolasidan (miloddan avvalgi 2670-yil atrofida) fir’avn Joserning zinapoyali piramidasi. Xr.)

Saqqora birinchi Misr piramidasi, Joser piramidasining[6] va shuning uchun Memfis nekropolidagi birinchi piramida maydoni boʻlib, u mil. av. XXVII asrda Uchinchi sulola davrida tashkil etilgan boʻlib, Beshinchi sulola davrida asrlar davomida yana 16 ta piramida qurilgan. Biroq, bu joy hech boʻlmaganda Birinchi sulola davrida (taxminan mil. av. XXXII asr) dafn qilish uchun ishlatilgan va Ptolemeylar davriga (miloddan avvalgi 30-yil) qadar 3000 yil davomida qabriston sifatida deyarli uzluksiz foydalanishda qolgan[7]].

Dahshur

Sneferuning Qiya piramidasi

Dahshur Misrda tashkil etilgan piramida majmualarining ikkinchisi boʻlib, jumladan, Qadimgi podsholik davrida (mil. av. XXVII asr) Toʻrtinchi sulola davridagi Sneferuning noyob Qiya piramidasi ham mavjud. Qiya piramidadan tashqari, Dahshur shuningdek, Sneferu tomonidan oʻlimidan oldin qurilgan ikkita boshqa piramidalardan biri boʻlgan Qizil piramidaning ham joyidir. Bu Misrdagi uchinchi eng katta piramida boʻlib, hozirda Misr piramidalari meʼmorchiligining ramzi boʻlgan silliq qirrali piramidalarning birinchi muvaffaqiyatli namunasi deb hisoblanadi[8]. Sneferu piramidalari qurilgandan soʻng, bu joy ming yillik davomida vaqti-vaqti bilan dafn marosimi va piramida maydoni sifatida foydalanishda davom etdi. Oltitadan ortiq piramidalarning oxirgisi Dahshurda 13-sulola davrida, Ikkinchi oraliq Davrda (mil. av. XVIII asr) qurilgan[9].

Dahshur nekropolining oʻlchami 2,5 ga 6 kilometrni tashkil etadi va zamonaviy Qohiradan taxminan 30 kilometr janubda joylashgan[10].

Giza

Gizaning Katta sfinksi, Xafra piramidasi va Xeops piramidasining panoramasi.

Giza piramidalari Toʻrtinchi sulola davrida (miloddan avvalgi 2613—2494-yillar) qurilgan uchinchi joy boʻlgan. Gizadagi binolar orasida Xeops piramidasi (qadimgi dunyoning yagona saqlanib qolgan moʻjizasi), Podshoh Xafraning Katta sfinksi va boshqa koʻplab tarixiy ahamiyatga ega dafn marosimlari ham bor[11].

Giza piramidalar majmuasi xaritasi

Giza platosi shuningdek, nafaqat piramidalarni, balki maqbaralar, ibodatxonalar va yodgorliklarni qurgan hunarmandlar uchun qishloq boʻlib xizmat qilgan Heit al-Gʻurob joylashgan. Ushbu joyning arxeologik qiymati juda katta, chunki u oddiy misrliklar hayoti haqida maʼlumot beradi — bu nuqtai nazar faqat jamiyat elitasining manbalari oʻrganilganda yoʻqoladi[12]. Bu joyni Dayr al-Madina bilan taqqoslash mumkin, u Shohlar Vodiysiga tutashgan boʻlib, u yerdagi maqbaralar va ibodatxonalarni qurish uchun mas’ul boʻlgan hunarmandlar uchun ham xuddi shunday rol oʻynagan.

Giza piramidalar majmuasi xaritasida Heit al-Gʻurob „quruvchilar mahallasi“ sifatida qayd etilganini koʻrish mumkin. Xaritadan maʼlum boʻlishicha, ushbu ishchilar qurilish maydonchalari chegarasida yashagan, bu esa ularga ish joyiga tez va oson yetib borish imkonini bergan.

Abusir

Abusir piramidalari. „Osiris uyi yoki ibodatxonasi“. Abusir, Qadimgi Misr.

Piramidalar majmualari orasida toʻrtinchisi va oxirgisi boʻlgan Abusir majmuasi Qadimgi podsholik davrining soʻnggida, Beshinchi sulola hukmronligi davrida barpo etilgan. Bu davrda koʻplab mastabalar va boshqa turdagi qabrlar bilan bir qatorda 14 ta piramida ham qurilgan[13]. Abusirda qurilgan piramidalar Saqqora, Dahshur va Gizadagi piramidalarga qaraganda sezilarli darajada kichikroq boʻlib, bu holat Misr tarixining ushbu davriga xos deb hisoblanadigan iqtisodiy va ijtimoiy qiyinchiliklar haqidagi taxminlarni tasdiqlaydi[14].

Qazish ishlari

Memfis nekropolidagi dafnlar orasida Apis buqalari, lochinlar, ibislar, babunlar[15][16][17] va qayiqlar mavjud[18].

Abusir-Memfis nekropolidagi Naxt-Min maqbarasi (Xolid Dovud) [Misrni oʻrganish jamiyati][19]

Misrning Dahshur hududidagi Senvosret III piramida majmuasida qayiqlarni aniqlashga qaratilgan geofizik tadqiqot Mualliflik huquqi © 1999–2011 John Wiley & Sons, Inc. Barcha huquqlar himoyalangan olingan vaqti 12:06GMT 1.10.11

2008-yildan buyon Dahshur nekropolidagi inshootlar boʻyicha olib borilayotgan tadqiqotlar © 2011 Deutsches Archäologisches Institut (qayta olingan vaqti 12:18GMT 2.10.11)

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur“. UNESCO World Heritage Centre. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. Qaraldi: 2021-yil 7-sentyabr.
  2. ↑ „Workers’ Town and Cemetery“ (en). 2024-yil 12-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  3. ↑ „Memphis | Ancient City of Egypt & Its History | Britannica“ (en). www.britannica.com. Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  4. ↑ „Ptah | Creator God, Memphis, Patron | Britannica“ (en). www.britannica.com. Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  5. ↑ Centre, UNESCO World Heritage „Memphis and its Necropolis – the Pyramid Fields from Giza to Dahshur“ (en). UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2025-yil 14-mart.
  6. ↑ © UNESCO World Heritage Centre 1992-2011 approximately 11:40GMT 2.9.11
  7. ↑ „Saqqara“ (en). ARCE. Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  8. ↑ „The Red Pyramid“ (en). 2024-yil 12-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 1-mart.
  9. ↑ „Dahshūr | Pyramid of Sneferu, Red Pyramid, Bent Pyramid | Britannica“ (en). www.britannica.com (2025-yil 11-fevral). Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  10. ↑ DAI website-copyright © 2011 Deutsches Archäologisches Institut (Wayback Machine saytida 2013-12-18 sanasida arxivlangan) retrieved 12:14GMT 2.10.11
  11. ↑ „Pyramids of Giza | History, Location, Age, Interior, & Facts | Britannica“ (en). www.britannica.com (2025-yil 11-fevral). Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  12. ↑ „The Lost City of the Pyramid Builders|AERA“ (en-US). aeraweb.org. Qaraldi: 2025-yil 26-fevral.
  13. ↑ Radwan, Ali (1991). "Ein Treppengrab der 1. Dynastie aus Abusir". Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo 47: 305–308. 
  14. ↑ „Features - In the Reign of the Sun Kings - Archaeology Magazine - November/December 2020“ (en-US). Archaeology Magazine. Qaraldi: 2025-yil 27-fevral.
  15. ↑ © Cardiff University 12:26GMT [1] 12:28GMT
  16. ↑ Spencer, Neal (2010-09-25). "Shrine" (en). UCLA Encyclopedia of Egyptology 1 (1). https://escholarship.org/uc/item/5t48n007. 
  17. ↑ recent archeological activity 11:41GMT 1.10.11
  18. ↑ Haldane, Cheryl Ward (1985). "A Fourth Dahshur Boat". The Journal of Egyptian Archaeology 71: 174–175. doi:10.2307/3821724. ISSN 0307-5133. https://www.jstor.org/stable/3821724. 
  19. ↑ © Egypt Exploration Society 2011 Registered Charity No. 212384 retrieved 11;26GMT 1.10.11

Adabiyotlar

Havolalar

Andoza:Misrdagi Jahon merosi obyektlari 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Memfis_nekropoli&oldid=1206633" dan olindi