Bijaya qamali (1326-1329)
| Bijaya qamali | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Hafsiylar | Tilimsan sultonligi | ||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Abu Abdulloh Ibn Sayid Dafer al-Kabir |
Yahyo Ibn Muso Umar Ibn Hamza Muhammad Ibn Abu Umran | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| Nomaʼlum | Nomaʼlum | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Nomaʼlum | Nomaʼlum | ||||||
Bijaya qamali 1326–1329-yillarda Zayyoniylar tomonidan Bijaya shahrini ularning raqiblari boʻlgan Hafsiylardan tortib olishga qilingan yirik urinish edi.
Kontekst
Zayyoniy sultonlar sharqda joylashgan Hafsiylarga qarshi kengayish siyosatini yuritdilar. Hafsiy muxolif sultonlari XIV asr boshlarida Bijaya va Konstantin shaharlarini egallab oldilar. Bijaya sultonining noibi boʻlgan Sanhaja qabilasi boshligʻi Ibn Xulufning Konstantindagi taxt daʼvogari Abu Yahyo Abu Bakr buyrugʻi bilan oʻldirilishi Bijayaning anʼanaviy ittifoqchilari boʻlgan Sanhaja va Davavida qabilalarini Zayyoniylarga qoʻshilishga undadi[1]. 1313-yilda Abu Hammu Muso I Bijayaga qarshi yurishlari chogʻida Azeffunni egallab, mustahkamladi. Bu mustahkamlangan nuqta uning vorisi Abu Tashfinning 1326-yildagi yurishi uchun tayanch vazifasini oʻtadi[2]. Abu Tashfin 1319-yilda taxtga oʻtirib, oʻsha yili Bijayaga birinchi reydni uyushtirdi. Bu shaharga hujumlar deyarli har yili takrorlanib turardi; harbiy yurishlar baʼzan Annabagacha va hozirgi Tunis chegaralarigacha yetib borardi[3].
Bu yurishlar oqibatida Bijaya asta-sekin Summam vodiysida[3] qal’alar qurilishi tahdidi ostida qoldi. Ulardan dastlabki ikki qal’a shahardan ikki kunlik yoʻl masofasida 1321-yilda Hisn Bakr[1] yoki Hisn Taggar[3] deb atalgan joyda qurilgan edi.
Zayyoniy sultoni Abu Tashfin dushmanlari orasida nizo qoʻzgʻashga harakat qildi: u qoʻgʻirchoq daʼvogarlarni qoʻllab, Hafsiylar oʻrtasidagi ichki boʻlinishlarni kuchaytirdi va isyonchi arab qabilalarini qoʻllab-quvvatladi. U hatto 1324–1325-yillardagi yurishlari chogʻida qisqa muddatga Tunisni ham egallashga muvaffaq boʻldi, biroq Bijayani agʻdarishga erisha olmadi[3].
Qamal
1326-yilda Zayyoniylar Bijayadan bir kunlik yoʻl masofasida Temzezdekt qal’asini barpo etdilar. Uning nomi ataylab Ujda chegaraviy hududidagi qadimgi Zayyoniy qal’asining nomini eslatadigan tarzda tanlangan[3]. Bu qal’a 3 000 nafar askarni oʻzida saqlay olardi va shahar aloqalarini toʻliq toʻsib qoʻydi. Natijada shahar ocharchilikdan aziyat chekdi va Konstantin yoki Tunisdan har qanday hafsiy yordamidan uzilib qoldi[1]. Nihoyat, qamal ostidagi shahar uchun eng ogʻir paytda, 1329-yilda Abu Tashfin Summam daryosi quyilish joyi boʻlgan Al-Yaqutada yangi istehkom qurdirdi[1]. Hafsiylar qamalni tugatishga bir necha bor urindilar: 1327-yilda va 1329-yilda bu urinishlar amalga oshirildi, ammo muvaffaqiyat qozona olmadilar.
Oqibatlar
Takrorlanuvchi bu qamal voqealari hafsiy sultoni Abu Yahyo Abu Bakrni 1329-yildayoq Zayyoniylarga qarshi Mariniy sultoni Abu al-Hasan bilan ittifoq tuzishga majbur qildi. 1331-yil bahorida mariniylar Tilimsanga qarshi yurish boshladilar, hafsiylar esa oʻz navbatida Summam vodiysidagi zayyoniy istehkomlarini vayron qildilar.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Dominique Valérian. Bougie: port maghrébin, 1067-1510. École Française de Rome, 3 May 2013. ISBN 978-2-7283-1000-5. OCLC 1151512505.
- ↑ Paresys, Isabelle (1998), „Table des tableaux“, Aux marges du royaume, Éditions de la Sorbonne, 392-bet, doi:10.4000/books.psorbonne.2630, ISBN 9782859443511, qaraldi: 2021-12-15
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Boutaleb, عبد القادر المختار Abdelkader El-Mokhtar بوطالب. La Berbérie Orientale sous les Hafsides, des origines à la fin du XVe siècle (Thèse de Doctorat es Lettres de Robert Brunschvig, Alger 1940) Tome Premier.
