Avlod al-Imom madrasasi
| Avlod al-Imom madrasasi | |
|---|---|
مدرسة أولاد اللإمام | |
| Umumiy maʼlumot | |
| Turi | Madrasa |
| Joylashuvi | Al-Matmar, Bab Kashut yaqinida |
| Shahar | Tilimsan |
| Mamlakat | Jazoir |
| Koordinatalar | 34°52′53″N 1°18′48″W / 34.88139°N 1.31333°W |
Avlod al-Imom madrasasi (arabcha: مدرسة أولاد الإمام) Jazoirning Tilimsan shahridagi tarixiy madrasadir. Uni Abdulvadid hukmdori Abu Hammu Muso I qurdirgan. Qurilish ehtimol 1307-yilda boshlangan va 1310-yilda yakunlangan boʻlishi taxmin qilinadi. Tilimsandagi eng qadimiy madrasa sifatida tan olingan bu maskan mashhur olim aka-ukalar Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso sharafiga barpo etilgan boʻlib, ular birgalikda Avlod al-Imom („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan.
Dastlab bu diniy majmua tarkibiga masjid, ikki taʼlimiy ayvonli madrasa va ikki olim uchun moʻljallangan turar-joy xonalari kirgan. U tez orada Magʻribdagi muhim taʼlim markaziga aylangan. Bu dargoh koʻplab shogirdlarni oʻziga jalb qilgan va ehtimol Muhammad al-Abiliy, Muhammad ash-Sharif at-Tilimsaniy kabi mashhur olimlar va boshqalar ham shu yerda taʼlim olgan. Keyinchalik u yangi Tashfiniya madrasasidan farqlash uchun „Eski madrasa“ (al-Madrasa al-Qadima) nomi bilan mashhur boʻlib ketgan. Yangi madrasa Abu Tashfin Abdurahmon I tomonidan barpo etilgan edi.
Asrlar davomida majmua jiddiy tanazzulga uchradi. Ahmad al-Maqqariy kabi olimlarning tarixiy maʼlumotlarida madrasa kutubxonasi tashlab qoʻyilgani va chiqindilar bilan toʻlganligi qayd etiladi, bu esa shahar ilmiy hayotining tanazzulini aks ettiradi. Bugungi kunda madrasa va unga qarashli binolar keyingi shaharsozlik qurilishlari ostida butunlay yoʻqolib ketgan. Imom avlodlari majmuasining faqat masjidi, xususan uning minorasi saqlanib qolgan, biroq uning dastlabki meʼmoriy qiyofasining katta qismi yoʻqolgan.
Tarixi
Abu Hammu Muso I (h. c. 1308 – 1318) Abdulvadid (Zayyoniylar deb ham ataladi) sulolasining toʻrtinchi hukmdori edi. Uning hukmronligi Mariniylar qamalining uzoq davom etgan davridan keyin Tilimsanni tiklash va sulola hokimiyatidan chiqib ketgan qabila hududlarini qaytarib olishga qaratilgan edi[1]. Ibn Xaldun tomonidan oʻtkir zehnga ega, salobatli rahbar sifatida taʼriflangan Abu Hammu koʻchmanchi urf-odatlaridan rasmiy saroy marosimlari va maʼmuriy tuzumga oʻtish jarayonida yetakchilik qilgan[2]. U zukko hukmdor boʻlib, adabiyot va fanning fidoyi homiysi, taniqli ziyolilar suhbatini sevuvchi shaxs edi[2].
Uning davri bilan bogʻliq eng mashhur olimlar orasida Avlod al-Imom („Imom avlodlari“) nomi bilan tanilgan ikki aka-uka — Abu Zayd Abdurahmon va Abu Muso Iso bor edi. Ular hozirgi Tenes shahri yaqinida joylashgan, hozirda yoʻqolib ketgan Breshk shahridan boʻlib, obroʻli diniy imomlar oilasiga mansub edilar[3]. Otalari oʻldirilganidan keyin ularning hayoti tubdan oʻzgardi va ular taʼlimlarini davom ettirish uchun bir necha shaharlarga sayohat qilishga majbur boʻldilar[3]. Oxir-oqibat ular zamondoshlari orasida yuksak obroʻ-eʼtibor qozondilar. Ularning shuhratini eʼtirof etgan holda, Abu Hammu Muso I aka-ukalarni oʻz poytaxti Tilimsanga taklif qildi[4]. Ularni sharaflash uchun sulton tarkibiga masjid, madrasa va ularga tutash turar-joy binolari kirgan keng qamrovli diniy majmua qurdirib, ularga yashash va dars berish uchun alohida maskan taqdim etdi[4]. Ushbu diniy majmua ularning nomi — Avlod al-Imom bilan bogʻlanib, Magʻribdagi muhim taʼlim markazlaridan biriga aylandi[4].
Manbalar
- ↑ Hassani 2009, s. 11.
- ↑ 2,0 2,1 Brosselard 1859, s. 167.
- ↑ 3,0 3,1 Ben Daoud 2010, s. 129-131.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Saadallah 2015, s. 390.
