Kontent qismiga oʻtish

Mars-al-Kabirning egallanishi (1505)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mars-al-Kabirning egallanishi
Ispan-Jazoir urushi (1503–1512)
Sanalar 13-sentyabr 1505
Urush yeri Mars al-Kabir, Tilimsan qirolligi
Natija Ispanlar gʻalabasi
Hududiy
oʻzgarishlar 		Mars al-Kabir Ispanlar tomonidan bosib olingan
Raqiblar
Crown of Castile Kingdom of Spain Kingdom of Tlemcen

Mars al-Kabirni egallash 1505-yil 13-sentabrda Zayyoniylarning Tilimsan saltanatiga (hozirgi Jazoir hududi) qarshi urushda Ispaniya imperiyasi tomonidan oʻtkazilgan birinchi harbiy yurish edi[1][2]. Mars al-Kabir (ispancha: Mazalkivir) janubi-gʻarbiy shamollarga ochiq reyd va qaroqchilar uchun boshpana edi. Port kuchli va yaxshi qurollangan qal’a bilan himoyalangan boʻlib, u 1496 va 1501-yillarda portugaliyalik qoʻshinlar tomonidan allaqachon muvaffaqiyatsiz hujumga uchragandi[3][4].

Tarixi

Ispaniyada Granadani zabt etish va Alpujarras qoʻzgʻoloni (1499–1501) ni bostirishdan soʻng, nufuzli siymolar, jumladan katta taʼsirga ega boʻlgan kardinal Sisneros ispan qirgʻoqlariga qaroqchi hujumlarini oldini olish maqsadida Shimoliy Afrika sohilini zabt etish tarafdori boʻldilar[5]. Oʻsha vaqtda Tilimsan saltanatini beqarorlik va zaiflikni boshdan kechirayotgan Abu Abdulloh V boshqarar edi[6].

Tayyorgarlik

Yetti ming kishini tashish va taʼminlash uchun bir yuz yetmish kemadan iborat flot Malaga portida toʻplandi. Dengizdagi qoʻmondonlik katalon Ramón de Cardona zimmasiga, quruqlikdagi qoʻmondonlik esa Mars al-Kabirni ekspeditsiya maqsadi sifatida olgan holda Diego Fernández de Córdoba zimmasiga yuklatildi[7].

Flot 1505-yil 20-avgustda Malagadan chiqdi, biroq noqulay shamollar uni portga qaytishga majbur qildi. 3-sentabrda yana yoʻlga chiqishga urindi, lekin xuddi oʻsha sababga koʻra Almeriyada toʻxtashga majbur boʻldi. Nihoyat, 9-sentabrda yana suzib chiqishga muvaffaq boʻlib, 11-sentabr kuni Mars al-Kabir sohillari koʻrinadigan joyga yetib keldi[8].

Flotning yoʻlga chiqishi va maqsadlaridan josuslar orqali xabardor qilingan tilimsanliklar oʻz kuchlarini Mars al-Kabir atrofida toʻplagan edilar. Biroq ob-havo tufayli yuzaga kelgan kechikishlar sababli ispan kemalari boshqa manzilga yoʻl olgan deb oʻylab, qoʻshinlarini tarqatib yuborishdi.

Hujum

Korpuslarini jun qoplar bilan himoyalagan basklardan uchta karraka — Juan de Lezcano yoki Laskano va Flores de Marquina qoʻmondonligidagi karrakalar — imkon qadar qal’aga yaqinlashib, uni kuchli bombardimon ostiga oldilar va artilleriya oʻqini oʻziga tortdilar. Piyodalar shiddatli jala ostida qirgʻoqqa tushib, Mers-el-Kebir yaqinidagi balandliklarni egallashga kirishdilar va u yerda pozitsiyalar qazib olishdi. Shu yerdan ular pastdagi qal’ani ham, portdagi galeralarni ham oʻqqa tutish imkoniga ega boʻldilar[9].

Ertasi kuni, 12-sentabrda, tlemsenlik otliq qoʻshinlar ispanlarning pozitsiyalariga hujum qildi, biroq qaytarib tashlandi. Shundan soʻng qal’a himoyachilari 13-sentabrga qadar sulh taklif qilib, agar oʻsha vaqt ichida Tlemsen shohidan yordam kelmasa, taslim boʻlishga vaʼda berishdi. Sulh qabul qilindi, va 13-sentabr kuni hech qanday tlemsenlik qoʻshin koʻrinmagach, qamal ostidagilar oilalari va mol-mulklari bilan shahardan chiqib ketishdi, ispanlar esa qal’ani egallab oldilar. Ispanlar qal’ada joylashib olgach, shaharga yordamga kelayotgan katta tlemsenlik qoʻshini koʻrindi. Ammo shahar allaqachon boy berilganini koʻrib, ular yana Oranga qaytib ketishdi[10].

Natijada deyarli 300-yil davom etgan ispan hukmronligi boshlandi, u faqat vaqti-vaqti bilan, masalan, Oranni qaytarib olish (1708) kabi voqealar bilan uzilib turdi[11]. 24-sentabr kuni flot Malaga tomon yoʻl oldi va ortda 500 kishilik ispan garnizonini qoldirdi[12].

Manbalar

  1. ↑ Laurent Charles Féraud. Histoire Des Villes de la Province de Constantine. Dr. Arnolet, 1869 — 146-bet. Qaraldi: 2021-yil 3-mart. 
  2. ↑ John Murray (publishers.). A handbook for travellers in Algeria, 1873 — 68-bet. Qaraldi: 2021-yil 3-mart. 
  3. ↑ Algeria: Collection of 166 books, pamphlets, etc. concerning Algeria, published between 1833-51. 5 v, 1845 — 180-bet. Qaraldi: 2021-yil 4-mart. 
  4. ↑ Henri Castonnet Des Fosses. Les Portugais au Maroc. Challamel Ainé, Libraire-Éditeur, 1886 — 11-bet. Qaraldi: 2021-yil 4-mart. 
  5. ↑ Meyerson, Mark D. „The Muslims of Valencia“. publishing.cdlib.org. University of California Press. Qaraldi: 2021-yil 3-mart.
  6. ↑ Singh, Nagendra Kr; Singh, Nagendra Kumar. International Encyclopaedia of Islamic Dynasties. Anmol Publications, 2000. ISBN 8126104031. 
  7. ↑ Domínguez Caparrós, José (2014-09-01). "JESÚS BERMÚDEZ RAMIRO: Modulaciones rítmicas en la lírica latina. Las Odas de Horacio. Madrid: Ediciones Clásicas, 2007.". Rhythmica. Revista Española de Métrica Comparada (9). doi:10.5944/rhythmica.13088. ISSN 1696-5744. 
  8. ↑ Juan Cortada. Historia de España, desde los tiempos mas remotos hasta 1839 ... Adornada con hermosas láminas grabadas, etc, 1841 — 462-bet. Qaraldi: 2021-yil 4-mart. 
  9. ↑ Zurita, Jerónimo „15 Que el alcaide de Los Donceles capitán general de la armada de Castilla ganó el lugar de Mazarquivir“, . Historia del rey Don Fernando el Católico: De las empresas, y ligas de Italia, 1580. 
  10. ↑ León Galindo y de Vera. Historia vicisitudes y política tradicional de España respecto de sus posesiones en las costas de África desde la monarquía gótica y en los tiempos posteriores á la restauración hasta el último siglo. Impr. y fundición de M. Tello, 1884 — 77-bet. Qaraldi: 2021-yil 5-mart. 
  11. ↑ Abun-Nasr, Jamil M.; Abun-Nasr, Abun-Nasr, Jamil Mirʻi. A History of the Maghrib in the Islamic Period (en). Cambridge University Press, 1987-08-20. ISBN 978-0-521-33767-0. 
  12. ↑ Juan de MARIANA. Historia General de España ... con la continuacion de Miniana; completada ... por E. Chao. Enriquecida con notas historicas y criticas, etc, 1849 — 72-bet. Qaraldi: 2021-yil 5-mart.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mars-al-Kabirning_egallanishi_(1505)&oldid=1047949" dan olindi