Yagʻmurasan ibn Zayyon

Yagʻmurasan ibn Zayyon
Yagʻmurasan ibn Zayyon
	Amîr al-Muslîmîn; Shayx
	; Yagʻmurasanning ehtimoliy tasviri
Tilimsan sultoni
Saltanat	taxm. 1236 — 1283
Davomchisi	Abu Saʼid Usmon I
Tugʻilishi	1206
Vafoti	1283-yil fevral/mart. (76–77 yoshida)
Farzandlari	Abu Saʼid Usmon I; Talha; Faris; Abu Zakariyya Yahyo;
Uy	Zayyoniylar
Dini	Islom
	Arabcha ism
Shaxsiy; (Ism)	Yaghmurāsan; يغمراسن
Otasining ismi; (Nasab)	ibn Zayyān ibn Thābit; ابن زيان بن ثابت
Taxallus; (Kunya)	Abu Yahyo.; أيو يحيى

Yagʻmurasan ibn Zayyon (arabcha: يغمراسن إبن زيان‎‎;^[a] 1206 — 1283-yil fevral/mart) Zayyoniylar sulolasining asoschisi boʻlgan. Uning hukmronligi davrida Zayyoniylarning Tilimsan qirolligi hozirgi shimoli-gʻarbiy Jazoir hududiga qadar kengaydi.

Hayoti

Yagʻmurasan ibn Zayyon Zanota berber qabilasidan edi^[5]. U 1235-yilda Zayyoniylar davlatiga asos soldi va 1248-yilgacha Muvahhidlar davlati bilan urush olib bordi. U Mariniylar va Maqil arab qabilasiga qarshi harbiy yurishlarida muvaffaqiyat qozondi.

Seuta hokimi Abul-Hasan ibn Xelas Muvahhidlarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, Yagʻmurasan suverenitetini tan oldi, shundan soʻng Muvahhid hukmdori Tilimsanga qarshi yurish qilishga qaror qildi, biroq Yagʻmurasan tomonidan tor-mor etildi^[6]. Muvahhid xalifasi unga qarshi yurish qilganida, Yagʻmurasan uni Vujda jangida magʻlub etdi, Muvahhid xalifasining boshi kesilib, onasiga koʻrsatish buyurildi^[6].

Ibn Xaldun u haqida rivoyatlar keltiradi. Shunday qilib, Yagʻmurasan oʻz nasabini Muhammaddan boshlagan nasabshunoslarni eshitgan. U bu daʼvo haqida oʻzining mahalliy berber tilida shunday degan:

Agar bu rost boʻlsa, bu bizga Xudo huzurida foyda keltiradi; ammo bu dunyoda biz muvaffaqiyatimizni faqat qilichlarimiz orqali qoʻlga kiritamiz^[7].

Bir meʼmor u qurgan minoraga oʻz nomini yozmoqchi boʻlganida, Yagʻmurasan oʻzining Zanotiy lahjasida „Xudo biladi“ (Issen Rebbi) deb javob bergan^[8].

Ismi

Ibn az-Zayyot at-Tadiliyning (Attashavvuf) hagiografik kitobiga yozgan sharhida Ahmad Tavfiq Yagʻmur/Igʻmur „bahodir/aygʻir“ degan maʼnoni anglatishini tushuntiradi^[9]. Michael Peyron fikriga koʻra, Yagʻmurasan ismi berber etimologiyasiga ega boʻlib, yugʻ amur nsen „u ulushni/ularga tegishlisini sotib oldi“ degan maʼnoni bildiradi^[10].

Yana qarang

Zayyoniylar sulolasi

Izohlar

↑ long name: Yagʻmurasan bin Ziyan bin Thabet bin Muhammad bin Zegraz bin Tiddugues bin Taaullah bin Ali bin Abdulqosim bin Abdulvad.^{[manba kerak]} Berber ensiklopediyasi uning ismini yozishning boshqa shakllari sifatida Yaghamrāzan va Yaghmurāsimni keltiradi^[4].

Manbalar

↑ Abou Zakarya Yah’ya Ibn Khaldoun Trad. Alfred Bel, Histoire des beni 'Abd El-Wad rois de Tlemcen jusqu’au règne d’Abou Hammou Moussa II, Alger, Imprimerie orientale Pierre Fonatana, 1904 p151; 152
↑ ^2,0 ^2,1 de La Veronne, Chantal (2002). "Yag̲h̲murāsan". in Bearman, P. J.. The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume XI: W–Z. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-12756-2. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7946.xml?language=en.
↑ a et b Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l’Afrique septentrionale, traduction du baron de Slane (tome III), Ed. Imprimerie du Gouvernement (Alger), 1856 (read online) (Wayback Machine saytida 2022-03-10 sanasida arxivlangan)
↑ Deverdun, G. (1984-11-01). "'Abd-al-Wādides" (fr). Encyclopédie berbère (1): 70–73. doi:10.4000/encyclopedieberbere.780. ISSN 1015-7344. https://journals.openedition.org/encyclopedieberbere/780.
↑ The History of Ibn Khaldun, book 7
↑ ^6,0 ^6,1 Histoire des Beni Zeiyan, rois de Tlemcen, par Abou-Abd’Allah-Mohammed ibn-Abd’el-Djelyl et Tenessy, ouvrage trad. par …' (Wayback Machine saytida 2024-05-21 sanasida arxivlangan) Abu Abdallah Muhammad ibn 'Abd-al-jalil al-Tanasi Duprat.
↑ Khaldoun, Ibn. Histoire es berbères, 3: et des dynasties musulmanes de l'afrique septentrionale, Translated by William McGuckin de Slane (fr), Imprimerie du Gouvernement, 1856-01-01 — 328-bet. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr (2022-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan).
↑ Piquet, Victor. Histoire des monuments musulmans du Maghreb (fr). Impr. R. Bauche, 1937. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr (2022-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan).
↑ Ibn al-Zayyat al-Tadili. التشوف إلى رجال التصوف, Ahmed Toufiq (ar), 1220 — 286-bet.
↑ Peyron, Michael. The Berbers of Morocco: A History of Resistance (en). Bloomsbury Publishing, 2020-10-29 — 265-bet. ISBN 978-1-83860-375-5.

[5] : Yagʻmurasan bin Ziyan bin Thabet bin Muhammad bin Zegraz bin Tiddugues bin Taaullah bin Ali bin Abdulqosim bin Abdulvad.^{[manba kerak]} Berber ensiklopediyasi uning ismini yozishning boshqa shakllari sifatida Yaghamrāzan va Yaghmurāsimni keltiradi^[4].

[1] Abou Zakarya Yah’ya Ibn Khaldoun Trad. Alfred Bel, Histoire des beni 'Abd El-Wad rois de Tlemcen jusqu’au règne d’Abou Hammou Moussa II, Alger, Imprimerie orientale Pierre Fonatana, 1904 p151; 152

[ei2-2] 2,0 ^2,1 de La Veronne, Chantal (2002). "Yag̲h̲murāsan". in Bearman, P. J.. The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume XI: W–Z. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-12756-2. https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SIM-7946.xml?language=en.

[3] t b Ibn Khaldoun, Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l’Afrique septentrionale, traduction du baron de Slane (tome III), Ed. Imprimerie du Gouvernement (Alger), 1856 (read online) (Wayback Machine saytida 2022-03-10 sanasida arxivlangan)

[4] Deverdun, G. (1984-11-01). "'Abd-al-Wādides" (fr). Encyclopédie berbère (1): 70–73. doi:10.4000/encyclopedieberbere.780. ISSN 1015-7344. https://journals.openedition.org/encyclopedieberbere/780.

[6] The History of Ibn Khaldun, book 7

[Duprat-7] 6,0 ^6,1 Histoire des Beni Zeiyan, rois de Tlemcen, par Abou-Abd’Allah-Mohammed ibn-Abd’el-Djelyl et Tenessy, ouvrage trad. par …' (Wayback Machine saytida 2024-05-21 sanasida arxivlangan) Abu Abdallah Muhammad ibn 'Abd-al-jalil al-Tanasi Duprat.

[8] Khaldoun, Ibn. Histoire es berbères, 3: et des dynasties musulmanes de l'afrique septentrionale, Translated by William McGuckin de Slane (fr), Imprimerie du Gouvernement, 1856-01-01 — 328-bet. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr (2022-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan).

[9] Piquet, Victor. Histoire des monuments musulmans du Maghreb (fr). Impr. R. Bauche, 1937. Qaraldi: 2016-yil 24-sentyabr (2022-yil 10-martda asl nusxadan arxivlangan).

[10] Ibn al-Zayyat al-Tadili. التشوف إلى رجال التصوف, Ahmed Toufiq (ar), 1220 — 286-bet.

[11] Peyron, Michael. The Berbers of Morocco: A History of Resistance (en). Bloomsbury Publishing, 2020-10-29 — 265-bet. ISBN 978-1-83860-375-5.

[1]

[2]

[3]

[a]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[4]