Abu Yahyo Abu Bakr II
| Abu Yahyo Abu Bakr II | |
|---|---|
| Hafsiylar sultonligi xalifasi | |
| Saltanat | 1318–1346 |
| Oʻtmishdoshi | Abu al-Abbos Ahmad |
| Davomchisi | Abu al-Abbos Ahmad |
| Vafoti |
1346-yil 19-oktyabr Hafsiylar sultonligi |
| Sulola | Hafsiylar |
| Dini | Islom |
Abu Yahyo Abu Bakr II (arabcha: أبو يحيى أبو بكر المتوكل; 1346-yil 19-oktyabrda vafot etgan) 1318–1346-yillarda Ifriqiyaning hafsiy xalifasi. Béjaïa amiri Abu Zakariyo Yahyo III ning oʻgʻli, Abu Isʼhoq Ibrohim I ning nabirasi[1][2]. Uning davrida Hafsiylar davlatining avvalgi birligi qayta tiklangan[3].
Hokimiyatga koʻtarilishi
1309-yildan keyin uning ukasi Abu al-Baqo Xolid an-Nasr Tunisda hokimiyat tepasiga kelib, uni Qusantina hukmdori etib tayinladi. Biroq oradan koʻp oʻtmay, Abu Yahyo isyon koʻtaradi. 1311-yilda ukasi hokimiyatdan agʻdarildi va Abu Yahyo 1312-yilda Bejaïani egallab oldi. Tunisning yangi hukmdori Abdulvohid Zakariyo ibn al-Lihyoniy bunga nisbatan javob harakatini amalga oshirishga qodir emasdi. 1315 yoki 1316-yillarda Tunisga yana hujumlar boshlandi. 1317-yilda al-Lihyoniy mamlakatdan qochib, hokimiyatni oʻgʻli Abu Darba Muhammadga topshirdi. Abu Darba toʻqqiz oyga yaqin vaqt davomida raqibiga qarshilik koʻrsatdi, ammo 1318-yil boshlarida Abu Yahyo Abu Bakr II poytaxtni egallab oldi[4]:128,130–133.
Dastlabki qiyinchiliklar
Hukmronligining dastlabki davri, asosan, isyonlarni bostirishga qaratilgan edi. Abu Darbaning oʻzi isyon koʻtaribgina qolmay, al-Lihyonining kuyovi Ibn al-Imronni ham shunga undadi[4]. 1332-yilgacha koʻplab isyonlar sodir boʻldi, lekin Abu Yahyo Abu-Bakr II asta-sekin nazoratni tiklashga muvaffaq boʻldi. Oʻz hududlarining barqarorligini saqlash maqsadida 1320-yildan boshlab viloyatlarni boshqarishni oʻgʻillariga topshirdi[4]:144. 1319-yildan 1330-yilgacha Tlemcen Zayyoniylari har yili hafsiy hududlariga hujum qildi, ammo bu xavf Fos Mariniylari bilan tuzilgan ittifoq orqali bartaraf etildi. Shu ittifoq doirasida Mariniylar vorisi Abulhasan Abu Yahyo Abu-Bakrning qiziga uylandi[4].
Hukmronligi
1330-yildan soʻng Muvahhid shayxi Ibn Tafragin davlatdagi eng yuqori lavozimlarga koʻtarilib, 1343-yilda xonadon boshligʻiga aylandi. Ushbu lavozimdan Mariniylar bilan munosabatlarni mustahkamlashni va amirning kuyovining taʼsir kuchini oshirish ishlarini amalga oshirdi. Abu al-Hasan Fos amiri etib tayinlanib, 1337-yilda Fos va Tlemcenni birlashtirdi. Natijada, Abu al-Hasan va uning hukmronligi ostidagi hududlar, yaʼni Mariniylar Hafsiylar uchun toʻgʻridan-toʻgʻri gʻarbiy tomondan qoʻshni davlatga aylandi[5].
1335-yilda Abu Yahyo Abu Bakr Djerbani sitsiliyaliklardan qaytarib oldi[5]. Uning hukmronligi davrining eng muhim voqealaridan biri hafsiy portlarida korsar flotlarini tashkil etish boʻlib, shundan boshlab qaroqchilik bu hudud uchun muhim daromad manbaiga aylandi[3].
Merosi va Mariniylar isyoni
1342-yil bahorida Abu Yahyo Abu Bakr oʻgʻillaridan biri, janubiy hududlarni boshqarib kelayotgan Abu al-Abbos Ahmadni oʻz vorisi etib belgiladi va kuyovi Abu al-Hasanning ham uni qoʻllab-quvvatlashini tayinladi. Biroq Abu Yahyo Abu Bakr 1346-yil oktyabrda vafot etgach, uning boshqa oʻgʻli Abu Hafs Umar Tunisda boʻlib, Ibn Tafraginning yordami bilan oʻzini „an-Nasr li-dinillah“ unvoni bilan xalifa deb eʼlon qildi. Abu al-Abbos Ahmad janubdan Tunisga hujum qilib shaharni egallab oldi, ammo oradan koʻp oʻtmay, Abu Hafs Umar tomonidan oʻldirildi. U raqiblaridan qutulish maqsadida boshqa aka-ukalarini ham qirib tashladi[4]:164–5.
Hafsiylar hukmronligini kafolatlash maqsadida Abu al-Hasan 1347-yil bahorida Marokashdan bostirib kirib, zoʻravonlarni qirib tashladi. Abu Hafs Umar Tunisdan qochib ketdi, ammo Gabes yaqinida qoʻlga olinib, avgust oyida qatl qilindi. Abu al-Hasan sentyabr oyida Tunisga tantanali ravishda kirib keldi. Bu paytda mashhur sayyoh Ibn Battuta Haj safaridan qaytayotgan chogʻida Tunisni ziyorat qilib oʻtdi[6]. Biroq 1349-yilda Qora oʻlim hafsiy hududlarini vayron qildi. Oradan koʻp oʻtmay, Mariniylar hokimiyatiga qarshi qoʻzgʻolonlar boshlandi, natijada, 1349-yil dekabrda Abu al-Hasan dengiz yoʻli bilan Tunisni tark etishga majbur boʻldi. 1350-yil boshida Béjaïaning hafsiy shahzodasi al-Fadl xalifa deb eʼlon qilindi, ammo iyul oyida Ibn Tafragin qaytib kelib, oʻz akasi Abu Is’hoq Ibrohim II ni hukmdor etib tayinladi va al-Fadlni oʻldirdi[4]:166–172.
Manbalar
- ↑ Ilahiane, Hsain. Historical Dictionary of the Berbers (Imazighen). Lanham Maryland: The Scarecrow Press, 2006 — 156-bet. ISBN 978-0-8108-5452-9.
- ↑ Muzaffar Husain Syed. Concise History of Islam. Vij Books India Pvt Ltd, 2011-09-14 — 148-bet. ISBN 978-93-82573-47-0.
- ↑ 3,0 3,1 John Middleton. World Monarchies and Dynasties. Routledge, 2015-06-01 — 365-bet. ISBN 978-1-317-45158-7.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Brunschwig, Robert. La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve, 1940. Brunschwig, Robert (1940). La Berberie Orientale sous les Hafsides. Adrienne-Maisonneuve. Retrieved 1 January 2021.
- ↑ 5,0 5,1 Ibn Khaldun: The Mediterranean in the 14th Century : Rise and Fall of Empires. Fundación El legado andalusì, 2006 — 86–7-bet. ISBN 978-84-96556-34-8.
- ↑ Gibb, H.A.R.. The Travels of Ibn Battuta, AD 1325–1354, vol.IV. London: The Hakluyt Society, 1994 — 921-bet. ISBN 0904180-37-9.
| Oʻtmishdoshi: Abu Darba Muhammad al-Mustansir |
Hafsiylar sulolasi 1318–1346 |
Vorisi: Abu al-Abbos Ahmad / Abu Hafs Umar II |