Tilimsan qamali (1299–1307)
| Tilimsan qamali (1299–1307) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||
| Raqiblar | |||||||
| Mariniylar davlati | Tilimsan qirolligi | ||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
| Abu Yoqub Yusuf an-Nasr † | Abu Said Usmon I † Abu Zayyon Muhammad I | ||||||
| Kuchlar | |||||||
| Nomaʼlum | Nomaʼlum | ||||||
| Yoʻqotishlar | |||||||
| Nomaʼlum | Nomaʼlum | ||||||
1299–1307-yillardagi Tilimsan qamali — Mariniy sultoni Abu Yoqub Yusuf an-Nasr qoʻshini tomonidan Tilimsan shahrini, Tilimsan saltanati bilan Mariniylar oʻrtasidagi toʻqnashuv chogʻida Zayyoniylar podsholigi poytaxtini qoʻlga kiritish maqsadida amalga oshirilgan barcha harbiy harakatlarni anglatadi[1]. Mariniy sultonining oʻldirilishi bilan qamal oʻz nihoyasiga yetgan[2].
Qamal
Ispaniyadagi oʻz hududlarini tark etishi Mariniylar sultoni Abu Yoqubga 1295-yilda Tilimsan hukmdorlari boʻlgan Abdulvadidlarga qarshi urush olib borish uchun erkin harakat qilish imkonini berdi. Mariniylar qoʻshini sohil boʻylab asta-sekin va izchil harakatlanib, 1295-yilda Tavritni, 1296-yilda Ujda shahrini, 1298-yilda esa Taunt va Nadromani egalladi. Nihoyat, 1299-yil may oyida Tilimsan shahriga yetib keldi.
Uzoq davom etadigan qamalga tayyorgarlik koʻrgan Abu Yoqub shahar tashqarisida al-Mahalla al-Mansura („Gʻalaba qarorgohi“) deb atalgan qamal lagerini barpo ettirdi. Vaqt oʻtishi bilan bu qarorgoh haqiqiy shaharga aylandi: unda bozorlar, jamoat hammomlari, saroylar va masjidlar mavjud edi. Abu Yoqub shu yerdan Tilimsan qamalini boshqardi. Shu bilan birga, u qoʻshinlarning alohida otryadlarini Abdalvadidlar sultonligining qolgan sohilboʻyi hududlarini egallash uchun yubordi. Bu yurishlar Jazoirgacha boʻlgan hududlarni qamrab oldi.
Shunga qaramay, Tilimsanning qamal ostidagi shahri taslim boʻlishdan bosh tortdi. 1303-yilda Abdulvadidlar sultoni Usmonning vafoti shaharni taslim boʻlish haqida oʻylashga undadi, biroq uning vorisi Abu Zayyon Muhammad I qarshilik qilish uchun yordam kuchlarini safarbar qilib, mudofaani davom ettirishga erishdi.
Qamalni yengillashtirish maqsadida Abdalvadidlar tarafdorlari yangi Nasriy sultoni, Grenada amiri Muhammad IIIni Mariniylar taxtiga daʼvogar boʻlgan Usmon ibn Abu al-Ulani 1306-yilda Seutaga olib borishga koʻndirdilar. Usmon Granada yordami bilan Seutaga kelib tushishi bilanoq oʻzini Marokash hukmdori deb eʼlon qildi.
Biroq Mariniylar amiri Abu Yoqub uning qamalni nihoyat oʻz foydasiga hal qilayotganini va Tilimsan qulash arafasida turganini anglab, ortida paydo boʻlgan bu tahdidni eʼtiborsiz qoldirishga va qamalni davom ettirishga qaror qildi. Hech qanday qarshilikka uchramagan Usmon tarafdorlari Asila, Larash va Gʻumara hududining katta qismini ham oʻz tomoniga ogʻdirdilar.
1307-yil may oyida sulton Abu Yusuf Yoqub qamal maydonida nomaʼlum sabablarga koʻra, ehtimol harami ichidagi ichki fitnalar bilan bogʻliq sabablar tufayli, bir bichilgan erkak tomonidan oʻldirildi. Uning oʻrniga oʻgʻli Abu Sobit Amir Marokashning Mariniylar sultoni boʻldi.
Yangi sulton Tilimsan qamalini toʻxtatib, Seutada Usmonga qarshi kurashishga qaror qildi. Shu tariqa Abu Yoqubning Tilimsanga qarshi oʻn ikki yil davom etgan urushi hech qanday sezilarli natijasiz yakunlandi.
Manbalar
- ↑ Charles-André Julien, Histoire de l’Afrique du Nord : Des Origines à 1939, Grande Bibliothèque Payot, octobre 1994 (ISBN 2-228-88789-7), p. 515.
- ↑ R. Ernest Dupuy et Trevor N. Dupuy, The Collins Encyclopedia of Military History from 3500 B. C. to the present, page 426, BCA, 1998.
