Abu-l-Hasan Ali I

Abu-l-Hasan Ali I ibn Usmon al-Mariniy yoki Abu-l-Hasan Ali I (taxminan 1297- 1351) - Marokashning oʻn birinchi Mariniy sultoni.1333-yilda u Gibraltarni kastiliyaliklar qoʻlidan qaytarib oldi, ammo keyinchalik 1339-yilda Tarifani olishga urinish muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Shimoliy Afrikada u oʻz hukmronligini Tlemsen va Ifriqiyaga kengaytirdi, bu hozir Jazoir va Tunis hududlariga toʻgʻri keladi.Uning qoʻl ostida Mariniylar kuchi oʻz davridagi Almahadlar kuchidan kam boʻlmagan hududlarni qisqa vaqt ichida qamrab oldi. Biroq Sulton arab qabilalarining qoʻzgʻoloni tufayli davlatning kengayishini toʻxtatishga majbur boʻldi, kema halokatga uchradi va koʻplab tarafdorlaridan ayrildi. Bu davrda uning oʻgʻli Abu Inon Foris Fosda hokimiyatni qoʻlga kiritdi. Abu-l-Hasan Ali Oliy Atlas togʻlarida surgunda vafot etdi.

Biografiya

Abu-l-Hasan Mariniy sultoni Abu Said Usmon II ning oʻgʻli va Habashistonlik edi. U qoramtir rangga ega boʻlib, “Marokashning qora sultoni” nomi bilan mashhur edi. 1331-yilda Abu-l-Hasan otasining oʻrniga taxtga oʻtirdi. Abu-l-Hasan Hafsiy hukmdori Abu Bakrning qizi Fotimaga uylandi, bu nikoh Mariniylar va Hafsiylar oʻrtasidagi Tlemsenning Zayaniylar sulolasiga qarshi ittifoqining bir qismi edi.

Kampaniyalar

Gibraltar boʻgʻozi, Seuta va Algeciras.

1309-yilda Ferdinand IV qoʻmondonligi ostida Kastiliya qoʻshinlari Granada musulmon amirligidan oʻsha paytda Medinat al-Fat («Gʻalaba shahri») nomi bilan mashhur boʻlgan Gibraltarni egallab oldilar . 1333-yilda Nasrid hukmdori Muhammad IV ibn Ismoilning chaqirigʻiga javoban Abu l-Hasan oʻz oʻgʻli Abdulmalik Abd al-Vohhid qoʻmondonligi ostida Marokash qoʻshinini Algexirasga yubordi. 1333-yil fevral oyida 7000 askardan iborat kuch Gibraltar boʻgʻozi orqali Muhammad IV kuchlariga Algexirasda yordam berish uchun olib oʻtildi.

Gibraltardagi vaziyat iyun oyi oʻrtalarida keskinlashdi. Oziq-ovqat tugab qoldi, shahar aholisi va garnizon qalqonlari, kamarlari va oyoq kiyimlarini teridan eyishga majbur boʻldi . 1333-yil 17-iyunda Vasko Peres Abd al-Malik bilan kelishuvga erishgandan soʻng Gibraltarni taslim qildi. Himoyachilarga shaharni himoya qilishdagi jasoratlari uchun hurmat belgisi sifatida shaharni sharaf bilan tark etishga ruxsat berildi .Gibraltarning qulashi Marokashda koʻtarinkilik bilan kutib olindi, Mavriy yilnomachisi Ibn Marzuk Tlemsenda oʻqib yurganida uning ustozi oʻz shogirdlariga shunday deb e'lon qildi: "Xursand boʻling, imonlilar jamoasi, chunki Xudo Gibraltarni bizga qaytarish uchun mehr koʻrsatdi." Ibn Marzukning soʻzlariga koʻra, shod-xurram shogirdlar shukrona yigʻlab, xursandchilikdan yigʻlab yuborgan .

Gibraltar kompaniyasining muvaffaqiyati Granada sudida Mariniylar juda kuchli boʻlib qoladi degan qoʻrquvni kuchaytirdi va Muhammad IV tez orada fitnada oʻldirildi. Biroq, aslida, Abu-l-Hassan Pireney yarim oroliga bostirib kirishga tayyor emas edi, chunki u Tlemsen bilan urush bilan band edi. Muhammad IVning ukasi va vorisi Yusuf I Mariniylar hukmdori bilan ittifoq tuzishni qoʻllab-quvvatladi. 1334 -yil 26-fevralda Fosda Kastiliya, Granada va Marokash oʻrtasida toʻrt yilga tinchlik shartnomasi imzolandi .

Tlemsen

Mariniylar davlati oʻz kuchining eng yuqori choʻqqisida, c. 1348.

Tlemsen hukmdori Abu Tashufin I Ifriqiyaga qarshi harbiy harakatlar boshlab, Bejayani qamal qilib, Tunisga qoʻshin yubordi, bu qoʻshin Qusantinaga qochgan Hafsiy hukmdori Abu Bakr II ni magʻlub etdi va Abdalvadiylar Tunisni bosib oldi .

Abu-l-Hasan hofsid malikasiga uylangan va 1334-yilda hofsidlar unga yordam soʻrab murojaat qilib, qoʻshnisining yerlariga bostirib kirish uchun bahona boʻlishgan .

1335-yil boshida sulton boshchiligidagi Mariniy qoʻshinlari gʻarbdan Tlemsenga bostirib kirdi va sharqdagi Hafsiylarga yordam berish uchun dengiz kuchlarini yubordi. Abdalvadiylar poytaxt Tlemsenga qaytib kelishdi va Sulton shaharni uch yillik qamal qilishni boshladi.

1336- yoki 1337-yillarda Ab-l-Hassan Marokashning janubidagi yurishi tufayli Tlemsenni qamal qilishni toʻxtatib qoʻydi, chunki uning akasi, Sijilmasa hukmdori Abu Ali Mariniylar domenlarini ikkiga boʻlish bilan tahdid qildi.

1337-yil may oyida ikki yillik qamaldan soʻng Tlemsen nihoyat quladi va Mariniylar tarixda birinchi marta shaharga kirishdi .Abu Toshufin qamal paytida vafot etdi .Uning akalari asirga olindi va oʻldirildi va Jazoirning zamonaviy gʻarbiy yarmini qamrab olgan Tlemsen amirligi Mariniylar tomonidan qoʻshib olindi. Abu-l-Hassan Misr, Granada, Tunis va Mali delegatlarini qabul qildi,ular uni gʻalabasi bilan tabrikladilar,bu esa unga shakar savdosini toʻliq nazorat qilish imkonini berdi .

Tarif

1339-yilda Abu-l-Hasan Nasridlar hukmdori Yusuf I dan Kastiliya bilan urushda yordam berish uchun chaqiruv oladi.Marokashda katta Mariniy bosqinchi kuchlarining toʻplanishi Kastiliya qiroli Alfonso XI ni Portugaliya IV Afonso bilan janjalni tugatishga undadi.

1340-yil aprel oyida Admiral Alonso Iofre Tenorio boshchiligidagi 32 galereyadan iborat Kastiliya floti Seutada joylashgan Mariniy bosqin flotiga qarshi chiqdi. Muhammad ibn Ali al-Azafiy qoʻmondonligi ostidagi Mariniy floti 1340-yil 5-aprelda Gibraltardagi dengiz jangida Kastiliya flotini magʻlub etdi. Jang paytida Kastiliya admirali Tenorio halok boʻldi va faqat beshta Kastiliya galleylari uyga qaytishga muvaffaq boʻldi.

Dengiz bosqinchilik uchun xavfsiz boʻlganidan soʻng, Abu-l-Hasan yozning qolgan qismini tinchgina oʻz qoʻshinlari va yuklarini boʻgʻozlar orqali Algexirasga olib oʻtdi. 1340 yil avgustda Abu-l-Hassan Mariniy qoʻshinlarining katta qismini Ispaniyaga koʻchirdi. Sentabr oyida Mariniy bosqinchilari Yusuf I boshchiligidagi Granada qoʻshinlariga qoʻshildi va birgalikda Tarifani qamal qila boshladilar.

Alfonso XI umidsizlikka tushib, yordam soʻrab qaynotasi, Portugaliya qiroli Afonso IV ga murojaat qiladi. 1340-yil oktabr oyida Manuel Pessana qoʻmondonligi ostida yollanma Genuya floti bilan toʻldirilgan Portugaliya floti Tarifaga yaqinlashdi va Marokashdan qamal lagerining ta'minot liniyalarini kesib tashladi. Ayni paytda, Afonso IV Sevilya yaqinida Alfonso XIga qoʻshilish uchun quruqlikdagi qoʻshinni boshqargan va ular birgalikda Tarifa qamalchilariga qarshi yurishgan. Mariniy va Nasriy qoʻshinlari 1340 yil oktabr oyida Salado jangida magʻlubiyatga uchradi va Abu l-Hasan Algexirasga chekinishga majbur boʻldi.

Ifriqiya

1346-yilda Hafsiylar hukmdori Abu Bakr II vafot etdi va merosxoʻrlik toʻgʻrisida nizo kelib chiqdi. Ifriqiya taxtiga da'vogarlar yordam soʻrab Mariniy hukmdoriga murojaat qilishdi. 1347-yil boshida Marokash qoʻshini Abu-l-Hasan Ifriqiyani bosib oʻtdi va 1347-yil sentabrda Tunisga kirdi. Marokash, Tlemsen va Ifriqiyani birlashtirgan Abu-l-Hasan Muvahhidlar imperiyasi kabi keng hududlarni zabt etdi.

Qoʻzgʻolon va oʻlim

Dirham Abu-l-Hasan Ali

Biroq, Abu-l-Hasan haddan oshib, Shimoliy Afrikadagi arab qabilalarini butunlay oʻziga boʻysundirmoqchi boʻldi. Ular qoʻzgʻolon koʻtardilar va 1348 yil aprel oyida Qayravon yaqinida oʻz qoʻshinlarini tuzdilar. Bu vaqtda sultonning Tlemsen hokimi boʻlib ishlagan oʻgʻli Abu Inon Foris Fosga qaytib, oʻzini sulton deb eʼlon qildi. .

Abu-l-Hasanning floti Bejaydan ketayotib, boʻron tufayli tarqab ketdi va bir vaqtlar qudratli sulton dushman hududining markaziga tushib qoldi. U qoʻlga tushishdan qochib, Jazoirdagi tarafdorlariga qoʻshilishga muvaffaq boʻldi.Bu yerda Abu-l-Hasan Tlemsenni qoʻlga olish uchun yurishga harakat qilish uchun etarli kuch toʻplashga muvaffaq boʻldi,

Koʻpgina sobiq tarafdorlari singari, Abu-l-Hasan ham Marokashning janubidagi Sijilmasa shahriga borishga majbur boʻldi va u oʻzining taxtga qaytishi uchun asos sifatida foydalanishga umid qildi. Ammo Abu Inon qoʻshinlari bu yerga yetib kelib,Abu l-Hasanni Marrakich tomon qochishga majbur qilishdi.Dushmanlar tomonidan ta'qib qilingan Abu-l-Hasan Oliy Atlasga qochib ketdi va u yerda Xintata qabilasi tomonidan panoh topdi.Singan va kasal, bir paytlar qudratli Abu-l-Hasan 1350-yil oxiri yoki 1351 yil boshida Abu Inon foydasiga taxtdan voz kechishga rozi boʻldi.Abu-l-Hasan 1351-yilning may oyida Atlas togʻlaridagi panohida vafot etdi.

1352-yilda Abu Inon Foris Tlemsenni qoʻlga oladi. U, shuningdek, markaziy Magʻribni qaytarib oldi, 1353-yilda Bejayani va 1357-yilda Tunisni egallab, Ifriqiya hukmdori boʻldi. 1358-yilda u saroy qarshiliklari tufayli Fosga qaytishga majbur boʻldi va u yerda oʻz vaziri tomonidan boʻgʻilib oʻldirildi.

Manba

• Fa, Darren; Finlayson, Clive. The Fortifications of Gibraltar. Oxford: Osprey Publishing, 2006. ISBN 1-84603016-1. 
• Fage, John Donnelly; Oliver, Roland Anthony. The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press, 1975. ISBN 978-0-521-20981-6. 
• Hills, George. Rock of Contention: A History of Gibraltar. London: Robert Hale & Company, 1974. ISBN 0-7091-4352-4. 
• Julien, Andre. Histoire de l'Afrique du Nord, 1961. 
• Niane, Djibril Tamsir. Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century: 4. University of California Press, 1984 — 93-bet. ISBN 978-0-435-94810-8. 
• OʻCallaghan, Joseph F.. The Gibraltar Crusade: Castile and the Battle for the Strait. University of Pennsylvania Press, 2011 — 163-bet. ISBN 978-0-8122-0463-6. 
• Tarabulsi, Hasna „The Zayyanids of Tlemcen and the Hafsiys of Tunis“, . Ibn Khaldun: Studies. Fundación El legado andalusí, 2006. ISBN 978-84-96556-34-8.