Abu Zayyan Muhammad I
| Abu Zayyan Muhammad I | |
|---|---|
| Tilimsan sultoni | |
| Saltanat | 6-iyun 1304 – 14-aprel 1308 |
| Oʻtmishdoshi | Abu Said Usmon I |
| Davomchisi | Abu Hammu I |
| Tugʻilishi | 1263 |
| Vafoti | 14-aprel 1308 (44-45 yoshida) |
| Dini | Islom |
| Kasbi |
|
| Shaxsiy (Ism) |
Muhammad محمد |
| Otasining ismi (Nasab) |
ibn Usmon ابن عثمان |
| Taxallus (Kunya) |
Abu Zayyon أبو زيان |
Abu Zayyon Muhammad ibn Abu Said Usmon ibn Yagʻmurasan (arabcha: أبو زيان الأول) (1308-yilda vafot etgan), Abu Zayyon Muhammad I nomi bilan tanilgan, Tilimsan podsholigining uchinchi Zayyoniy sultoni edi. U 1304-yil 6-iyunda otasi Abu Said Usmon Idan soʻng taxtga oʻtirgan[1].
Hayoti
Tilimsan qamali
Uning taxtga chiqishidan besh yil oldin, otasi Abu Said Usmon I hukmronligi davrida, sulton Abu Yoqub Yusuf an-Nasr boshchiligidagi Mariniylar Tilimsan devorlari etagiga kelib, tarixdagi eng uzoq qamallardan birini boshladilar. U sakkiz yil-u uch oy davom etdi va vaziyat shu darajaga yetdiki, Mariniylarning qamal lageri alohida haqiqiy shaharga aylandi va al-Mansura nomi bilan tanildi[2]. Muhammad 1304-yilda, qamalning beshinchi yilida, otasining insult tufayli vafot etganidan soʻng taxtga oʻtirdi. Muhammad taxtga chiqqan paytda Tilimsan ogʻir ahvolga kelib qolgan va aholi (zayyoniylar sulolasiga juda sodiq boʻlib, shu kungacha katta jasorat bilan qarshilik koʻrsatgan) taslim boʻlish boʻyicha kelishuvga erishish uchun muzokaralarni boshladi, biroq Muhammad shaharni yana qarshilik koʻrsatishga koʻndirdi, yangi qoʻshin tuzdi va mudofaani davom ettirdi.
Qamal qiluvchilarni chetlatishga urinish maqsadida, Abu Zayyon elchilari Nasriylar sultoni Muhammad IIIni Mariniy taxtiga daʼvogarlik qilgan maʼlum bir Usmon ibn Idris qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlashga koʻndirdilar. U Magʻribga Granada qoʻshini bilan kelib, 1306-yilda Seutani zabt etdi va oʻzini Magʻrib sultoni deb eʼlon qildi. Biroq sulton Abu Yaʼqub oʻz hukmronligining shimolida yuzaga kelgan bu tahdidni eʼtiborsiz qoldirdi va holdan toygan Tilimsan qamalini davom ettirishni afzal koʻrdi. Shahar qulashi muqarrar boʻlib koʻrinardi. Usmon ibn Idris qoʻshinlari hech qanday qarshiliksiz Asila, Larashe shaharlarini va Gʻomara mintaqasining katta qismini egallashga muvaffaq boʻldi.
1307-yil may oyida sulton Abu Yusuf Yoqub qamal maydonida nomaʼlum sabablarga koʻra, ehtimol haremi ichidagi ichki fitnolar bilan bogʻliq sabablar tufayli, bir xojalik tomonidan oʻldirildi. Uning oʻrniga jiyani Abu Sobit Amir oʻtirdi va u oqilona tarzda isyonchi Usmon ibn Idrisga qarshi Seutada jang qilish uchun Tilimsan qamaliga barham berishni tanladi.
Zayyoniylar hokimiyatini tiklashga urinishlar
Qamal tugashi bilanoq, Abu Zayyon Muhammad va uning akasi Abu Hammu I dushmanni qoʻllab-quvvatlagan podsholikning sharqiy qismidagi qabilalarga qarshi harbiy yurish boshladilar. Tudjin barbarlari boʻysunishga va xiroj toʻlashga majbur qilindi, arab qabilalari esa qattiq jazolanib, sahroga quvib chiqarildi. Tilimsanga qaytgach, u qamal sababli yetgan talafotlarni tuzatishga kirishdi, biroq oradan koʻp oʻtmay, 1308-yil 14-aprelda vafot etdi[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Cour, A. (1986). "Abū Zayyān I". in Bearman, P.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E. et al.. Encyclopaedia of Islam. I (2nd nashri). Leiden, Netherlands: Brill Publishers. p. 167. ISBN 9004081143. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/abu-zayyan-i-SIM_0283.
- ↑ Marçais, G.; Shatzmiller, M. (1991). "al-Manṣūra". in Bearman, P.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E. et al.. Encyclopaedia of Islam. VI (2nd nashri). Leiden, Netherlands: Brill Publishers. 440–441 b. ISBN 9004081127. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-mansura-SIM_4944.
