Yazid ibn Abdulloh al-Hulvaniy

Yazid ibn Abdulloh ibn Dinar al-Hulvaniy (shuningdek, at-Turkiy; arabcha: يزيد بن عبد الله التركي‎‎) 856—867-yillarda Abbosiylar xalifaligining Misrdagi harbiy noibi (voliy al-jaysh) lavozimida xizmat qilgan amaldor. Shuningdek, Misrning birinchi turkiy hukmdori.

Faoliyati

Yazid turkiy qoʻmondon Itaxning yordamchisi boʻlib, maʼlum muddat davomida Samarraning mirshablar boshligʻi (sohib ash-shurta) lavozimida xizmat qilgan. Yazidning martabasi 849-yilda Itax hokimiyatdan agʻdarilgandan soʻng ham saqlanib qolgan boʻlishi mumkin. 856-yilda Yazid xalifa al-Mutavakkilning vorislik tizimiga koʻra, Misr boshqaruvchisi etib tayinlangan Abbosiy shahzoda al-Muntasir nomidan Misrni boshqarish uchun tanlangan.

Yazidning noiblik davri viloyatda beqarorlik hukm surgani bilan xarakterlanadi. Yuqori Misrdagi isyonchi arab qabilalari Asvon atrofidagi hududni amalda oʻz nazoratiga olgan edi. Yazid shimolda Ali tarafdorlarining noroziligini bostirish bilan band edi. Bir qancha alaviylar qamoqqa olinib, Samarraga surgun qilindi. Markaziy hukumat esa viloyatdagi Aliylarning erkinliklarini cheklash boʻyicha koʻrsatmalar yubordi. 866-yilda Iskandariya viloyatida Jobir ibn al-Volid ismli shaxs qoʻzgʻolon boshlagach, isyonni mahalliy arablar, nasroniylar va mavlolar qoʻllab-quvvatlashdi. Koʻp oʻtmay, qoʻzgʻolonchilar Delta hududiga yoyilib, Fustatda joylashgan turkiy garnizonni magʻlub etishdi. Yazid qoʻzgʻolonni bostira olmagani sabab 867-yilda markaziy hukumat tomonidan lavozimidan ozod qilindi.

Abbosiy xalifa al-Mustainning (h. 862–866) Misrda zarb etilgan dinori. Hijriy 248/milodiy 862-yil (Yazid xalifa al-Mustain davrida ham Misr hukmdori lavozimini saqlab qolgan)

Yazidning muvafaqqiyatsizlikka uchrashi sabablaridan biri uning noib lavozimidagi vakolatlari cheklanganida edi. Yazidga Fustat va Nil hududlari ustidan boshqaruv topshirilgan boʻlib, Iskandariya va Barqa shaharlari Misr hukumati nazoratidan olinib, oʻsha paytda alohida idora qilinayotgan edi. Bundan tashqari, oʻsha davr anʼanalariga muvofiq, Yazid viloyatning harbiy va maʼmuriy ishlarini boshqargan, biroq moliyaviy masalalar uning nazoratida boʻlmagan. Bu vazifalar alohida moliya boshqaruvchisiga („amil“) yuklatilgan edi. 861-yildan boshlab bu lavozimni Ahmad ibn al-Mudabbir egallagan boʻlib, u joriy qilgan ogʻir soliqlar, ehtimol, aholi orasidagi norozilik kayfiyatini yanada kuchaytirgan.

Yazidning oʻrniga Muzahim ibn Xoqon viloyat noibi etib tayinlangan. Yangi noib Jobirning isyonini bostirish maqsadida qoʻshimcha kuchlar bilan viloyatga yuborilgan.

Adabiyotlar

• Bianquis, Thierry „Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969“, . Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 86–119-bet. ISBN 0-521-47137-0. 
• Brett, Michael. „The Fatimid revolution (861-973) and its aftermath in North Africa.“ The Cambridge History of Africa, Volume 2: c. 500 B. C. – A. D. 1050. Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1978. ISBN 0-521-21592-7
• Gordon, Matthew S.. The Breaking of a Thousand Swords: A History of the Turkish Military of Samarra (A.H. 200–275/815–889 C.E.). Albany, New York: State University of New York Press, 2001. ISBN 0-7914-4795-2. 
• Gottschalk, H.L. (1971). "Ibn al-Mudabbir". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. OCLC 495469525. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Ibn+al-Mudabbir&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search. 
• Kennedy, Hugh „Egypt as a province in the Islamic caliphate, 641–868“, . Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 62–85-bet. ISBN 0-521-47137-0. 
• The History of al-Ṭabarī, Volume XXXIV: Incipient Decline: The Caliphates of al-Wāthiq, al-Mutawakkil and al-Muntaṣir, A.D. 841–863/A.H. 227–248, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1989. ISBN 978-0-88706-874-4.