Isʼhoq ibn Sulaymon al-Hoshimiy
| Isʼhoq ibn Sulaymon إسحاق بن سليمان الهاشمي | |
|---|---|
| Mosul noibi | |
|
Mansab davri 776 – 776 | |
| Monarx | al-Mahdiy |
| Oʻtmishdoshi | Xolid ibn Barmak va Musa ibn Musʼab al-Xasamiy |
| Vorisi | Tohir ibn Muhammad, keyin Xolid ibn Yazid ash-Shayboniy |
| Madina noibi | |
|
Mansab davri 786 – 787 | |
| Monarx | Horun ar-Rashid |
| Oʻtmishdoshi | Umar ibn Abdulaziz ibn Abdulloh (785—786) |
| Vorisi | Abdulmalik ibn Solih |
| Sind va Makron noibi | |
|
Mansab davri 790 – 791 | |
| Monarx | Horun ar-Rashid |
| Oʻtmishdoshi | Ibrohim ibn Solih |
| Vorisi | Muhammad ibn Tayfur al-Himyariy |
| Misr noibi | |
|
Mansab davri 793 – 794 | |
| Monarx | Horun ar-Rashid |
| Oʻtmishdoshi | Abdulloh ibn al-Musayyab al-Dobbiy |
| Vorisi | Harsama ibn Ayon |
| Arminiya noibi | |
|
Mansab davri 812 – 813 | |
| Monarx | Al-Amin |
| Oʻtmishdoshi | Asad ibn Yazid ash-Shayboniy (tax. 810 — 813) |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Vafoti | Bagʻdod, Abbosiylar xalifaligi |
| Turmush oʻrtogʻi | Aliya bintu al-Mansur |
| Bolalari |
Al-Fadl ibn Isʼhoq al-Hoshimiy
|
| Otasi | Sulaymon ibn Ali al-Hoshimiy |
| Qarindoshlari |
Muhammad (akasi) Jaʼfar (akasi) Ali (ukasi) Zaynab (singlisi) |
Abu Yaʼqub Isʼhoq ibn Sulaymon ibn Ali al-Hoshimiy (arabcha: إسحاق بن سليمان الهاشمي)[1] VIII—IX asrlarda yashagan Abbosiy shahzoda va tarixchi[2]. Hayoti davomida bir qancha rasmiy lavozimlarda, jumladan Sind, Misr va Arminiya noibi kabi lavozimlarda ishlagan.
Faoliyati
Isʼhoq hukmron Abbosiylar sulolasining tarmog‘ining a’zosi bo‘lib, Abbosiylarning dastlabki ikki xalifasi as-Saffoh (h. 750–754) va al-Mansurning (h. 754–775) amakivachchasi edi[3]. Otasi Sulaymon ibn Ali hayotligida oilaning katta a’zosi bo‘lib, Abbosiylar inqilobidan keyingi dastlabki yillarda Basra noibi lavozimini egallagan[4]. Isʼhoq, shuningdek, al-Mansurning qizi Aliyaga uylanish orqali hukmron oila bilan bevosita bogʻlangan[5].
Al-Mahdiy (h. 775–785), Horun ar-Rashid (h. 786–809) va al-Amin (h. 809–813) kabilar xalifaligi davrida xalifalikning bir nechta viloyatlari noibi lavozimlarida xizmat qilgan.776/7-yilda Mosul noibi etib tayinlangan boʻlsa[6], 786—787-yillarda Madina noibi boʻlgan[7]. Ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, Isʼhoq 787/8 yoki 788/9-yilda Vizantiyaga qarshi yozgi bosqinni (sa’ifa) shaxsan boshqargan yoki Yazid ibn Anbasa al-Haroshiyni oʻz nomidan bosqin uyushtirish uchun yuborgan[8]. 790/91-yilda Sind va Makron noibi boʻlgan[9].
Isʼhoq 793-yilda Misr noibi etib tayinlangan. Isʼhoq Misrda mahalliy chorakorlardan (muzariun) olinadigan soliqlarni oshirishga harakat qildi. Bu esa Havf tumani aholisining isyon koʻtarishiga sabab boʻldi. Isʼhoq xalifadan yordam soʻragach, lashkarboshi Harsama ibn Ayon boshliq katta qoʻshin Misrga kelib, isyonchilarni boʻysundirdi. Qisqa vaqtdan soʻng, Isʼhoq noibligiga taxminan bir yil boʻlgach, Harsama foydasiga lavozimidan boʻshatilgan[10].
795-yilda Isʼhoq otasining lavozimiga, Basra noibligiga tayinlangan[11]. Taxminan 809/10-yilda Homs noibi bo‘lgan, ammo bir qator tartibsizliklar uni shahardan Salamiyaga chekinishga majbur qilgach, lavozimidan ozod qilinib, o‘rniga Abdulloh ibn Said al-Haroshiy tayinlangan[12].
Taxminan 811/12-yilda al-Amin Isʼhoqni Arminiya noibi etib tayinladi. Xalifaning oʻgʻli al-Fadl esa oʻrinbosar lavozimida ishlay boshlaydi. Al-Amin va al-Ma’mun o‘rtasida fuqarolar urushi boshlanishi bilan, Isʼhoq viloyatda o‘z mavqeyini saqlab qolib, al-Ma’munning vakili Tohir ibn Muhammad as-Sanoniyga qarshi kurashishga qaror qildi. As-Sanoniy o‘z hukmdori nomidan Arminiya va Ozarbayjonni qo‘lga kiritish uchun yuborilgan edi. Bir nechta mahalliy zodagonlarning qo‘llab-quvvatlashiga erishgan Isʼhoq Bardaaga yo‘l oldi. Biroq, tez orada as-Sanoniy yuborgan Zuhayr ibn Sinan at-Tamimiy boshchiligidagi katta kuch Isʼhoqni kutib oldi. Kun boʻyi davom etgan jangdan soʻng, Isʼhoq va tarafdorlari magʻlubiyatga uchradi. Oʻgʻli Jaʼfar asir olinib, al-Maʼmun huzuriga yuborildi[13].
Al-Bagʻdodiyning maʼlum qilishicha, Isʼhoq Bagʻdodda vafot etgan[1]. Biroq, vafot sanasiga aniqlik kiritilmagan.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Gordon et al. 2018, p. 598 n. 5.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 30: p. xxiv.
- ↑ Bosworth 1997, s. 381.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 29: p. 149; Forand 1969, s. 95.
- ↑ Forand 1969, s. 95.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 30: pp. 97, 100; Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 30: p. 104 (for mil. 172); Gordon et al. 2018, s. 1184 (for mil. 171). Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 448, does not list him for either year.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 30: p. 109; Gordon et al. 2018, s. 1155; Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 463; Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Al-Kindi 1912, s. 136; Ibn Taghribirdi 1930, ss. 87–88; Yarshater 1985–2007, v. 30: p. 141; Morimoto 1981, ss. 153–54; Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 463; Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 30: p. 305; Khalifah ibn Khayyat 1985, s. 462; Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Yarshater 1985–2007, v. 31: pp. 21, 45; Al-Khatib al-Baghdadi 2001, s. 430.
- ↑ Gordon et al. 2018, ss. 1193, 1227; Nicol 1979, s. 113. Vardanyan 2016, ss. 208–09 notes a fals which indicates that Ishaq was subordinate to al-Abbas ibn Zufar al-Hilali in Arminiyah.
Adabiyotlar
- Bosworth, C.E. (1997). "Sulayman ibn 'Ali ibn 'Abd Allah". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume IX: San–Sze (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 381 b. ISBN 978-90-04-10422-8. https://doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_7157.
- Forand, Paul G. (January–March 1969). „The Governors of Mosul According to al-Azdī's Ta'rīkh al-Mawṣil“. Journal of the American Oriental Society. 89-jild, № 1. 88–105-bet. doi:10.2307/598281. JSTOR 598281.
- The Works of Ibn Wadih al-Ya'qubi: An English Translation. Leiden and Boston: Brill, 2018. ISBN 978-90-04-35621-4.
- Ibn Taghribirdi, Jamal al-Din Abu al-Mahasin Yusuf. Nujum al-zahira fi muluk Misr wa'l-Qahira, Volume II (ar). Cairo: Dar al-Kutub al-Misriyya, 1930.
- Khalifah ibn Khayyat. Tarikh Khalifah ibn Khayyat, 3rd ed (ar). Al-Riyadh: Dar Taybah, 1985.
- Al-Khatib al-Baghdadi, Abu Bakr Ahmad ibn Ali. Tarikh Madinat al-Salam (ar). Beirut: Dar al-Gharb al-Islami, 2001.
- Al-Kindi, Muhammad ibn Yusuf. The Governors and Judges of Egypt (Arabic). Leyden and London: E. J. Brill, 1912.
- Morimoto, Kosei. The Fiscal Administration of Egypt in the Early Islamic Period. Kyoto: Dohosha, 1981. ISBN 9784810402124.
- Nicol, Norman Douglas (1979). Early 'Abbasid Administration in the Central and Eastern Provinces, 132-218 A.H./750-833 A.D. (PhD Dissertation). University of Washington.
- Vardanyan, Aram (2016). „The Administration of the 'Abbāsid North and the Evidence of Copper Coins (AH 142–218 / AD 759–833)“. American Journal of Numismatics. 28-jild. 201–30-bet. JSTOR 90017158.
- The History of al-Ṭabarī (40 vols), SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985–2007. ISBN 978-0-7914-7249-1.