Azjur at-Turkiy
Azjur at-Turkiy (arabcha: أزجور التركي) yoki Arxuz ibn Ulugʻ Tarxon at-Turkiy (أرخوز بن أولوغ طرخان التركي) – Abbosiylar xalifaligiga xizmat qilgan turkiy harbiy sarkarda. U 868-yilda Misr noibi lavozimini egallagan. Oʻsha yili Tuluniylar sulolasi Misrni oʻz tasarrufiga olishi arafasida mazkur lavozimni egallab turgan soʻnggi shaxs boʻlgan.
Faoliyati
XV asr solnomachisi Ibn Tagʻribirdiyning maʼlumotlariga koʻra, Azjur yoki Arxuz Bagʻdodda tugʻilgan. Otasining ismi Ulugʻ Tarxon boʻlib, tarxon unvoni uning yuqori martabali turkiy shaxs ekanligidan dalolat beradi. Azjurning oʻzi vaqt oʻtib, Abbosiylar davlatining yetakchi amirlaridan biriga aylangan[1]. 867-yilda Misr noibi Muzahim ibn Xoqon uni mamlakatning xavfsizlik boshligʻi (shurta) lavozimiga tayinlagan[2].
Muzahim noibligi davrida Azjur Jobir ibn al-Volid qoʻzgʻolonini bostirishda koʻmaklashib, 867-yilning iyun oyida Giza hududida unga qarshi jang olib borgan. Biroq Misrda azaldan amalda boʻlgan marosimlar oʻrniga bir qator yangi marosim amaliyotlarini joriy etgach, tez orada atrofdagilarning noroziligiga sabab boʻlgan. Muzahim nihoyat 867-yil noyabrda Azjurni shurtadan boʻshatgan. Biroq Azjur oʻz taʼsirini saqlab qolgan. 868-yil yanvarda Muzahim vafot etgach, Azjur yana Muzahimning oʻgʻli va vorisi Ahmadning xavfsizlik xizmati boshligʻi lavozimiga tayinlangan[3].
868-yil aprel oyida Ahmad vafot etgach, Azjurning oʻzi Misr noibi lavozimini egalladi. Oʻz boshqaruvi davrida Muzahim Fustatda qamoqqa olgan isyonchi Jobirni Iroqqa joʻnatgan. Shuningdek, Yuqori Misrda bosh koʻtargan Aliylar qoʻzgʻolonini ham bostirishga erishgan. Azjur 868-yil avgust yoki sentyabr oyigacha noib lavozimini egallab turgach, oʻrniga Ahmad ibn Tulun tayinlangan[4]. Ibn Tagʻribirdiyning taʼkidlashicha, Azjur Iroqqa qaytib kelib, xalifa qabulida boʻlgach, uning lashkarboshilaridan (quvvad) biriga aylangan[5]. Al-Kindiy esa, aksincha, uning haj ziyoratini ado etish uchun Misrni tark etganini xabar qilgan[6].
Manbalar
- ↑ Gordon 2001, s. 158; Ibn Taghribirdi 1930, s. 341
- ↑ Al-Kindi 1912, s. 208.
- ↑ Al-Kindi 1912, ss. 209–11; Kennedy 1998, s. 85
- ↑ Al-Kindi 1912, ss. 210, 211–12.
- ↑ Ibn Taghribirdi 1930, s. 342.
- ↑ Al-Kindi 1912, s. 212.
Adabiyotlar
- Gordon, Matthew S.. The Breaking of a Thousand Swords: A History of the Turkish Military of Samarra (A.H. 200–275/815–889 C.E.). Albany, New York: State University of New York Press, 2001. ISBN 0-7914-4795-2.
- Ibn Taghribirdi, Jamal al-Din Abu al-Mahasin Yusuf. Nujum al-zahira fi muluk Misr wa'l-Qahira, Volume II. Cairo: Dar al-Kutub al-Misriyya, 1930.
- Kennedy, Hugh „Egypt as a province in the Islamic caliphate, 641-868“, . Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 62–85-bet. ISBN 0-521-47137-0.
- Al-Kindi, Muhammad ibn Yusuf. The Governors and Judges of Egypt (Arabic). Leyden and London: E. J. Brill, 1912.