Kontent qismiga oʻtish

Shahzoda Salim Sulaymon

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shahzoda Salim Sulaymon
Tugʻilishi 25-iyul 1860-yil
Dolmabahçe saroyi, Istanbul, Usmoniylar imperiyasi
(hozirgi Istanbul, Turkiya)
Vafoti 16-iyul 1909-yil(1909-07-16)
(48 yoshda)
Bebek saroyi, Bebek, Beshiktosh, Istanbul, Usmoniylar imperiyasi
Turmush oʻrtogʻi
  • Filişan xonim (turm. 1885)
  • Cavidan xonim
    (turm. 1886, ajrashgan)
  • Fotima Iqbol xonim (turm. 1893)
  • Tarziter xonim (turm. 1895)
  • Zotimalak xonim (turm. 1899)
Farzandlari
Toʻliq nomi
turkcha: Şehzade Selim Süleyman
usmonli turkcha: شهزاده سلیم سلیمان‎‎
Sulola Usmoniylar
Otasi Abdulmajid I
Onasi Serfiraz xonim
Dini Islom, sunniylik

Shahzoda Salim Sulaymon (usmonli turkcha: شهزاده سلیم سلیمان‎‎; 1860-yil 25-iyulda tugʻilgan — 1909-yil 16-iyulda vafot etgan) — Usmoniylar shahzodasi, sulton Abdulmajid I va uning xotinlaridan biri Serfiraz xonimning oʻgʻli.

Yoshligi

Shahzoda Salim Sulaymon 1860-yil 25-iyulda Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Otasi Usmoniylar imperiyasi sultoni Abdulmajid I, onasi esa Serfiraz xonim boʻlgan[1][2]. Serfiraz xonim Lah Usmon beyning qizi edi[3]. Sulaymon Serfiraz xonimning uchinchi farzandi boʻlgan. Undan 8 yosh katta Shahzoda Usmon Sayfiddin ismli akasi va 2 yosh katta Bedihe Sulton (yoki Bediya Sulton) ismli opasi boʻlgan, ularning ikkalasi ham yoshligida vafot etgan[4][2]. Shahzoda Salim Sulaymon 11 oylik boʻlganida otasidan ayrilgan.

Sulaymon 1870-yilda xatna qilingan. U bilan birga Shahzoda Mehmed Vahididdin, jiyani Shahzoda Mehmed Salohiddin, Shahzoda Yusuf Izzeddin, Shahzoda Mahmud Jaloliddin, sulton Abdulazizning oʻgʻillari hamda Abdulmajidning qizi Munira sultonning oʻgʻli Sultonzoda Alouddin Bey ham xatna qilingan[5].

Ali Suaviy hodisasi

Sulton Murod V 1876-yil 30-avgustda taxtdan tushirilgach[6], sulton Abdulhamid II taxtga chiqdi va Murod hamda uning oilasi Çırağan saroyida qamoqda saqlandi[7]. 1878-yil 20-mayda[8] Murodni Çırağan saroyidan ozod qilib, uni yana taxtga qaytarishga urinish amalga oshirildi. Sulaymon va uning oʻgay akasi Shahzoda Ahmad Kamoliddin, shuningdek, oʻgay opa-singillari Fotima Sulton, Seniha Sulton hamda uning eri Mahmud Jaloliddin posho ham bu fitnada ishtirok etdi. Bundan tashqari fitnachilar orasida Şevkefza Sulton (Murodning onasi) va Servetseza Kadın (Abdulmajidning birinchi xotini) ham bor edi[9]. Ularning barchasi taxtda haqiqiy sulton yaʼni Murod boʻlishini istagan[8]. Hodisa chogʻida Abdulhamidning avtoritar rejimiga qarshi radikal siyosiy muxolif Ali Suaviy yaqinda boʻlib oʻtgan Rus-turk urushi qochqinlaridan iborat qurollangan guruh bilan saroyga bostirib kirdi[8]. Ali Suaviyning odamlari Beshiktosh politsiya boshligʻi Hoji Hasan poshoning shiddatli qarshiligini yenga olmadi[10]. Fitna muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlandi va Ali Suaviy hamda uning odamlarining koʻpchiligi oʻldirildi[11]. Shundan soʻng Çırağan saroyida xavfsizlik kuchaytirildi[12]. Servetseza Kadın bir necha oy oʻtib vafot etdi, koʻplar uni Abdulhamid II zaharlatgan deb hisoblaydi.

Shaxsiy hayoti

Sulaymonga Feriye saroyida xonadonlar ajratilgan[1]. U va oilasi yozni Bosfor boʻyidagi Nisbettiye saroyida, qishni esa Feriye saroyida oʻtkazar edi[13]. Uning Balmumcudagi fermer xoʻjaligida uyi boʻlgan[1].

Sulaymonning ikkinchi xotini Emine Cavidan xonim

Uning birinchi xotini Filişan xonim boʻlib, u 1869-yil 17-iyulda Rossiya imperiyasining Kavkaz noibligi tarkibida boʻlgan Gruziyaning Batumi shahrida tugʻilgan. Ular 1885-yil 10-oktyabrda turmush qurgan, biroq farzand koʻrmagan[14]. Filişan xonim mehribon inson boʻlib, Naciye Sultonga qaragan, uning darslarida yordam bergan va pianino chalishda koʻmaklashgan. Shuningdek, Naciye Sultonning katta qizi Mohpaykar Xonimsultonga ham qaragan[14]. Filişan xonim 1947-yilda Istanbulning Bebek mavzesida vafot etgan[15][16].

Uning ikkinchi xotini Emine Cavidan xonim sulton Abdulmajidning sobiq xotini, keyinchalik Tavfiq poshoga turmushga chiqish uchun eri bilan ajrashgan Bezmiara Kadınning qizi edi. Cavidan 1862-yil 28-oktyabrda tugʻilgan[16] boʻlib, Misr hukmdori Muhammad Alining qizi, Misr malikasi Zaynab xonim tarbiyasida voyaga yetgan. Ular 1886-yilda Zaynab xonimning roziligi bilan nikohdan oʻtgan, biroq farzand koʻrmagan[17]. Ularning nikohi uzoq davom etmagan. Abdulhamid Sulaymonga uning munosib emasligini aytgach, shahzoda u bilan ajrashgan. Shundan soʻng Abdulhamid Cavidanni Misr shahzodasi Husayn beyga turmushga bergan[17].

Sulaymonning uchinchi xotini Fotima Iqbol xonim boʻlgan. U 1871-yil 19-sentyabrda Sakarya viloyatining Adapazari shahrida tugʻilgan. Ular 1893-yilda turmush qurgan. 1894-yil 28-sentyabrda ularning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Abdulhalim dunyoga kelgan. Iqbol xonim 1932-yil 20-noyabrda 61 yoshida Istanbulning Beshiktosh tumanida vafot etgan[16][18].

Uning toʻrtinchi xotini Oysha Tarziter xonim 1880-yil 4-fevralda Rossiya imperiyasining Kavkaz noibligi tarkibida boʻlgan Ozarbayjonning Ganja shahrida tugʻilgan[19]. U abxaz Bargan-Ipa oilasiga mansub boʻlgan[14]. Juftlik 1895-yilda turmush qurgan. 1896-yil 25-oktyabrda ularning qizi Emine Naciye Sulton tugʻilgan[16][20]. Oradan 8 yil oʻtib, 1904-yil 19-mayda Shahzoda Mehmed Sharafiddin dunyoga kelgan[16][18]. 1924-yil mart oyida Usmoniylar oilasi surgun qilinganda Tarziter xonim va uning oʻgʻli Livanning Bayrut shahriga koʻchib oʻtgan[14].

Sulaymonning toʻrtinchi xotini Oysha Tarziter xonim va uning bagʻrida oʻtirgan oʻgʻli Shahzoda Sharafiddin

Shahzoda Sulaymonning beshinchi va soʻnggi xotini Oysha Zotimalak xonim boʻlgan. U Hendekdagi Uzunjaorman qishlogʻida tugʻilgan. Zotimalak xonim shahzoda Nuri Bey Tapş-Ipa va malika Nazifa xonim Achbaning qizi boʻlgan[18]. Uning shahzoda Rizo Bey Tapş-Ipa ismli akasi bor edi[21]. Zotimalak xonim avval sulton Abdulmajidning xotini Verdicenan Kadınning xizmatkorlari safida boʻlgan. Biroz oʻtib, Dolmabahçe saroyiga yuborilgan va 1899-yilda Sulaymonga turmushga chiqqan. Sulaymon 1909-yilda vafot etgach, u Ortaköydagi bir qasrga koʻchib oʻtgan. Shundan keyin Zotimalak xonim ishlay boshlagan, oʻzini xayriya ishlariga bagʻishlagan va saroyining birinchi qavatini tikuvchilik ustaxonasiga aylantirgan. U bir necha kishining yordami bilan bu yerda tikilgan koʻrpa, adyol va kiyim-kechak kabi buyumlarni frontda xizmat qilayotgan askarlarning oilalariga yubora boshlagan[18]. 1922-yilda Turkiya respublika deb eʼlon qilingach, u akasinikiga koʻchib oʻtgan. 1934-yilda „Familiya toʻgʻrisidagi qonun“ga muvofiq, Zotimalak xonim Tapsin familiyasini olgan. U 1941-yilda Amasyada vafot etgan. Bu yerda uning akasi vitse-gubernator boʻlib xizmat qilgan edi[21].

Vafoti

Shahzoda Salim Sulaymon 1909-yil 16-iyulda 48 yoshida vafot etgan va Istanbuldagi Yahyo Afandi qabristonida joylashgan Shahzoda Ahmad Kamoliddin maqbarasiga dafn etilgan[19].

Shaxsiyati

Sulaymon arab tili va fors tilini ravon bilgan. U fors va arab adabiyotini oʻqishni yoqtirgan. Shahzoda Balmumcudagi fermer xoʻjaligidagi uyida vaqt oʻtkazishni yaxshi koʻrgan[1], romantik tabiatli shaxs boʻlib, musiqa va tabiatni sevgan[1]. Uning gʻarb musiqasiga qiziqishi, ehtimol, onasidan oʻtgan[22]. Sulaymon, shuningdek, havaskor sportchi va ot minishga ishqiboz boʻlgan[1].

Farzandlari

Ismi Tavalludi Vafoti Izohlar
Fotima Iqbol xonim bilan nikohidan (1893-yilda turmush qurgan)
Shahzoda Mehmed Abdulhalim 1894-yil 28-sentyabr 1926-yil 26-may Feriye saroyida tugʻilgan. Turmush qurgan, farzandli. Surgunda Fransiyaning Parij shahrida vafot etgan va Suriyaning Damashq shahridagi Sulaymoniya takyasi qabristoniga dafn etilgan[16].
Oysha Tarziter xonim bilan nikohidan (1895-yilda turmush qurgan)
Emine Naciye Sulton 1896-yil 25-oktyabr 1957-yil 4-dekabr Feriye saroyida tugʻilgan. Ikki marta turmushga chiqqan, bir oʻgʻil va uch qiz farzand koʻrgan[20]. Turkiyaning Istanbul shahri Nishontoshi mavzesida vafot etgan va Yahyo Afandi qabristoniga dafn etilgan.
Shahzoda Mehmed Sharafiddin 1904-yil 19-may tax.1966-yil Feriye saroyida tugʻilgan. Turmush qurgan va farzandli. Surgunda Livanning Bayrut shahrida vafot etgan va Sulaymoniya takyasi qabristoniga dafn etilgan[16].

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Milanlıoğlu 2011, s. 5.
  2. ↑ 2,0 2,1 Uluçay 2011, s. 214.
  3. ↑ Akyıldız, Ali. Son Dönem Osmanlı Padişahlarının Nikâh Meselesi, 2018 — 696-bet. 
  4. ↑ Milanlıoğlu 2011, s. 5 n.17.
  5. ↑ Yıldırım, Tahsin. Veliahd Yusuf İzzettin Efendi Öldürüldü mü? İntihar mı etti?. Çatı Yayıncılık, 2006 — 47-bet. 
  6. ↑ Williams, Augustus Warner; Gabriel, Mgrditch Simbad. Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam. Publishers union, 1896 — 214-bet. 
  7. ↑ Brookes 2010, s. 13.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Brookes 2010, s. 76 n. 51.
  9. ↑ Brookes 2010, s. 76.
  10. ↑ Brookes 2010, ss. 79–80.
  11. ↑ Brookes 2010, ss. 76 n. 51, 80 n. 56.
  12. ↑ Brookes 2010, s. 85.
  13. ↑ Milanlıoğlu 2011, s. 14.
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 Milanlıoğlu 2011, s. 7.
  15. ↑ Milanlıoğlu 2011, s. 7 n. 32.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 12–13-bet. 
  17. ↑ 17,0 17,1 Milanlıoğlu 2011, s. 8.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Milanlıoğlu 2011, s. 9.
  19. ↑ 19,0 19,1 Milanlıoğlu 2011, s. 6.
  20. ↑ 20,0 20,1 Milanlıoğlu 2011, s. 3.
  21. ↑ 21,0 21,1 Milanlıoğlu 2011, s. 9 n. 38.
  22. ↑ Milanlıoğlu 2011, s. 10.

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shahzoda_Salim_Sulaymon&oldid=774246" dan olindi