Kontent qismiga oʻtish

Shahzoda Ahmad Kamoliddin

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shahzoda Ahmad Kamoliddin
Fayl:Prince kemaleddin.jpg
Abdulloh Frères tomonidan olingan surat, 1870-yillar
Tugʻilishi 1848-yil 16-iyul
Çırağan saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 25-aprel 1905-yil(1905-04-25)
(56 yoshda)
Beshiktosh saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Turmush oʻrtogʻi
Sezadil xonim (turm. 1876–1905)
Farzandlari Atietulloh sulton
Munira sulton
Toʻliq nomi
turkcha: Şehzade Ahmed Kemaleddin
usmonli turkcha: شهزادہ احمد کمالالدین‎‎
Uy Usmoniylar
Otasi Abdulmajid I
Onasi Verdicenan Kadın
Dini Islom, sunniylik

Shahzoda Ahmad Kamoliddin afandi (usmonli turkcha: شهزادہ احمد کمال الدین‎‎; 1848-yil 16-iyulda tugʻilgan — 1905-yil 25-aprelda vafot etgan) — Usmoniylar shahzodasi, sulton Abdulmajid I va uning rafiqasi Verdicenan Kadınning oʻgʻli.

Yoshligi

Shahzoda Ahmad Kamoliddin 1848-yil 16-iyulda[1] Çırağan saroyida tugʻilgan. Otasi sulton Abdulmajid I sulton Mahmud II va Bezmiâlem Sultonning oʻgʻli boʻlgan. Onasi Verdicenan Kadın[2] shahzoda Kaytuk Giorgi Achba va malika Yelizaveta xonimning qizi edi. Shahzodaning Munira Sulton ismli tugʻishgan opasi boʻlgan. 1861-yilda onasi Verdicenan Abdulmajid I va Gulistu xonimning qizi, toʻrt yashar Mediha Sultonni asrab olgan, chunki Mediha ota-onasidan ajralib qolgan edi[2].

Kamoliddin va uning aka-ukalari shahzoda Mehmed Rashod (boʻlajak sulton Mehmed V), Shahzoda Mehmed Burhoniddin va Shahzoda Ahmad Nuriddin 1857-yil 9-aprelda Dolmabahçe saroyida xatna qilingan[3][4][5][6]. Abdulmajid 1861-yilda vafot etgach, Kamoliddin onasi bilan Feriye saroyiga koʻchib oʻtgan[7].

Kamoliddin aka-ukalari sulton Murod V va shahzoda Ahmad Nuriddin kabi 1875-yilda „Proodos“ (yunon tilida, tarjimasi „Taraqqiyot“) nomli masonlar lojasiga aʼzo boʻlgan. Bu loja 1867-yilda Istanbulning Beyoğlu tumanida tashkil etilgan boʻlib, fransuzlarning „Grand Orient“ lojasiga qarashli filial sifatida faoliyat yuritgan. Lojada marosimlar turk tili va yunon tilida oʻtkazilar edi[8].

Ali Suavi hodisasi

Fayl:Princes Reşad Murad and Kemaleddin.jpg
tax. 1870-yilda Shahzoda Ahmad Kamoliddin (oʻngda)

Sulton Murod 1876-yil 30-avgustda taxtdan agʻdarilgach[9], Abdulhamid II taxtga oʻtirdi va Kamoliddin taxt vorisligida ikkinchi oʻringa chiqdi[10]. Shundan soʻng Murod va uning oilasi Çırağan saroyida qamoqda saqlandi[11]. 1878-yil 20-mayda[12]. Murodni Çırağan saroyidan ozod qilib, yana qayta taxtga qaytarish uchun urinish amalga oshirildi. Kamoliddin va kichik oʻgay ukasi Shahzoda Salim Sulaymon hamda oʻgay opa-singillari Fotma Sulton va Seniha sulton, uning eri Mahmud Jaloliddin posho, Shevkefza xotun (Murodning onasi) va Servetseza Kadın (Abdulmajidning bosh xotini) bu fitnada ishtirok etgan edi[13][12].

Sulton Abdulhamid II bilan Kamoliddin oʻrtasidagi munosabatlar sovuq edi. Shu sababli Kamoliddin Murodni taxtga qaytarish kerak, deb hisoblagan[14]. Manbalarda aytilishicha, Abdulhamid hali shahzoda boʻlgan paytlarda Kamoliddin bir safar ogʻir moliyaviy qiyinchilikka duch kelgan va badavlat Abdulhamiddan mablagʻ soʻragan. U hatto garov sifatida qimmatbaho buyumlar yuborgan. Biroq Abdulhamid: „Men mayda pul alishtiruvchi emasman! U pul uchun biror narsa garovga qoʻymoqchi boʻlsa, Kaviyar binosidagi pul alishtiruvchilarning oldiga borsin!“ deb javob qaytargan. Kamoliddin bundan ranjigan va shundan keyin ikkisining munosabatlari yanada sovuqlashgan[15].

Hodisa chogʻida Abdulhamidning avtoritar rejimiga qarshi radikal siyosiy muxolif Ali Suavi yaqinda yuz bergan Rus-turk urushidan kelgan qurollangan qochqinlar guruhini boshlab saroyga hujum qilgan[12]. Ali Suavining odamlari Beshiktosh politsiya boshligʻi Hoji Hasan poshoning shiddatli qarshiligini yenga olmagan[16]. Fitna muvaffaqiyatsiz tugagan va Ali Suavi hamda uning odamlarining koʻpchiligi oʻldirilgan[17]. Shundan soʻng Çırağan saroyidagi xavfsizlik kuchaytirilgan[18]. Servetseza bir necha oy oʻtib vafot etgan, koʻpchilik Abdulhamid II uni zaharlashni buyurgan, deb hisoblaydi.

Shaxsiy hayoti

Kamoliddinning yagona rafiqasi Fotma Sezadil xonim edi[19]. U 1856-yilda Kavkazda tugʻilgan. Ular 1876-yil 23-aprelda Dolmabahçe saroyida turmush qurishgan. Ularning Atietulloh sulton va Munira sulton ismli ikki qizi boʻlgan. Sezadil xonim 1943-yil 9-fevralda Istanbulda vafot etgan[2].

Kamoliddinga Feriye saroyida xonadon ajratilgan[20]. 1876-yilda taxt vorisligida ikkinchi oʻringa chiqqach, Dolmabahçe saroyida joylashgan valiahd shahzoda xonadonlarini shahzoda Mehmed Rashod (boʻlajak sulton Mehmed V) bilan boʻlishgan. Biroq 1894-yilgi zilziladan soʻng valiahd shahzodaning xonadonlari zarar koʻrgan va „Harakat pavilonlari“ nomi bilan maʼlum boʻlgan ikki yangi pavilon qurilgan. Shundan soʻng ana shu pavilonlardan biri Shahzoda Kamoliddinga berilgan[21]. Uning, shuningdek, Bosforning sokin tepaliklarida joylashgan XVIII asrga oid Çengelköy saroyi ham boʻlgan. Keyinchalik Abdulhamid bu mulkni shahzoda Mehmed (boʻlajak sulton Mehmed VI) uchun sotib olib, mulk hujjatini uning nomiga rasmiylashtirgan[22].

Vafoti

Ahmad Kamoliddin 1905-yil 25-aprelda Beshiktosh saroyida vafot etgan. Rasmiy ravishda tabiiy sabablarga koʻra vafot etgan deb qayd etilgan boʻlsa-da, kuchli mish-mishlarga koʻra, u Abdulhamid II ning buyrugʻi bilan oʻldirilgan[23]. Vafotidan keyin shahzoda Istanbuldagi Yahyo afandi maqbarasiga dafn etilgan[2]. 1908-yil inqilobidan soʻng liberal qarashlari uchun shahzoda vafotidan keyin mukofot bilan taqdirlangan[10].

Farzandlari

Ism Tugʻilgan Vafot etgan Izohlar
Atietulloh sulton 1877 1878[24] Goʻdakligida vafot etgan va Yahyo afandi qabristonida otasining maqbarasiga dafn etilgan[24].
Munira Sulton 1880-yil 5-aprel[25] 1939-yil 7-oktyabr[25] Unga xolasining ismi qoʻyilgan. Bir marta turmushga chiqqan va Sultonzoda Ahmad Kamoliddin bey Keredin ismli bir oʻgʻil koʻrgan. Oʻgʻli Mehribon xonim ismli ayolga uylangan va farzandli boʻlgan.

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ Paşa, Ahmed Cevdet. Tezâkir. [2]. 13 - 20, Volume 2. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1960 — 145-bet. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Adra, Jamil. Genealogy of the Imperial Ottoman Family 2005, 2005 — 8-bet. 
  3. ↑ Sakaoğlu, Necdet. Avrupalılaşmanın yol haritası ve Sultan Abdülmecid, DenizBank Yayınları. DenizBank, 2001 — 109-bet. ISBN 978-975-7104-50-6. 
  4. ↑ Turkey. Kültür Bakanlığı. Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi, Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 1993 — 72-bet. 
  5. ↑ Özer, İlbeyi. Avrupa yolunda batılaşma ya da batılılaşma: İstanbul'da sosyal değişimler. Truva Yayınları, 2005 — 29-bet. ISBN 978-9-756-23734-2. 
  6. ↑ Arslan, Mehmet. Osmanlı saray düğünleri ve şenlikleri: Manzum sûrnâmeler. Sarayburnu Kitaplığı, 2008 — 329-bet. ISBN 978-9-944-90563-3. 
  7. ↑ Brookes 2010, s. 59.
  8. ↑ Brookes 2010, s. 69 n. 44.
  9. ↑ Williams, Augustus Warner; Gabriel, Mgrditch Simbad. Bleeding Armedia: Its History and Horrors Under the Curse of Islam. Publishers union, 1896 — 214-bet. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Brookes 2010, s. 283.
  11. ↑ Brookes 2010, s. 13.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Brookes 2010, s. 76 n. 51.
  13. ↑ Brookes 2010, s. 76.
  14. ↑ Brookes 2010, s. 59 n. 32.
  15. ↑ Brookes 2010, s. 59 n. 31.
  16. ↑ Brookes 2010, ss. 79–80.
  17. ↑ Brookes 2010, ss. 76 n. 51, 80 n. 56.
  18. ↑ Brookes 2010, s. 85.
  19. ↑ Brookes 2010, s. 76 n. 53.
  20. ↑ Brookes 2010, ss. 59, 72.
  21. ↑ Göncü, T. Cengiz. Dolmabahçe Sarayı Hareket Köşkleri'nin İnşa Sürecine ve Çevre Düzenlemesine İlişkin Yeni Belgeler ve Değerlendirmeler. Istanbul Araştırmaları Yıllığı, 2016 — 146–47-bet. 
  22. ↑ Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017 — 7-bet. ISBN 978-9-774-16837-6. 
  23. ↑ Kandemir, Feridun; Yıldırım, Tahsin. Tüntüncübaşı Şükrü anlatıyor: Vahdeddin'in son günleri. Yağmur Yayınları, 2006 — 84-bet. ISBN 978-9-757-74764-2. 
  24. ↑ 24,0 24,1 Şehsuvaroğlu, Haluk Y.. Asırlar boyunca İstanbul: Eserleri, Olayları, Kültürü. Yenigün Haber Ajansı, 2005 — 148-bet. 
  25. ↑ 25,0 25,1 Brookes 2010, s. 284.

Adabiyotlar

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shahzoda_Ahmad_Kamoliddin&oldid=774162" dan olindi