Ali ibn Yahyo al-Armaniy
'Ali ibn Yahyo al-Armany (arabcha: علي بن يحيى الأرمني) 9-asr oʻrtalarida Vizantiya imperiyasi bilan chegara urushida qatnashgan musulmon lashkarboshisi.
Ali taxminan 852-yildan 862-yilgacha Tarsus noibi vazifasida xizmat qilgan boʻlib, shu davrda vizantiyaliklarga qarshi bir necha harbiy yurishlarni boshqargan. 862-yilda oʻz vatani boʻlmish Armaniston noibi etib tayinlandi. Biroq, 863-yil kuzida Vizantiyaga qarshi jangda halok boʻldi.
Hayoti

Nisbasidan maʼlumki, Ali arman millatiga mansub boʻlgan[1]. 840-yilda Malik ibn Kaydarning oʻrniga Misr noibi etib tayinlangan[2]. Keyinchalik Abbosiylar xalifaligining Kilikiya chegaralaridagi (at-tugʻur ash-Shomiya) hududlari qoʻmondoni (voliy yoki amir) etib tayinlandi. Ali Vizantiya imperiyasiga qarshi kurashish uchun Tarsus shahrini oʻz qarorgohiga aylantirdi. Ali Abbosiylar xalifaligi markaziy hukumatining qudrati zaiflashganidan foydalanib, Tarsusda keng miqyosli mustaqil siyosat yuritgan birinchi amir hisoblanadi[3] Ali kamida hijriy 238-yildan (852/53) milodiy 862-yil oktyabr/noyabr oyiga qadar ushbu lavozimda ishlagan[4]. Chegara hududlari amiri boʻlgan Ali Tavr togʻlari orqali Vizantiya nazoratidagi Onadoʻliga bir nechta yozgi bosqinchilik yurishlarini (savoif) amalga oshirdi. Ali rahbarligidagi yozgi bosqinlar 852/3, 853/4, 859/60 va 860/1-yillarda qayd etilgan boʻlib, 856-yildagi asirlar almashinuvida ham ishtirok etgan[5][6].
862-yilning kuz oylarida Ali Armaniston va Ozarbayjon noibi etib tayinlandi[7]. Keyingi yil kuzida esa, 400 nafar askari bilan birga Vizantiya qoʻshinlariga qarshi jangda halok boʻldi[8]. Sentyabr oyida Lalakaon jangida Malatya amiri Umar al-Aqtaning halok boʻlishidan keyin kelgan Alining vafoti haqidagi xabar Bagʻdod, Samarra va boshqa shaharlarda hukumatning ojizligidan gʻazablangan aholi orasida tartibsizliklar keltirib chiqardi. Bu voqealar bir-birining izidan sodir boʻldi[9].
Alining oʻgʻli Muhammad 871/2-yildan 872/3 yoki 873/4-yilgacha Tarsus amiri boʻlgan[4]. Al-Mas’udiyning 10-asrda yozilgan Oltin oʻtloqlar asarida (VIII.74-75) keltirilishicha, Alining shuhrati shunchalik baland ediki, oʻz jasorati uchun Vizantiya cherkovlarida suratlari namoyish etilgan „mashhur musulmonlar“ qatoriga kiritilgan edi.
Manbalar
- ↑ Canard, Cahen & Deny (1960), p. 638: "There were Armenians, too, in the Muslim territories, serving the Caliphs, but converted to Islam, like the celebrated amir Ali al-Armani who died in 863, not long after he had been named governor of Armenia and Adharbaydjan."
- ↑ Gordon (2001), p. 207 (Note #25)
- ↑ Hild & Hellenkemper (1990), pp. 48–50
- ↑ 4,0 4,1 Stern (1960), p. 219
- ↑ Stern (1960), p. 219 (note 12)
- ↑ Hild & Hellenkemper (1990), p. 50
- ↑ Saliba (1985), p. 7
- ↑ Saliba (1985), pp. 9–10
- ↑ Saliba (1985), pp. 10–11
Adabiyotlar
- Gibb, H. A. R., ed (1960). "Armīniya". Encyclopaedia of Islam. Volume I: A–B (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 636–650 b. OCLC 495469456. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arminiya-COM_0064.
- Gordon, Matthew S.. The Breaking of a Thousand Swords: A History of the Turkish Military of Samarra (A.H. 200–275/815–889 C.E.). Albany, New York: State University of New York Press, 2001. ISBN 0-7914-4795-2.
- Andoza:Tabula Imperii Byzantini
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXV: The Crisis of the ʿAbbāsid Caliphate: The Caliphates of al-Mustaʿīn and al-Muʿtazz, A.D. 862–869/A.H. 248–255, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-883-7.
- Stern, S. M. (1960). "The Coins of Thamal and of Other Governors of Tarsus". Journal of the American Oriental Society 80 (3): 217–225. doi:10.2307/596170. https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1960_80_3/page/217.
- 863-yilda vafot etganlar
- Abbosiylar xalifaligi generallari
- Arab—Vizantiya urushlarida ishtirok etgan Abbosiylar
- Tarsusning Abbosiy noiblari
- Etnik arman musulmonlar
- Tugʻilgan yili nomaʼlum boʻlgan kishilar
- Jangda oʻldirilgan oʻrta asr arablari
- 9-asr armanlari
- Misrning 9-asrdagi Abbosiy noiblari
- Arminiyaning Abbosiy noiblari