Marsa Matroʻh
Marsa Matroʻh مرسى مطروح | |
|---|---|
| Shahar | |
|
Kornishe manzarasi Shahar hokimiyati Kleopatra hammoni Qadimgi xarobalar Misr jamoat kutubxonasi Koʻcha sanʼati Ageebah plyaji | |
| 31°20′0″N 27°13′0″E / 31.33333°N 27.21667°E | |
| Mamlakat | Misr |
| Muhofaza | Matroʻh |
| Maydon | 2,675 km2 (1,033 kv mi) |
| Markazi balandligi | 7 m |
| Aholisi (2024[1]) |
241 625 |
| Zichligi | 90,33 kishi/km2 |
| Milliy tarkib |
Misr badaviylari Misr liviyaliklari |
| Vaqt mintaqasi | UTC+02:00 |
| [[]] | (+20) 46 |
Marsa Matroʻh (arabcha: مرسى مطروح) — Misrning Matroʻh muhofazasi maʼmuriy markazi va port shahri. Iskandariyadan 240 km (150 mi) gʻarbda, Sallumdan 222 km (138 mi) sharqda, Nil deltasidan Liviya chegarasigacha boʻlgan asosiy avtomagistral boʻyida joylashgan. Shaharga janubdan ham — Gʻarbiy choʻl orqali Siva va Bahriya vohalariga olib boruvchi boshqa bir magistral yoʻl orqali borish mumkin.
Marsa Matroʻh Rim davrida muhim gʻalla porti, Britaniya imperiyasi davrida esa harbiy baza vazifasini oʻtagan. Ikkinchi Jahon urushi davrida, Italiya-Germaniya qoʻshinlarining „Afrika“ tank armiyasi portni egallashga urinishi natijasida shahar atrofida bir qancha janglar boʻlib oʻtgan. Marsa Matroʻh jangi paytida shahar Oʻq kuchlari qoʻliga oʻtgan, ammo ikkinchi Al-Olamayn jangidan soʻng qaytarib olingan.
Shaharga Marsa Matroʻh xalqaro aeroporti xizmat koʻrsatadi. Shahar yumshoq oq qumli plyajlari va tinch, tiniq suvlari bilan ajralib turadi; uning koʻrfazi tabiiy [brekvater]] vazifasini oʻtaydigan qoyalar tizimi orqali ochiq dengiz toʻlqinlaridan himoyalangan boʻlib, unda kichik kemalar kirishi uchun moʻljallangan kichik bir oʻtish joyi mavjud.
Tarixi
Qadimgi Misr va Rim
Marsa Matroʻh dastlab kichik baliqchilik shaharchasi boʻlgan, ammo miloddan avvalgi 1200-yillar atrofida Ramses II davrida Misr ibodatxonasini oʻzida mujassam etadigan darajada muhim ahamiyatga ega boʻlgan. U miloddan avvalgi VIII asrda Siva vohasidagi Amon-Ra ibodatxonasiga xizmat qiluvchi port sifatida gullab-yashnagan.
Mil. avv. IV asrda Misrni Makedoniyalik Aleksandr zabt etgach, shahar Ammonia (qadimgi yunoncha: Ἀμμωνία, Ammōnía) nomi bilan tanilgan. Ptolemeylar sulolasi va Rimliklar davrida u Paraetonium [2][3](koine yunonchasi: Παραιτόνιον, Paraitónion, qibtiycha: ⲧⲡⲁⲣⲁⲧⲟⲛⲓⲟⲛ, Tparatonion) nomi bilan ham maʼlum boʻlgan[4]. U Rimga Misr gʻallasini tashishda muhim tranzit porti vazifasini oʻtagan. Ovidiy oʻz davrida shahar homiysi maʼbuda Isis boʻlganini yozib qoldirgan[5].
VI asrga kelib shahar xristianlashgan va Vizantiya uslubidagi kichik ibodatxona qurilgan[6].
VII asrda Xalifalik tomonidan Misr fath etilgan soʻng, shahar Baritun (arabcha: البارتون, al-Bāritūn) nomi bilan atala boshlagan. Shuningdek, kamida XX asr boshlaridan boshlab shahar Berek Marsa, Port Mhaddra (Mithr) va Port Bardiah kabi nomlar bilan ham yuritilgan[7].
Ikkinchi Jahon urushi
Ikkinchi Jahon urushi davrida shahar sharqida Britaniya armiyasining mudofaa istehkomi joylashgan edi. 1936-yil fevral oyida Fukadagi avvalgi temir yoʻl tugunidan uzaytirilgan tarmoq qurib bitkazilgach[8], Marsa Matroʻh Al-Olamayn orqali oʻtuvchi bir izli temir yoʻlning soʻnggi bekati vazifasini oʻtay boshladi. Marsa Matroʻh Ikkinchi Jahon urushi davrida Britaniyaning muhim harbiy bazasi boʻlib xizmat qilgan va Ervin Rommel boshchiligidagi Afrika korpusining asosiy nishonlaridan biri boʻlgan; korpus shaharni Marsa Matroʻh jangi davrida egallab olgan.
XXI asr
2011-yil boshidagi Arab bahori davrida shaharda norozilik namoyishlari boʻlib oʻtdi. 2023-yil 2-oktyabr oqshomida, Misrda boʻlib oʻtadigan prezidentlik saylovlari arafasida, „Millat kelajagi“ partiyasining (Mostakbal El-Watan) Abdulfattoh as-Sisiyni qoʻllab-quvvatlovchi mitingi unga qarshi namoyishga aylanib ketdi; namoyishchilar as-Sisiyning suratlarini yoqib, unga qarshi shiorlar aytdi[manba kerak].
Geografiyasi
Iqlimi
Marsa Matroʻh issiq choʻl iqlimiga (Köppen tasnifi boʻyicha BWhs) ega boʻlib, unda yoz fasli quruq oʻtadi; biroq Oʻrta yer dengizidan esadigan shamollar haroratni sezilarli darajada yumshatadi. Buning natijasida yoz fasli oʻrtacha issiq va nam, qish esa yumshoq hamda oʻrtacha namli boʻladi. Yozda havo quyoshli va yogʻingarchilik kam boʻlsa, sovuqroq oylarda yomgʻir yogʻishi va havo bulutli boʻlishi kuzatiladi. Qishda qor aralash yomgʻir va doʻl yogʻishi odatiy hol hisoblanadi.
Marsa Matroʻh va Port-Said Misrdagi barcha shaharlar va kurortlar orasida eng salqin yoz kunlariga ega (garchi bu koʻrsatkich shimoliy qirgʻoqdagi boshqa joylarga nisbatan keskin farq qilmasa-da). Bundan tashqari, Rafah, Iskandariya, Abu-Qir, Rozetta, Baltim, Kafr ad-Davvar va Marsa Matroʻh shaharlari Misrda eng koʻp yogʻingarchilik kuzatiladigan hududlar hisoblanadi.
| Marsa Matroʻh (Marsa Matroʻh xalqaro aeroporti) uchun iqlim maʼlumotlari: 1991—2020-yillardagi oʻrtacha koʻrsatkichlar, 1920-yildan hozirgi kungacha boʻlgan ekstremal qiymatlar iqlimi | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Koʻrsatkich | Yan | Fev | Mart | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
| Mutlaq maksimal, °C | 30,6 | 34,0 | 40,0 | 43,5 | 44,1 | 46,2 | 45,0 | 43,0 | 42,5 | 39,3 | 36,7 | 29,2 | 46,2 |
| Oʻrtacha maksimal, °C | 18,1 | 18,7 | 20,5 | 23,2 | 25,7 | 28,2 | 29,9 | 30,5 | 29,7 | 27,3 | 23,5 | 19,7 | 24,5 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 13,5 | 14,0 | 15,7 | 18,1 | 20,9 | 24,1 | 26,1 | 26,7 | 25,6 | 23,0 | 18,9 | 15,2 | 20,2 |
| Oʻrtacha minimal, °C | 9,5 | 9,6 | 11,1 | 13,3 | 16,2 | 19,7 | 22,1 | 22,7 | 21,4 | 18,6 | 14,6 | 11,2 | 15,8 |
| Mutlaq minimal, °C | 1,0 | 2,0 | 2,2 | 5,0 | 7,8 | 9,8 | 12,9 | 17,0 | 10,0 | 0,0 | 6,0 | 0,0 | 0,0 |
| Yogʻingarchilik meʼyori, mm | 35,8 | 21,2 | 7,9 | 3,0 | 1,5 | 0,2 | 0,1 | 0,2 | 0,6 | 5 | 21,4 | 32,4 | 132,9 |
| Manba: NOAA[9][10] Meteo Climat (record temperatures)[11] | |||||||||||||
| Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Aug | Sen | Okt | Noy | Dek |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 18 °C (64 °F) | 17 °C (63 °F) | 17 °C (63 °F) | 18 °C (64 °F) | 20 °C (68 °F) | 23 °C (73 °F) | 25 °C (77 °F) | 26 °C (79 °F) | 26 °C (79 °F) | 25 °C (77 °F) | 22 °C (72 °F) | 20 °C (68 °F) |
Diqqatga sazovor joylari
Obidalari
- Fir’avn Ramses II ibodatxonasi xarobalari (miloddan avvalgi 1200-yil)
- Suv ostida qolgan Sezar shahri.
- Suv ostida qolgan Kleopatra saroyi.
- Ptolemeylar sulolasi davrida qurilgan Misr floti toʻxtash joyi. Dengiz inshootlarining qoldiqlari hamon portning gʻarbiy qismida saqlanib qolgan.
- Qibtiylar ibodatxonasi: ilk qibtiy davrida qurilgan boʻlib, unda yozuvlar bitilgan bir nechta gʻor mavjud.
- Rommelning yashirin qarorgohi: qoyada oʻyib ishlangan gʻor; bu yerda Rommel oʻzining harbiy amaliyotlari rejalarini tuzgan. Hozirda u harbiy muzeyga aylantirilgan.
- Britaniya qabristoni: devor bilan oʻralgan bogʻ ichida toʻgʻri qatorlar boʻlib joylashgan, qoyada oʻyib ishlangan minglab qabr toshlari.
- Germaniya qabristoni: dengizga qaragan balandlikda qurilgan, qal’ani eslatuvchi yodgorlik majmuasi.
- Italiya qabristoni: baland tepalikda joylashgan, minorasimon qal’a koʻrinishidagi inshoot. Binoning devorlari marmar bilan qoplangan.
- Matroʻh arxeologiya muzeyi
Asosiy plyajlari
- Ageebah plyaji: Marsa Matroʻh shahri markazidan taxminan 28 km gʻarbda joylashgan boʻlib, koʻplab tabiiy gʻorlari bilan ajralib turadi.
- Al-Obayed plyaji: Marsa Matroʻh shahri markazidan taxminan 20 km gʻarbda joylashgan.
- Rommel koʻrfazi
Galereya
-
Kleopatra hammomi -
Shahar plyajlari -
Rommel plyaji -
Al-Gʻarama plyaji („Sevgi plyaji“) (1) -
Al-Gʻarama plyaji („Sevgi plyaji“) (2) -
Al-Avom masjidi
.jpg)
Manbalar
- ↑ „Marsā Maṭrūḥ (Kism (urban and rural parts), Egypt) - Population Statistics, Charts, Map and Location“. citypopulation.de. Qaraldi: 2023-yil 17-iyun.
- ↑ Dictionary of Greek and Roman Geography (1854), Paraetonium
- ↑ Strabo, Geography, 17.1
- ↑ George of Cyprus. Georgii Cyprii Descriptio orbis romani. Cornell University: B. G. Teubneri, 1890 — 142-bet.
- ↑ „ToposText“. topostext.org. Qaraldi: 2019-yil 30-dekabr.
- ↑ Goodchild, R. G. (1991). "A Byzantine Chapel at Marsa Matruh (Paraitonium)". Journal of the American Research Center in Egypt 28: 201–211. doi:10.2307/40000580. ISSN 0065-9991. https://www.jstor.org/stable/40000580.
- ↑ Raza, Moonis. Geographical Dictionary Of The World In The Early 20th Century With Pronouncing Gazetteer (in 2 Vos.) (en). Concept Publishing Company, 1990. ISBN 978-81-7268-011-4.
- ↑ Playfair, Vol. I, page 3.
- ↑ „Mersa Matruh Airport Normals 1991–2020“. World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020). National Oceanic and Atmospheric Administration. 2023-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 3-oktyabr.
- ↑ „Mersa Matruh (A) Normals 1961–1990“. National Oceanic and Atmospheric Administration. 2023-yil 3-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 3-oktyabr.
- ↑ „Station Mersa Matruh“ (fr). Meteo Climat. Qaraldi: 2023-yil 3-oktyabr.
- ↑ „Marsa Matruh Climate and Weather Averages, Egypt“. Weather to Travel. Qaraldi: 2013-yil 13-iyul.
Adabiyotlar
- Playfair, Major-General I.S.O.; Molony, Brigadier C.J.C.; with Flynn, Captain F.C. (R.N.); Gleave, Group Captain T.P.. The Mediterranean and Middle East, Volume I: The Early Successes Against Italy, to May 1941, History of the Second World War, United Kingdom Military Series. Uckfield, UK: Naval & Military Press, 2009. ISBN 978-1-84574-065-8.
Havolalar
 |
Vikiomborda „Marsa Matroʻh“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |