Kontent qismiga oʻtish

Mediha Sulton

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mediha Sulton
Tugʻilishi 30-iyul 1856-yil
Dolmabahçe saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 9-noyabr 1928-yil(1928-11-09)
(72 yoshda)
Nice, Fransiya
Dafn etilgan joy
Fransiya
Turmush oʻrtogʻi
Najib posho
(turm. 1879; vaf. 1885)

Ferid posho
(turm. 1886; vaf. 1923)
Farzandlari Birinchi nikoh
Sultonzoda Abdurahmon Sami bey
Sulola Usmoniylar
Otasi Abdulmajid I
Onasi Biologik
Gülistu Kadın
Asrab olgan
Verdicenan Kadın
Dini Islom, sunniylik

Mediha Sulton (usmonli turkcha: مدیحه سطان‎‎; 1856-yil 30-iyul — 1928-yil 9-noyabr) — Usmoniylar malikasi, sulton Abdulmajid I va Gülistu Kadınning qizi, sulton Mehmed VI ning tugʻishgan opasi va sulton Murod V, Abdulhamid II hamda Mehmed V ning ota bir, ona boshqa opasi.

Yoshligi

Mediha Sulton 1856-yil 30-iyulda Dolmabahçe saroyida tugʻilgan. Uning otasi Sulton Abdulmajid I sulton Mahmud II va Bezmiâlem Sultonning oʻgʻli edi. Onasi Gülistu Kadın[1] shahzoda Tohir bey Chachbaning qizi boʻlgan[2]. Uning Zekiye Sulton va Fehime Sulton ismli goʻdakligida vafot etgan egizak opalari bor edi. Boʻlajak sulton Mehmed VI uning tugʻishgan ukasi boʻlgan. 1861-yilda u ota-onasidan ham ayrildi. Otasi sil kasalligidan, onasi esa vabodan vafot etdi[3].

Shundan soʻng u otasining boshqa bir xotini Verdicenan Kadınning qaramogʻiga topshirildi[4][5]. Ular oʻrtasidagi munosabat haqiqiy ona va qiznikidek edi. Verdicenan 1862-yilda qizi Munira Sultonni yoʻqotgani uchun Medihaga doimo yaqin boʻldi va muammolari boʻlsa, har doim unga yordam berdi. Uning ukasi esa Şayeste Xonimning qaramogʻiga topshirildi[6].

Birinchi nikohi

Mediha shayx Najibzoda Sami beyning oʻgʻli Ahmad Najib poshoga oshiq boʻlib qoldi. U poshoni tasodifan koʻrib qolgan edi[7]. Uning amakisi Sulton Abdulaziz bu nikohni maʼqulladi va toʻyga tayyorgarlik ishlari uning hukmronligi davrida boshlandi[8]. Keyinchalik Najibning oilasi Ali Suavi bilan aloqalari borligi sababli Abdulhamid ularga sovuq munosabatda boʻlardi va shu sababli Najibni Parijga yubordi. Ammo Verdicenan xonim uning ortga qaytarilishini Rahime Perestu Sultondan iltimos qilgach, Najib ortga qaytarildi. U posho unvonini oldi va Mediha bilan nikohini rasmiylashtirildi[9]. Medihaning sepi 1876-yilda oʻgay opalari Behice Sulton, Seniha Sulton va Noila Sultonniki bilan birga tayyorlandi[10]. Nikoh shartnomasi 1879-yil 22-yanvarda tuzildi, toʻy esa 8-iyunda Yıldız saroyida boʻlib oʻtdi[11]. Juftlikka yashashi uchun Tarlaboshi saroyi ajratildi[10].

Ularning Sultonzoda Sami bey ismli oʻgʻli 1880-yilda tugʻildi[12][13]. Sami bey keyinchalik Abdulhamidning shaxsiy adyutanti sifatida Ertugʻrul polkida xizmat qildi. Shahzoda Mehmed Abdulqodir atrofidagilar safida u tantanali marosimlarda va har juma kuni boʻladigan Imperiya masjidiga yurishlarda qatnashib, ot ustida Abdulhamidning ortidan ergashib borardi[14]. Najib posho 1885-yil aprelida vafot etgach, Mediha Sulton beva qoldi[15].

Ikkinchi nikohi

Najib poshoning vafotidan keyin Abdulhamid 1885-yilda Medihani Mehmed Ferid poshoga unashtirdi[16]. Nikoh 1886-yil 29-aprelda boʻlib oʻtdi. Mediha Sultonning vakili Hofiz Behram bey, Ferid poshoning vakili esa G‘ozi Usmon posho edi[17], biroq ular farzand koʻrmadi[14].

Mediha va eri Ferid posho 1884-yilda Fotma Sultonning vafotidan soʻng boʻshab qolgan Baltalimanidagi sohil saroyiga koʻchib oʻtishdi[16]. Shundan keyin uning Tarlaboshidagi saroyi 1889-yilda turmushga chiqib, shu yerda yashagan Abdulhamidning qizi Zekiye Sultonga ajratildi[18].

1898-yil oktyabr oyida[19] Mediha Sulton imperator Vilgelm II bilan Istanbulga kelgan Germaniya imperatritsasi Augusta Victoria bilan Yıldız saroyi haramida uchrashdi. Xotiralarida Oyshe Sulton (Abdulhamid IIning qizi) shunday eslaydi: „Opalari (Seniha Sulton va Mediha Sulton)ning tez-tez gapirib, qahqaha otish odatini yaxshi bilgan Abdulhamid II ularga oʻzini vazmin tutishni maslahat berib, iltimos qilgan edi, ammo baribir opa-singillar yana eski odatlariga qaytishdi. Bobo (otasi Sulton Abdulhamid II) imperatritsaga: „Iltimos, opalarimni kechiring, ular biroz hayajonlangan“, — deyishga majbur boʻldi“[20].

Ferid posho 1923-yilda vafot etgach, Mediha Sulton yana beva qoldi[21].

Vafoti

1922-yilda Usmoniylar imperiyasi tugatilgach, Mediha Sulton yashash uchun eri vafot etgan Fransiyaning Nice shahriga bordi. Keyinchalik avval Mentonga, soʻng ukasi Mehmed VI bilan birga Sanremoga koʻchib oʻtdi. Ukasi 1926-yilda vafot etgach, u yana Nicega qaytdi va 1928-yil 9-noyabrda 72 yoshida shu yerda vafot etdi. Soʻnggi yillarida u oʻgʻli bilan yomon munosabatda boʻlgan. Oʻgʻli unga qarashdan bosh tortgan va dafn marosimiga ham bormagan. Mediha Sulton vafotidan keyin Nice shashrida dafn etilgan[22][23][24].

Shaxsiyati

Mediha Yevropa udumlarini yoqtirardi. U chiroyli va nihoyatda salobat bilan kiyinardi, uzun shleyfli koʻylaklarida koʻrkam va qirolichalardek koʻrinardi. Boʻyi pastroq, terisi oppoq, chiroyli qop-qora koʻzli edi va otasiga oʻxshardi. Muomalada u nazokatli, jozibali va nihoyatda mehribon boʻlgan. Saroydagilar uni juda yaxshi koʻrishardi. Seniha Sulton kabi u ham kulib, ovozida xushchaqchaqlik bilan gapirardi. Bu ikki opa ukalari sulton Abdulhamid bilan birga suhbatlashib oʻtirganida, ikkalasi ham kulib, goʻyo bir-biri bilan bellashgandek, uni kuldirib tabassum qildirishga urinardi[14].

Unvon va mukofotlar

Farzandlari

Ismi Tavalludi Vafoti Izohlar
1879-yil 22-yanvarda turmush qurgan Najib poshodan (1885-yil aprelda vafot etgan)
Sultonzoda Abdurahmon Sami bey 1880[12][13] 1961[12] Tarlaboshi saroyida tugʻilgan. Birinchi bor 1903-yilda Baltalimanı saroyida Ubix qabilasidan boʻlgan cherkes ayoli Peyveste Devletxon xonimga (1886-yil, Bandırma — 1964-yil, London) uylanib, Mehmed Bahoiddin Sami, Ahmad Rukniddin Sami, Umar Fathi Sami ismli uch oʻgʻil va Fotima Komron Sami va Hadicha Gulistu Sami ismli ikki qizi boʻlgan. Ikkinchi bor Peyveste Devletxon xonimning singlisi Dilbeste xonimga uylangan va Mustafo Soib Sami ismli oʻgʻil koʻrgan. Uchinchi marta Peyveste Devletxon xonimning xizmatkor ayoli Dilnigor xonimga uylangan va Mahmud Ekrem Sami ismli oʻgʻil farzand koʻrgan[26][27][28]. 1961-yilda Angliyaning London shahrida vafot etgan.

Shajarasi

Manbalar

  1. ↑ Brookes 2010, s. 284.
  2. ↑ Aredba, Rumeysa; Açba, Edadil. Sultan Vahdeddin'in San Remo günleri. Timaş Yayınları, 2009 — 73-bet. ISBN 978-9-752-63955-3. 
  3. ↑ Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017 — 5, 6-bet. ISBN 978-9-774-16837-6. 
  4. ↑ Uluçay 2011, s. 229.
  5. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 630.
  6. ↑ Kahya 2012, s. 8.
  7. ↑ Kahya 2012, s. 37.
  8. ↑ Kahya 2012, s. 20.
  9. ↑ Fanny Davis. The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group, 1986 — 12-bet. ISBN 978-0-313-24811-5. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Kahya 2012, s. 53.
  11. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 631.
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Hülagü, M.M.. Yurtsuz İmparator: Vahdeddin : İngiliz gizli belgelerinde Vahdeddin ve Osmanlı hanedanı, Osmanlı tarihi. Timaş, 2008 — 324-bet. ISBN 978-975-263-690-3. 
  13. ↑ 13,0 13,1 Bardakçı, Murat. Son Osmanlılar: Osmanlı hanedanı'nın sürgün ve miras öyküsü. İnkılâp, 2008 — 179-bet. ISBN 978-975-10-2616-3. 
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Brookes 2010, s. 144.
  15. ↑ Kahya 2012, s. 39.
  16. ↑ 16,0 16,1 Kahya 2012, s. 47.
  17. ↑ Kahya 2012, s. 46.
  18. ↑ Kahya 2012, s. 55.
  19. ↑ Hidden, Alexander W.. The Ottoman Dynasty: A History of the Sultans of Turkey from the Earliest Authentic Record to the Present Time, with Notes on the Manners and Customs of the People. N. W. Hidden, 1912 — 417-bet. 
  20. ↑ Brookes 2010, s. 165, n. 9.
  21. ↑ Küçük, H.. The Role of the Bektāshīs in Turkey's National Struggle, Social, Economic and Political Studies of the Middle East and Asia. Brill, 2021 — 281-bet. ISBN 978-90-04-49221-9. 
  22. ↑ Kahya 2012, s. 77.
  23. ↑ Uluçay 2011, s. 231.
  24. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 632.
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 Yılmaz Öztuna. Başlangıcından zamanımıza kadar büyük Türkiye tarihi: Türkiye'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi. Ötüken Yayınevi, 1978 — 165-bet. 
  26. ↑ Aredba, Rumeysa; Açba, Edadil. Sultan Vahdeddinin San Remo Günleri. Timaş Yayınları, 2009 — 61, 62-bet. ISBN 978-9-752-63955-3. 
  27. ↑ Bardakçı, Murat. Şahbaba: Osmanoğulları'nın son hükümdarı VI. Mehmed Vahideddin'in hayatı, hatıraları, ve özel mektupları, Gri yayın dizisi. Pan Yayıncılık, 1998 — 384-bet. ISBN 978-975-7652-75-5. 
  28. ↑ Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selaheddin. Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim, Yapı Kredi Yayınları. YKY, 2004 — 114-bet. ISBN 978-975-08-0878-4. 

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mediha_Sulton&oldid=606718" dan olindi