Rahime Perestu Sulton
| Rahime Perestu Sulton | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Valida sulton Usmonlilar imperiyasining (Volida Sulton) | |||||
| Tenure | 1876-yil 31-avgust – tax. 1904 | ||||
| Oʻtmishdoshi | Shevkefza Sulton | ||||
| Davomchisi | Unvon bekor qilingan | ||||
| Tugʻilishi |
Rohime xonim tax. 1830 Cherkesiya, Shimoliy Kavkaz, Rossiya imperiyasi | ||||
| Vafoti |
tax. 1904 Maçka saroyi, Maçka mahallasi, Konstantinopol, Usmoniylar davlati | ||||
| Dafn etilgan joy |
Mihrişah Sulton majmuasi, Eyüp, Konstantinopol | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Abdulmajid I (turm. 1844; vaf. 1861) | ||||
| Farzandlari |
Asrab olingan Jamila Sulton Abdulhamid II | ||||
| |||||
| Onasi | Asmo Sulton (asrab olgan) | ||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Rahime Perestu Sulton[1] (usmonli turkcha: رحیمه پرستو سلطان; tax. 1830-yilda tugʻilgan – tax. 1904-yilda vafot etgan), shuningdek, Rahima Perestu Kadın nomi bilan ham tanilgan, Usmoniylar davlati sultoni Abdulmajid I ning qonuniy rafiqasi. Usmoniylar davlatining soʻnggi Volida Sultoni. 1876-yilda asrab olgan oʻgʻli Abdulhamid II taxtga oʻtirgach, oʻgʻli unga Volida Sulton (sultonning onasi) unvonini bergan.
Yoshligi
Kelib chiqishi cherkeslardan boʻlgan Perestu taxminan 1830-yilda[2][3] ubix zodagonlar oilasida tugʻilgan[4]. Uning Mihrifidan xonim (1865-yilda vafot etgan) ismli bir singlisi boʻlib[5], Yusuf poshoning oʻgʻli Fozil beyga turmushga chiqqan[6].
Sulton Abdulhamid I ning qizi Asmo Sulton Istanbuldagi hashamatli villasida dabdabali hayot kechirardi, ammo u eng koʻp orzu qilgan narsa farzandli boʻlish baxtiga muyassar boʻlmagani sababli hayoti gʻam-gʻussa ichida oʻtardi. Oxir-oqibat, u bola asrab olishga qaror qildi. Asrab olinadigan qizchaning onasi va otasi bilan kelishildi va u bir qizchani tarbiyasiga oldi. Oʻsha qiz Perestu edi. Esma Sulton, shuningdek, Nazif xonim ismli yana bir qizni ham asrab olgan[7][5].
Mitti, nozik va latofatli boʻlgani uchun Esma Sulton uni fors tilida „qaldirgʻoch“ maʼnosini anglatuvchi Perestu deya ism berdi[5]. Esma Sultonning villasidagi barcha xalfalar bu qizga goʻyo Usmoniylar imperiyasi malikasining qizi kabi munosabatda boʻlishardi. Perestu haqiqatdan ham goʻzal xulqi va odob ega edi, shu sababli xalfalar ham unga butunlay mehr qoʻyishgan edi. Perestu oppoq shaffof, moviy koʻzli, oltin tusli sariq sochli, qoʻl va oyoqlari juda chiroyli, nozik va ingichka qomatli goʻzal ayol sifatida tasvirlanadi. U nafis va orasta odob-axloqqa ega boʻlib, mehribon, viqorli va doimo past ovozda gapirardi. Perestu barchaning muhabbati va hurmatini qozongan[7].
Nikohi
1844-yil bahor fasli kunlarining birida Abdulmajid xolasi bilan koʻrishish uchun uning uyiga kelganida haram bogʻlari orqali oʻtayotib, oʻsha paytda hali 14 yoshda boʻlgan Perestuni koʻrib qoldi. Solnomalarda aytilishicha, Abdulmajid Perestudan shunchalik taʼsirlanganki, xolasi undan oʻzini yaxshi his etayaptimi deya hol soʻragan.
Abdulmajid xolasidan Perestuning qoʻlini soʻragan. Avvaliga Asmo Sulton Perestuni Abdulmajidga berishdan bosh tortgan, ammo keyinroq agar Perestu nikohsiz yashaydigan joriya emas, balki Abdulmajidning qonuniy rafiqa boʻlsa, uni uzatishga rozilik bildirgan. 1 haftadan soʻng Perestu Topkapı saroyiga yuborilgan va Abdulmajidning birinchi qonuniy rafiqasiga aylangan[8].
Abdulmajid bilan nikohdan oʻtganidan soʻng Perestuga „Katta iqbol“ unvoni berilgan[9]. 1845-yilda u „Oltinchi Kadın“, 1851-yilda „Beshinchi Kadın“, 1861-yilda esa „Toʻrtinchi Kadın“ darajasiga koʻtarilgan[4].
Perestu Abdulmajiddan farzand koʻrmagan. 1845-yilda Düzdidil xonim vafot etgach, uning 2 yoshli qizi Jamila Sulton onasiz qolgan. Abdulmajid uni Perestuning huzuriga olib kelib, qizchani uning tarbiyasiga topshirgan[10]. Shuningdek, 1852-yilda Tirimüjgan Kadın vafot etgach, boʻlajak sulton Abdulhamid II ham Perestuning tarbiyasiga topshirilgan. Shu tariqa ikki aka-singil bir uyda ulgʻayib, bolaligi birga oʻtgan[11].
1861-yilda sulton Abdulmajidning vafotidan keyin Perestu sulton Abdulaziz tomonidan unga tuhfa etilgan Nishontoshi kvartali Maçka mahallasida joylashgan villasiga koʻchib oʻtgan[12].
Farzandlari
Perestuning biologik farzandlari boʻlmagan, biroq u sulton Abdulmajidning boshqa xotinlaridan tugʻilgan va onasidan ayrilgan bir qiz va bir oʻgʻlini asrab olgan:
- Jamila Sulton (1843-yil 17-avgust – 1915-yil 26-fevral) – biologik onasi 1845-yilda vafot etgan Duzdidil xonim. Bir marta turmushga chiqqan va 3 oʻgʻil va 3 qiz farzand koʻrgan.
- Abdulhamid II (1842-yil 21-sentabr – 1918-yil 10-fevral) – biologik onasi 1852-yilda vafot etgan Tirimüjgan Kadın. Usmoniylar imperiyasining 34-sultoni.
Volida Sulton sifatida
Abdulhamid II 1876-yilda taxtga chiqqanidan soʻng, oʻgay onasi Perestuga Volida Sulton unvoni berilgan va u haramni boshqara boshlagan. Perestu bu unvonni sultonning biologik onasi boʻlmay turib olgan birinchi ayol, shuningdek, tarixda bu unvonni egallagan soʻnggi ayol edi, chunki soʻnggi 2 Usmoniylar sultoni Mehmed V va Mehmed VI taxtga chiqqan paytda yetim edi. Sulton Abdulhamid Perestudan siyosatga aralashmaslikni qatʼiy talab qilgan[13]. Shuning uchun, koʻplab salaflaridan farqli ravishda, Perestu siyosiy jihatdan faol boʻlmagan. Abdulhamid oʻzini asrab olgan onasiga hurmat bilan qaragan boʻlsa-da, avvalgi Volida Sultonlarning siyosatga ortiqcha aralashuvi imperiyaga zarar yetkazgan, deb hisoblar edi[14].
1879-yilda Perestu sulton Abdulhamidning huzurida uning singlisi Mediha Sulton va uni asrab olgan onasi Verdicenan Kadınning nomidan shafoat qilgan. Mediha Sulton kelishilgan nikohni qabul qilish oʻrniga sevgan insoniga turmushga chiqishni istar edi va shu sababdan oʻz iltimosini sultonga yetkazishda Volida Sultonga yordam soʻrab murojaat qilgan. Abdulhamid bu iltimosni qabul qilgan.
Abdulhamid sulton boʻlishidan 3 kun oldin Perestuning villasiga borib, uning qoʻlini oʻpgan va uni oʻzining Volida Sultoni sifatida tan olgan. Soʻngra shu yerdan oʻzining taxtga chiqish marosimi boʻlgan tantanali qasamyod uchun Topkapı saroyiga yoʻl olgan. Perestu bu uyni yaxshi koʻrar edi. U vaqti-vaqti bilan u yerga borishni istar, ammo Abdulhamid uni saroyda koʻrishni xohlagani uchun koʻpincha bunga ruxsat bermasdi[15].
1885-yilda qirol Oscar II va Shvetsiya va Norvegiya qirolichasi Sofiya Usmoniylar davlatiga tashrif buyurganlarida Perestu haramga kirishga ruxsat etilgan shved-norveg qirolichasini qabul qilgan[16].
Saroy ichki ishlari Perestuning zimmasida edi, ammo u hech kimning koʻngliga ozor yetkazishni istamas, ishlarga aralashmaslikka harakat qilar, adolat va insoflilikni koʻzlar, dindor boʻlgani sababli vaqtining koʻp qismini ibodat bilan oʻtkazardi. U oliy axloqiy fazilatlarga ega boʻlib, bu narsa kambagʻal va muhtojlarga yordam qoʻlini choʻzishga undagan[17].
Abdulhamid, ayniqsa, Perestuning har juma kungi hukmdor masjididagi marosimda hozir boʻlishini xohlar edi. Baʼzan marosimdan keyin u yashirincha oʻz villasiga chiqib ketar, lekin Abdulhamid bundan xabar topishi bilanoq zudlik bilan saroydan arava yuborib, uni qaytarib olib kelardi[7].
1891-yilda Perestu Silivrikapıdagi Bala Tekkesi huzurida bir sevil, 1895-yilda shu joyda yana bir chashma bunyod ettirgan[18].
Vafoti
Perestu taxminan 1904-yilda 70 yoshlarida[2][3] Istanbulning Maçka mahallasidagi villasida vafot etgan. Vafotidan keyin Istanbuldagi Mihrişah Sulton majmuasida dafn etilgan[19].
Mukofot va unvonlari
Yana qarang
- Usmoniylar sultonlarining xotinlari roʻyxati
- Volida Sulton
- Kadın (unvon)
- Usmoniylar imperiyasi harami
Manbalar
- ↑ Uluçay 2011, s. 206.
- ↑ 2,0 2,1 Brookes 2010, s. 287.
- ↑ 3,0 3,1 Sakaoğlu 2008, s. 585.
- ↑ 4,0 4,1 Uluçay 2011, s. 207.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Sakaoğlu 2008, s. 586.
- ↑ Mehmet Nermi Haskan. Yüzyıllar boyunca Üsküdar. Üsküdar Belediyesi, 2001 — 764-bet. ISBN 978-975-97606-2-5.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Brookes 2010, s. 130.
- ↑ Brookes 2010, s. 131-2.
- ↑ Öztuna, Yılmaz. II. Abdülhamid: Zamanı ve Şahsiyeti. Ötüken Neşriyat A.Ş., January 5, 2017. ISBN 978-6-051-55537-9.
- ↑ Brookes 2010, s. 134.
- ↑ Brookes 2010, s. 134-5.
- ↑ Topuz, Hıfzı. Nişantaşı anıları. Heyamola Yayınları, 2009 — 24-bet. ISBN 978-6-054-30721-0.
- ↑ Karpat, Kemal H.. The Politicization of Islam: Reconstructing Identity, State, Faith, and Community in the Late Ottoman State. Oxford University Press, May 3, 2001. ISBN 978-0-190-28576-0.
- ↑ Fanny Davis. The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group, 1986 — 6-bet. ISBN 978-0-313-24811-5.
- ↑ Brookes 2010, s. 129-30.
- ↑ Anne-Marie Riiber (1959). Drottning Sophia. (Queen Sophia) Uppsala: J. A. Lindblads Förlag. ISBN page 219
- ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Brookes 2010, s. 129.
- ↑ Uluçay 2011, s. 208.
- ↑ Bahdıroğlu, Yavuz. Osmanlı'da Şehzade Katli. Nesil Basım Yayın Gıda Ticaret ve Sanayi A.Ş, 1 May 2014. ISBN 978-6-051-62218-7.
Adabiyotlar
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.
Qoʻshimcha adabiyotlar
- Osmanoğlu, Ayşe. Babam Sultan Abdülhamid. Mona Kitap Yayinlari, 2000. ISBN 978-6-050-81202-2.