Muhammad ibn al-Musayyab
| Muhammad ibn al-Musayyab | |
|---|---|
| Mosul amiri | |
| Saltanat | 990–991/2 |
| Oʻtmishdoshi | Abu Tohir Ibrohim ibn Nosir ad-Davla va Abu Abdulloh al-Husayn ibn Nosir ad-Davla |
| Davomchisi | Abu Jafar al-Hajjaj |
| Vafoti | 996 |
| Sulola | Uqayliylar |
| Otasi | al-Musayyab |
Abu ad-Davvad Muhammad ibn al-Musayyab (996-yilda vafot etgan) — Uqayliylar sulolasidan boʻlgan tax. 990–991/2-yillarda hukmronlik qilgan ilk Mosul amiri.
Hayoti
Muhammad va Uqayliylar sulolasi Banu Uqaylga mansub boʻlib, ular dastlab Mosulning Hamdoniy amirlarining mijozi boʻlgan shimoliy arab qabilasi edi[1]. Buvayhiylar 970-yillarning oxirida Hamdoniylardan Mosul va Yuqori Mesopotamiyaning katta qismini tortib oldilar[2]. Bu jarayon Uqayl hukmron oilasining mavqeini mustahkamladi, chunki buyid amiri Adud ad-Davla ularga tayanch boʻlib, qabila ichida tartib-intizomni saqlash mas’uliyatini yukladi[3].
980-yillarda buyidlar hukmronligiga kurd sardori Badh ibn Dustak qarshilik koʻrsatdi[2]. Bagʻdoddan koʻmak ololmagan mahalliy buyid hokimi yordam soʻrab Uqayl va Banu Numayrga murojaat qildi[4]. Bu arab qabilalarini yanada qudratli qildi va 989-yilda buyid amiri Baho ad-Davla Hamdoniy aka-uka Abu Tohir Ibrohim ibn Nosir ad-Davla hamda Abu Abdulloh al-Husayn ibn Nosir ad-Davlani Mosulga yubordi; ularning mahalliy aloqalari Badhga qarshi muxolifatni safarbar etadi va arab qabilalarini jilovlab turadi, degan umid boʻlgan[2][5].
Hamdoniylar mahalliy aholi tomonidan chindan ham katta ishtiyoq bilan kutib olindi; shu darajada-ki, ular qoʻzgʻolon koʻtarib, Mosuldan buyid hokimini quvib chiqardilar[6]. Uqayl Hamdoniylarni qoʻllab-quvvatladi va evaziga Jazirat ibn Umar, Nisibis hamda Balad (Mosulning shimolida) shaharlarini nazorat qilish huquqini oldi[6][7]. Beqarorlikdan foydalanib, Badh keyingi yili Mosulga hujum qildi, biroq Balad yaqinidagi jangda son jihatdan kamroq boʻlgan Uqayl qoʻshinlari tomonidan magʻlub etilib oʻldirildi[6]. Shundan soʻng Amida mintaqasida Hamdoniylarning qarshi hujumi boʻldi, ammo u muvaffaqiyat keltirmadi. Al-Husayn asirga olindi va ozod etilgach Fotimiylar huzurida panoh topdi, Ibrohim esa Uqayliylar qoʻl ostidagi Nisibisga qochdi; u yerda Muhammad Ibrohim va uning oʻgʻli Alini asir olib, ularni oʻldirdi[6][8]. Shu paytning oʻzida Muhammad oʻzining asosiy badaviy raqibini — Banu Numayr yetakchisini ham chetlatib, Mosul va uning viloyati ustidan nazoratni qoʻlga kiritdi[9].
Biroq 991/2-yilda Uqayl Abu Jafar al-Hajjaj boshchiligidagi buyid qoʻshinidan yengildi va keyingi yili tuzilgan tinchlik bitimi bilan ular yana buyidlarning oliy hokimiyatini tan olishga majbur boʻldilar. Ular Mosul atrofidagi tumanlar ustidan nazoratni saqlab qoldilar, ammo shaharning oʻzi buyid hokimi sifatida al-Hajjajning qarorgohiga aylandi va Mosuldan voz kechildi[10][9].
Muhammad 996-yilda vafot etdi va undan keyin uning aka-ukalari Ali va al-Muqallad oʻrtasida vorislik kurashi boshlandi; natijada hokimiyat boʻlishib olindi va bu Uqayliy amirligini zaiflashtirdi, garchi ayni shu davrda buvayhiylar Mosuldan butunlay quvib chiqarilgan boʻlsa ham[11][12].
Manbalar
- ↑ Bosworth 2000, s. 786.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Kennedy 2004, s. 272.
- ↑ Kennedy 2004, s. 290.
- ↑ Busse 2004, s. 72.
- ↑ Busse 2004, ss. 72–73.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Busse 2004, s. 73.
- ↑ Kennedy 2004, s. 295.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 273, 295–296.
- ↑ 9,0 9,1 Kennedy 2004, ss. 295–296.
- ↑ Busse 2004, ss. 73, 80.
- ↑ Busse 2004, ss. 74, 80.
- ↑ Kennedy 2004, s. 296.
Adabiyotlar
- Bosworth, C. E. (2000). "ʿUḳaylids". in Bearman, P. J.. Encyclopaedia of Islam. Volume X: T–U (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 786–787 b. doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_1274. ISBN 978-90-04-11211-7. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=%CA%BFU%E1%B8%B3aylids&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.
- Busse, Heribert. Chalif und Grosskönig - Die Buyiden im Irak (945-1055) (German). Würzburg: Ergon Verlag, 2004. ISBN 3-89913-005-7.
- Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow: Longman, 2004. ISBN 978-0-582-40525-7.
| Oldingisi | Mosul amiri tax. 990–991/2 |
Keyingisi |