Badh ibn Dustak
| Badh ibn Dustak | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Amir | |||||
| Saltanat | 983 — 991 | ||||
| Davomchisi | Al-Hasan ibn Marvon | ||||
| Tugʻilishi | Hizan | ||||
| Vafoti |
991 Mosul | ||||
| |||||
| Sulola | Çêharbuxtî | ||||
| Otasi | Dustak al-Hamidiy | ||||
Abu Abdulloh al-Husayn ibn Dustak al-Harbuxtiy, Abu Shudja yoki Bad yoxud Baz[1] (991-yilda vafot etgan) — kurd qabila yetakchisi, ona tomondan Marvoniylar sulolasining eng muhim asoschilaridan biri[2].
Tashqi koʻrinishi
Badh tashqi koʻrinishi jihatidan juda ulkan gavdali va xunuk deb tasvirlangan[3].
Yoshlik davri
Badh ehtimol Hizan yaqinida tugʻilgan. Uning shaxsiy hayoti haqida koʻp maʼlumot saqlanmagan. Voyaga yetganida Badh dastlab qurollangan kishilar guruhiga, ehtimol, jangovar toʻdaga boshchilik qilgan. Badh otasidan meros qolgan hududlarni egallagan boʻlib, bu Siirt va Bitlis shaharlari atrofida joylashgan hamda rasmiy jihatdan Hamdoniylarga tobe hisoblangan kurd qabilaviy ittifoqi edi[2][4][5]. Badh Hamidiy (Hevidi) qabilasiga, yaʼni Çêharbuxtî (Çar Botan) qabilasining bir tarmogʻiga mansub edi. Biroq uning merosiga Hevidiy va Dostikiy qabilalari ham daʼvo qilgan. „Dostikiy“ nomi uning ismida uchraydigan Dustak bilan bogʻliq boʻlib, bugungi kunda ular Badinan hududida Doski qabilasi nomi ostida yashab kelmoqda. Badhning Fehm ismli singlisi va Abulfavoris Hasan ismli ukasi boʻlgan. Ukasi 987—988-yillarda Buvayhiylarga qarshi jangda halok boʻlgan[1].
Bardas Skleros qoʻzgʻoloni
Oʻz qoʻzgʻoloni davrida Skleros Badhdan yordam soʻradi. Badh esa katta qoʻshin bilan Taronga yurish qilib, Muş shahrini talon-toroj qildi. 978 yoki 979-yilda Badh Malazgirtni egallashga kirishdi. Bu shaharni 968/969-yilda vizantiyaliklar vayron qilgan edi[6][7]. Keyinchalik Erciş, Ahlat va Bargiri ham egallandi[7].
984-yilda Badh Mayyafariqin va butun Diyorbakir hududini egalladi[2].
Shimoliy Kurdistondagi Badkan qabilasining kelib chiqishi Badh ibn Dustakka borib taqaladi. Mazkur qabila Badhni „Kalê Şêx Badh“ („Bobo Shayx Badh“) sifatida tasvirlaydi. Ushbu qabila bugungi kunda Muş, Silvan va Diyarbakir viloyatlarida, Turkiya hududida yashab kelmoqda[8]. Malabadi koʻprigi (Silvanda joylashgan) hamda Batman daryosi (undan Batman shahri nomi kelib chiqqan) oʻz nomlarini Marvoniylar asoschisi Badh nomidan olgan. Kurd tilidagi „Mala Badi“ iborasi „Badh uyi“ degan maʼnoni anglatadi, Bad man esa mazkur atamaning qadimgi shakli hisoblanadi[9].
Oʻlimi va merosi
Bad Hamdoniylarga qarshi jangda halok boʻlgan[2]. Qabri Sur hududida joylashgan deb hisoblanadi[10]. Kurdiston gazetasida Badh Salohiddin va Bedirxon Beg bilan bir qatorda asosiy kurd yetakchilaridan biri sifatida tasvirlangan[11].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Yaz, Arafat (2020). "Mervânî Devleti'nin Kurucusu Bâd b. Dostık" (tr). Turkish Studies 15 (2): 724–726. https://turkishstudies.net/history?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl=ed2b3c4a-3c06-4d7c-85e3-dc2550ff25b2.pdf&key=42699.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Jwaideh, Wadie. The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press, 2006 — 15-bet. ISBN 9780815630937.
- ↑ Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century (en). Routledge, 2015-12-14 — 224-bet. ISBN 978-1-317-37639-2.
- ↑ Ripper, Thomas. Die Marwaniden von Diyar Bakr. Germany: Ergon, 2000.
- ↑ Amedkoz / Amedroz, H. F. (January 1903). "The Mancdnid Dynasty at Hayyafariqin in the Tenth and Eleventh Centuries A.D". Cambridge University Press: 123. doi:10.1017/S0035869X0003001X. https://zenodo.org/record/1817820.
- ↑ Seibt, Werner. Die Skleroi: eine prosopographisch-sigillographische Studie (de). Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1976 — 46-bet. ISBN 9783700101802.
- ↑ 7,0 7,1 Tekin, Rahimi. Ahlat tarihi. Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2000 — 35-bet. ISBN 9789757268307.
- ↑ „Mervani Kürt beyliğinin hazin sonu“ (2019-yil 23-dekabr).
- ↑ „Malabadi Köprüsü yıllara meydan okuyor“.
- ↑ „Scholar seeks recognition for tomb of Kurdish dynastic ruler“. Rûdaw (2020-yil 15-dekabr). Qaraldi: 2021-yil 5-may.
- ↑ Ekici, Deniz. Kurdish Identity, Islamism, and Ottomanism: The Making of a Nation in Kurdish Journalistic Discourse (1898-1914) (en). Lexington Books, 2021 — 61–62-bet. ISBN 978-1-7936-1259-5.