Abu Abdulloh al-Husayn ibn Nosir ad-Davla
| Abu Abdulloh al-Husayn ibn Nosir ad-Davla | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Mosul amiri | |||||
| Saltanat | 989–990 | ||||
| Hamhukmdor | Abu Tohir Ibrohim | ||||
| |||||
| Sulola | Hamdoniylar | ||||
| Otasi | Nosir ad-Davla | ||||
| Dini | Islom | ||||
Abu Abdulloh al-Husayn ibn Nosir ad-Davla Hamdoniylar shahzodasi boʻlib, u akasi Ibrohim bilan birga 989–990-yillarda Mosulning soʻnggi hamdoniy hukmdori boʻlgan. Marvoniylarning kurdlari tomonidan tor-mor etilgach va Uqayliylar Mosulni egallagach, u Fotimiylar xalifaligi xizmatiga kirgan.
Hayoti
al-Husayn Mosuldagi Hamdoniylar amirligining asoschisi Nosir ad-Davlaning (h. 935–967) kichik oʻgʻli edi[1]. Nosir ad-Davladan keyin uning oʻgʻli Abu Tag‘lib taxtga oʻtirdi; u oʻgay ukasi Hamdon boshchiligidagi qoʻzgʻolonlarga, Vizantiya imperiyasi bilan mojarolarga hamda Iroqdagi Buvayhiylar amiri Adud ad-Davla bilan toʻqnashuvlarga duch keldi; Adud ad-Davla oxir-oqibat 978-yilda Mosulni egallab, Abu Tagʻlibni Suriyaga qochishga majbur qildi[2][3]. Biroq al-Husayn akasi Ibrohim bilan birga, chamasi, Buvayhiylarga boʻysunib, ularning xizmatiga kirgan[1], yoki ehtimol Bagʻdodda garovda saqlangan[4].
980-yillar davomida Mosulga kurd qabila boshligʻi Badh ibn Dustak tahdid solib turdi[5]. Bagʻdoddan koʻmak ololmagan mahalliy Buvayhiy hokimi yordam soʻrab mahalliy arab qabilalari — Banu Uqayl va Banu Numayrga murojaat qildi[4]. Bu holat hududda Buvayhiylar nazoratiga kurdlardek xavf tugʻdirar edi; 989-yilda Buvayhiylarning yangi amiri Baho ad-Davla hamdoniy aka-ukalarning Mosulga qaytishiga ruxsat berdi: ularning mahalliy aloqalari Badhga qarshi qarshilikni safarbar etadi va arab qabilalarini jilovlab turadi, degan umidda[5][6].
Hamdoniylar mahalliy aholi tomonidan, rostdan ham, katta joʻshqinlik bilan kutib olindi; shu darajadaki, ular qoʻzgʻolon koʻtarib, Mosuldan Buvayhiy hokimini quvib chiqardilar[7]. Uqayl qabilasi hamdoniylarni qoʻllab-quvvatladi va buning evaziga Jazirat ibn Umar, Nisibis hamda Balad (Mosulning shimolida) shaharlarini boshqarish huquqini oldi[7][8]. Beqarorlikdan foydalangan Badh keyingi yili Mosulga hujum qildi, biroq Balad yaqinidagi jangda al-Husayn qoʻmondonligidagi son jihatdan kamroq boʻlgan Uqayl kuchlari tomonidan magʻlub etilib, oʻldirildi[1][7]. Shundan soʻng Amida mintaqasida Badhning vorisi Abu Ali al-Hasan ibn Marvonga qarshi hamdoniylarning qarshi hujumi boʻldi, ammo hech qanday muvaffaqiyatga erisha olmadi. Aksincha, yurish davomida al-Husayn asirga olindi[1][7]. Akasi Ibrohim Uqayliylar qoʻl ostidagi Nisibisga qochdi; u yerda Muhammad uni va uning oʻgʻli Alini asir olib, oʻldirdi. Shu tariqa Uqayliylar sulolasi Mosul amirligi taxtini hamdoniylardan tortib oldi[7][9][10].
al-Husayn koʻp oʻtmay Fotimiylar xalifasi al-Aziz Billohning shafoati bilan ozod qilindi va Suriyadagi Fotimiylar mulklaridan panoh topdi[1][7]. al-Aziz uni Halab amirligiga qarshi rejalarda qoʻllamoqchi edi; Halabni hamdoniylar sulolasining suriyalik tarmogʻi boshqarar edi: agar Fotimiylar shaharni zabt eta olsa, al-Husayn u yerga hokim etib tayinlanishi koʻzda tutilgan[7]. 990-yillarning boshlarida Fotimiylar shaharni egallashga bir necha bor urindi, biroq asosan Vizantiya aralashuvi sababli muvaffaqiyat qozona olmadi[11]. 996-yilda, al-Aziz vafotidan sal oldin, al-Husayn Sur hokimi etib tayinlandi va shahardagi qo‘zg‘olonni bostirish vazifasi yuklatildi[12].
Uning nabirasi Nosir ad-Davla ibn Hamdan Fotimiylarga Suriya hokimi sifatida xizmat qildi; keyinchalik u 1060-yillarning oxirlarida Fotimiylar davlatini deyarli parokanda qilgan fuqarolar urushiga aralashib qoldi. U Qohirani egalladi va hatto Fotimiylarni taxtdan agʻdarib, mamlakatni Abbosiylarga sadoqat (boʻysunuv)ga qaytarishga urindi, biroq 1072/3-yilda ukasi bilan birga oʻldirildi[13].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Canard 1971, s. 128.
- ↑ Canard 1971, ss. 127–128.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 271–272.
- ↑ 4,0 4,1 Busse 2004, s. 72.
- ↑ 5,0 5,1 Kennedy 2004, s. 272.
- ↑ Busse 2004, ss. 72–73.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Busse 2004, s. 73.
- ↑ Kennedy 2004, s. 295.
- ↑ Canard 1971, ss. 128–129.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 273, 295–296.
- ↑ Kennedy 2004, ss. 324–327.
- ↑ Gil 1997, ss. 369–370.
- ↑ Canard 1971, s. 129.
Adabiyotlar
- Busse, Heribert. Chalif und Grosskönig - Die Buyiden im Irak (945-1055) (German). Würzburg: Ergon Verlag, 2004. ISBN 3-89913-005-7.
- Canard, Marius (1971). "Ḥamdānids". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 126–131 b. OCLC 495469525. http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hamdanids-COM_0259.
- Gil, Moshe. A History of Palestine, 634–1099. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-59984-9.
- Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Ikkinchi, Oxford and New York: Routledge, 2016. ISBN 978-1-138-78761-2.
| Vakant Buvayhiylar hukmronligi Lavozimni soʻnggi marta Abu Tag‘lib
|
Mosul amiri 989–990 Sherik: Abu Tohir Ibrohim |
Keyingisi |