Qizil piramida
Qizil piramida (yoki Shimoliy piramida) — Misrning hozirgi Qohira shahri yaqinidagi Dahshur nekropolida joylashgan piramida. U Misr piramidalari orasida hajmi jihatidan uchinchi o‘rinda turadi; undan faqat Xufu piramidasi va Xafra piramidasi kattaroq. Qizil piramida silliq yonbag‘irli haqiqiy piramida qurishning Misrdagi ilk muvaffaqiyatli namunasi deb hisoblanadi.
_04.jpg)
Tarixi
Qizil piramida Qadimgi podsholik davrida, IV sulola fir’avni Snofru tomonidan qurilgan uchinchi piramida hisoblanadi. Uning qurilishi taxminan miloddan avvalgi 2575–2563-yillarga to‘g‘ri keladi. Piramida Bukilgan piramidadan taxminan 1 km shimolda joylashgan.
Qizil piramidaning yonbag‘irlari taxminan 43° burchak ostida qurilgan. Bu burchak Bukilgan piramidaning yuqori qismidagi qiyalik bilan bir xil bo‘lib, Qizil piramidaga boshqa yirik Misr piramidalariga nisbatan pastroq va kengroq ko‘rinish beradi.
Qurilish Snofru hukmronligining taxminan o‘ttizinchi yilida, miloddan avvalgi 2590-yillar atrofida boshlangan deb taxmin qilinadi. Arxeologlar qurilish qancha davom etgani haqida turli fikrlarni bildirgan. Rainer Stadelmann qurilish taxminan 17 yil davom etgan deb hisoblaydi, Rolf Krauss esa shu davrga oid qurilish yozuvlarini o‘rganib, 10–11 yil degan xulosaga kelgan. Keyinchalik Jon Romer ham ikkinchi taxminni qo‘llab-quvvatlagan.[1][2]
Arxeologlarning fikricha, piramida loyihasining shakllanishiga Snofruning avvalgi ikki piramidasini qurish jarayonida yuzaga kelgan muammolar ta’sir ko‘rsatgan bo‘lishi mumkin. Meidum piramidasi qadimgi davrlardayoq qulab tushgan, Bukilgan piramidaning esa qurilish davomida qiyalik burchagi 54° dan 43° gacha o‘zgartirilgan.
Ayrim olimlar Meidum piramidasi silliq yonbag‘irli piramida qurishga qaratilgan dastlabki urinish bo‘lgan deb hisoblaydi. Bukilgan piramidada yuzaga kelgan barqarorlik muammolari quruvchilarni qiyalik burchagini o‘zgartirishga va keyinchalik Qizil piramidani nisbatan barqarorroq burchak ostida qurishga undagan bo‘lishi mumkin.[3]
Tuzilishi
Qizil piramidaning balandligi taxminan 105 metr, asosining har bir tomoni esa 220 metrni tashkil etadi. Uning hajmi taxminan 1 694 000 m³, yonbag‘irlarining qiyalik burchagi esa 43°22′ ga teng.[4][5]
Piramida dastlab oq rangli Tura ohaktoshi bilan qoplangan. Keyinchalik, O‘rta asrlarda qoplama toshlarining katta qismi Qohiradagi binolar qurilishida ishlatilgan. Natijada ichki qizg‘ish ohaktosh ochilib qolgan va yodgorlik hozirgi nomini olgan. Piramida asosida oq qoplama toshlarining ayrim qoldiqlari saqlanib qolgan.
Mahalliy aholi uni el-heram el-watwaat, ya’ni “Ko‘rshapalak piramidasi” deb ham ataydi.
Piramida tepasiga o‘rnatiladigan tosh qopqoq — piramidionning parchalari topilib, qayta tiklangan va hozir yodgorlik hududida namoyish etiladi. Biroq bu parchalar haqiqatan ham Qizil piramidaning piramidoniga tegishli bo‘lgan-bo‘lmagani aniq emas, chunki qayta tiklangan qismining qiyalik burchagi piramidanikidan farq qiladi.
Ichki tuzilishi
Qizil piramidaning shimoliy tomonida, balandlikda joylashgan kirish yo‘li mavjud. Kirishdan keyingi yo‘lak pastga qarab qiyalashib, birinchi xonaga olib boradi. Uning shift qismi yuqoriga pog‘onama-pog‘ona torayib boradigan usulda qurilgan.
Birinchi xonadan qisqa gorizontal yo‘lak orqali ikkinchi xonaga o‘tiladi. Ikkinchi xona piramidaning markaziy cho‘qqisi ostida joylashgan. Uning janubiy devorining yuqori qismidagi kirish yo‘li uchinchi va oxirgi xonaga olib boradi.
Uchinchi xonaning uzun o‘qi sharqdan g‘arbga yo‘nalgan, dastlabki ikki xonaniki esa shimoldan janubga qaragan. Uchinchi xona piramidaning dafn xonasi bo‘lgan deb taxmin qilinadi. Xona devorlari va shiftidagi qorayishlar mash’alalardan chiqqan tutun hamda qadimgi davrlarda qabrni talashga urinishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.[6]
Ko‘p yillar davomida yaqin atrofdagi harbiy lager sababli Qizil piramida va Bukilgan piramida sayyohlar uchun yopiq bo‘lgan. Hozirda Qizil piramida odatda tashrif buyuruvchilar uchun ochiq.
Galereya
-
Piramidaga kirish joyi -
Yog‘och zinapoyali ikkinchi xona -
Ikkinchi xona bilan dafn xonasini bog‘lovchi yo‘lak -
Dafn xonasining pog‘onali gumbazsimon shifti -
Dafn xonasi poli -
Topilgan parchalardan qayta tiklangan piramidon
.jpg)
Adabiyotlar
- Bárta, Miroslav. “Location of the Old Kingdom Pyramids in Egypt”. Cambridge Archaeological Journal, 2005, 15-jild, 2-son, 177–191-betlar.
- Lehner, Mark. The Complete Pyramids. New York: Thames & Hudson, 2008.
- Mendelssohn, Kurt. The Riddle of the Pyramids. Praeger, 1974.
- Romer, John. The Great Pyramid: Ancient Egypt Revisited. Cambridge University Press, 2007.
- Verner, Miroslav. The Pyramids: The Mystery, Culture and Science of Egypt's Great Monuments. Grove Press, 2001.
Manbalar
- ↑ „Fathom“ (2012-yil 1-aprel). 2012-yil 1-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 24-fevral.
- ↑ Krauss, Rolf (1996). "The Length of Sneferu's Reign and How Long It Took to Build the 'Red Pyramid'". Journal of Egyptian Archaeology 82: 43–50. doi:10.1177/030751339608200110.
- ↑ Kurt Mendelssohn (1974), The Riddle of the Pyramids, Praeger.
- ↑ Lehner, Mark. The Complete Pyramids. New York: Thames & Hudson, 2008. ISBN 978-0-500-28547-3.
- ↑ Bárta, Miroslav (2005). "Location of the Old Kingdom Pyramids in Egypt". Cambridge Archaeological Journal 15 (2): 177–191. doi:10.1017/s0959774305000090.
- ↑ John Shae Perring, Howard Vyse, William Howard, Operations carried on at the Pyramids of Gizeh in 1837: with an account of a voyage into upper Egypt, and Appendix, 3-jild, London, 1842, 65-bet.