Shoh yurishi
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 |             | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Shaxmatda shoh yurishi (inglizcha: king walk, king march, steel king yoki wandering king; niderland tilida: wandelkoning – tarjimasi: sayr qiluvchi shoh) – bu mittelshpil yoki debyut paytida shohning taxtaning boshqa qismiga, uzoq masofaga harakatlanish jarayoni. Bunday yurish chogʻida shoh oʻz qanoti boʻylab (shoh qanotidan ferz qanotiga yoki aksincha) xavfsizroq pozitsiyaga oʻtishi mumkin yoki oldinga qarab yurib, koʻpincha raqib shohiga motli hujumni kuchaytirishda ishtirok etadi[2].
Endshpilga qadar shohni faollashtirish juda kam uchraydigan hodisa sanaladi, chunki oʻyin soʻngiga yetmaguncha shoh xavfsizligi eng muhim omil hisoblanadi va odatda uni tahdiddan uzoqroq tutish tavsiya etiladi[3][4]. Biroq zamonaviy shaxmat asoschisi sifatida tanilgan Wilhelm Steinitz „shoh ham jangchi figura“ degan mashhur qoidasini ilgari surgan[5][6]. Niderlandiyalik shaxmat tarixchisi va yozuvchisi Tim Krabbé shunday oʻyinlarning yuzdan ortigʻini hujjatlashtirgan[2].
Bu kabi yurishlar juda kam uchraydiganligi sababli, ular muvaffaqiyatli amalga oshirilganda koʻpincha oʻyin mukofotlari bilan taqdirlanadi[7][8][9]. Soʻnggi davrning eng mashhur oʻyinlaridan biri – Nigel Shortning 1991-yilda Tilburgda Jan Timman ustidan gʻalabasi boʻlib, u master Graham Burgess hamda grossmeysterlar John Nunn va John Emms tomonidan tuzilgan yuz eng buyuk shaxmat oʻyinlari roʻyxatiga kiritilgan[10].
Namunaviy oʻyinlar
Nomzodlar musobaqasi, 1981—1982
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 |   | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Qora shoh oqlarning hujumlari taʼsirida raqib tomoniga yurib bordi va u yerda motga tushdi: Re1–b1+!, Ff5xb1, Rh1xb1+, Shb2xb1, Frg3–b3+, Shb1–a1, Shd2–c1!#, chunki 36… Frh8–h6+ 37. Shc1–c2 d4–d3+ 38. Frb3xd3 dan keyin qoralar mutlaqo ojiz qolardi, shu yerda taslim boʻldi.
Boshqa namunaviy oʻyinlar
- Short – Timman, Tilburg 1991. Alyoxin himoyasi: Zamonaviy, Alburt varianti (B04), 1–0[11]. Short Timman donalarini harakatsiz holatga keltirib, oʻz shohini oldinga siljitish imkoniyatiga ega boʻlgan.
- Alyoxin – Yates, London 1922. Farzin gambiti rad etilgan: Anʼanaviy himoya, Asosiy yoʻnalish (D64), 1–0[12]. Alyoxin endshpilda hujumni mahorat bilan uyushtiradi va uning shohi ham hujumga qoʻshiladi.
Yana qarang
- Shaxmat taktikasi
- Shoh ovi — bu raqib shohini majburan taxtaning old tomoniga quvib chiqarish va ko‘pincha uni motga olib kelish bilan yakunlanadigan hujum usuli.
Manbalar
- ↑ Agadmator: Nigel Short's King March Creates a "Mental Blockage" in Chess Engines https://www.youtube.com/watch?v=jHcMY3Jvo2s
- ↑ 2,0 2,1 Krabbé, Tim (1985), Chess Curiosities, London: George Allen & Unwin, ISBN 0-04-794021-2
- ↑ „Chess; Theory aside, the king safety is foremost“, Robert Byrne, The New York Times, September 7, 1986
- ↑ „Ten Tips to Winning Chess – 7. Keep your king safe“ (Wayback Machine saytida 2007-08-19 sanasida arxivlangan), Arthur Bisguier, United States Chess Federation website
- ↑ „Wilhelm Steinitz (1836–1900)“ (Wayback Machine saytida 2008-06-19 sanasida arxivlangan), Jeremy Silman
- ↑ „Chess; Girding the king“, Robert Byrne, The New York Times, June 27, 1982
- ↑ „Steel king from Utrecht“, Open Chess Diary, July 11, 2003
- ↑ „Steel King goes all the way“, Open Chess Diary, July 4, 2007
- ↑ „The outrageous king walk“, Dennis Monokroussos, ChessBase, April 2, 2006
- ↑ Burgess, Graham; Nunn, John; Emms, John (October 1998), The Mammoth Book of the World's Greatest Chess Games, Carroll & Graf, ISBN 978-0-7867-0587-0
- ↑ „Nigel Short vs. Jan Timman, Interpolis 15th (1991), Tilburg NED, rd 4“. Chessgames.com.
- ↑ „Alexander Alekhine vs. Fred Dewhirst Yates, London (1922), rd 10“. Chessgames.com.
Havolalar
- "His Majesty steps out" capanegra, Chessgames.com