Kontent qismiga oʻtish

Shahzoda Ibrohim Tavfiq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Shahzoda Ibrohim Tavfiq

Ibrohim Tevfik harbiy formada
Tugʻilishi 1874-yil 6-noyabr
Dolmabahçe saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti 31-dekabr 1931-yil(1931-12-31)
(57 yoshda)
Nice, Fransiya
Dafn etilgan joy
Nice, Fransiya
Turmush oʻrtogʻi
  • Fevziye xonim
    (turm. 1893; vaf. 1898)
  • Tesrid xonim (turm. 1894)
  • Emine xonim
    (turm. 1911; ajr. 1916)
  • Shodiye xonim
    (turm. 1919; ajr. 1930)
  • Hayriye xonim (turm. 1927)
Farzandlari
Toʻliq nomi
turkcha: Şehzade Ibrahim Tevfik
usmonli turkcha: شهزادہ ابراهیم توفیق‎‎
Uy Usmoniylar
Otasi Shahzoda Mehmed Burhoniddin
Onasi Mestinaz xonim
Dini Islom, sunniylik
Shahzoda Ibrohim Tavfiq
Harbiy faoliyati
Fuqaroligi  Usmoniylar imperiyasi
Qoʻshin turlari  Turkiya Havo Kuchlari
 Turkiya armiyasi
Xizmatdagi yillari 1878–1922 (faol xizmat yillari)

Shahzoda Ibrohim Tevfik afandi (usmonli turkcha: شهزادہ ابراهیم توفیق‎‎; 1874-yil 6-noyabr — 1931-yil 31-dekabr) — Usmoniylar shahzodasi, Shahzoda Mehmed Burhoniddinning oʻgʻli, sulton Abdulmajid I ning nabirasi.

Yoshligi

Shahzoda Ibrohim Tavfiq 1874-yil 6-noyabrda Dolmabahçe saroyida tugʻilgan[1][2][3]. Uning otasi Abdulmajid I va Nükhetsezâ xonimning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Burhoniddin[4], onasi esa Mestinaz xonim boʻlgan. Uning bir singlisi boʻlib, u 4 yoshida vafot etgan [5]. 1876-yilda otasining vafotidan soʻng sulton Abdulhamid II uni oʻz qaramogʻiga olgan va tarbiyalagan[3]. Bir necha yil davomida Ibrohim Tavfiq sultonni oʻzining haqiqiy otasi deb oʻylagan[6].

Uning sunnat toʻyi 1883-yil 17-dekabrda sulton Abdulhamidning toʻngʻich oʻgʻli Shahzoda Mehmed Salim, Abdulmajid II, sulton Abdulazizning oʻgʻillari Shahzoda Mehmed Shavkat, Shahzoda Mehmed Sayfiddin hamda sulton Mehmed VI ning oʻgʻli Shahzoda Mehmed Ziyoyiddinniki bilan birga oʻtkazilgan[7].

Taʼlimi va faoliyati

1880-yilda Ibrohim Tavfiq taʼlim olishni boshladi[8]. Uning oʻqituvchisi Eyup afandi edi[9]. Shahzoda arab tili morfologiyasi, odob-axloq qoidalari, aqida darslari, imlo, arifmetika, geografiya, geometriya, kosmografiya, astronomiya, fransuz tili, islom tarixi hamda Farididdin Attorning axloqiy pand-nasihatlarini oʻrgangan[10]. Mehmed Ashraf unga arab tili, fiqh va aqidadan saboq bergan[11], Aranda afandidan esa musiqa boʻyicha taʼlim olgan[12].

1878-yilda Ibrohim Tavfiq Usmoniylar dengiz flotiga roʻyxatga olindi. 1883-yil avgustida unga oʻng qanot leytenant-komandiri unvoni berildi va keyinchalik vitse-admiral etib ham tayinlandi[3]. Ibrohim Tavfiq, shuningdek, dengiz qoʻshinlarida va saroy yongʻin oʻchirish batalyonida ham xizmatga tayinlangan[3]. 1918-yilga kelib, u Usmoniylar armiyasi piyoda qoʻshinlarida faxriy brigadir sifatida xizmat qilayotgan edi[13].

Shaxsiy hayoti

Shahzoda Ibrohim Tavfiqqa Yildiz saroyi hududida bir villa ajratilgan[14]. Shuningdek, uning Beshiktoshda qirgʻoq boʻyida saroyi ham boʻlgan. Bu yerda u itlar, toʻtiqushlar, qoʻzilar kabi turli hayvonlarni boqqan[6].

Shahzoda Ibrohim Tavfiq birinchi rafiqasi Fevziye xonim bilan

Ibrohim Tavfiq 5 marta uylangan va 7 nafar farzandi boʻlgan[15]. Uning birinchi rafiqasi Fevziye xonim edi. Fevziye xonim 1876-yil 5-avgustda Ajariya Respublikasining Batumi shahrida tugʻilgan[16]. Uning kelib chiqishi abxazlardan boʻlgan[17]. Juftlik 1893-yil 2-mayda Yildiz saroyida turmush qurgan[16]. 1895-yilda, taxminan 2 yildan soʻng ularning birinchi qizi Arife Kadriye Sulton ismli qizi dunyoga kelgan[16]. Fevziye xonim 1898-yil 7-sentyabrda Yildiz saroyida vafot etgan[16].

Shahzodaning ikkinchi rafiqasi Tesrid xonim boʻlgan. U 1874-yil 10-sentyabrda Abxaziyaning Poti shahrida tugʻilgan[16]. Uning otasining ismi Umar bey[18] yoki Mehmed bey boʻlgan[19]. Tesrid xonim sulton Abdulhamid II ning rafiqasi Emsalinur Kadınning singlisi edi[20]. Juftlik 1894-yil 12-martda Yildiz saroyida turmush qurgan[16]. 1895-yilda ularning Fotima Zahro Sulton ismli qizi dunyoga kelgan[16]. Tesrid xonim 1945-yilda Istanbulning Beshiktosh tumanida vafot etgan[16].

Uning uchinchi rafiqasi Emine xonim boʻlgan. U 1890-yil 28-oktyabrda Istanbulning Adapazarı shahrida tugʻilgan[16]. Ular 1911-yil 5-mayda Ortaköy saroyida turmush qurgan[16]. Emine xonim 1912-yilda qizi Robiya Nilufar Sultonni, 1916-yilda esa Oysha Masuma Fethiye Sultonni dunyoga keltirgan[16]. Biroq juftlik 1916-yil 23-aprelda ajrashgan[21]. Ajrashgach, Emine va uning qizlari avval sulton Mehmed VI bilan, keyin esa xalifa Abdulmajid II bilan birga yashagan[22]. Emine xonim 1953-yil 14-fevralda Istanbulning Beshiktosh tumanida vafot etgan[16].

Shahzoda Ibrohim Tavfiqning rafiqasi Shodiya xonim

Ibrohim Tavfiqning toʻrtinchi rafiqasi Hadicha Shodiya xonim boʻlgan[23]. U 1898-yil 1-aprelda Istanbulning Kabatosh mahallasida tugʻilgan[16]. Shodiya xonim Chürüksulu Sulaymon Bahri posho Tavdgiridze va Hadicha xonimning qizi boʻlgan[24]. Ular 1919-yil 27-martda Beshiktosh saroyida turmush qurgan[16]. 1920-yilda ularning oʻgʻli shahzoda Burhoniddin Cem, 1924-yilda esa Shahzoda Boyazid Usmon dunyoga kelgan[25]. Biroq juftlik 1930-yilda ajrashgan[16]. Ajrashgach, Shodiya Parijda amerikalik tadbirkor William Thallon Daus bilan tanishgan. Ular 1932-yilda turmush qurgan va Rudolf Halouk hamda Bahri Lawrence ismli ikki oʻgʻil koʻrgan[26]. Hadicha Shodiya xonim 1986-yil 9-avgustda vafot etgan[16].

Shahzodaning beshinchi rafiqasi Hayriya xonim edi. U bosniyalik boʻlib[23], 1914-yilda tugʻilgan[16]. Juftlik 1927-yilda turmush qurgan. 1928-yilda ularning Fevziye Sulton ismli qizi dunyoga kelgan[25]. 1930-yilda u qizini Shahzoda Umar Faruk va Sabiha Sultonga ishonib topshirib, yashash uchun boshqa bir qarindoshinikiga ketgan[27]. 1931-yilda Tavfiqning vafotidan soʻng u Nice shahriga qaytib kelgan va qizini olib avval Parijga, keyin Misrga borgan. U yerda Seyfulin bey ismli tatar bilan turmush qurgan, Seyfulin bey Fevziyeni oʻz qizidek tarbiyalagan[28]. Hayriya xonim 2001-yil 4-avgustda Parijda vafot etgan va Fransiyaning Tye shahri Val-de-Marn departamentida joylashgan musulmonlar qabristoniga dafn etilgan[16].

Keyingi yillari va vafoti

1920-yil mart oyida Konstantinopol bosib olinganidan soʻng, Ibrohim Tavfiq va uning ayollaridan biri Usmoniylar sulolasiga tahdid qilish maqsadida britaniyaliklar tomonidan hibsga olingan[3].

1924-yil martida Usmoniylar oilasi surgun qilingach, Tavfiq ikki rafiqasi, uch farzandi va xizmatkorlari bilan Fransiyaga joylashdi[15]. Uning allaqachon turmushga chiqqan ikki[6] qizi ham surgun qilingan[15]. Sulolaning Turkiyada qolgan barcha mulklarini sotish uchun tayinlangan ishonchli vakil ularga xiyonat qilgan. U mulklarni sotgan, ammo pulni oʻz ehtiyojlariga sarflab yuborgan. Shu sababli Tavfiq hamda uning oilasi nihoyatda ogʻir moliyaviy ahvolga tushib qolgan[6].

Tavfiq avval oilasi bilan Parijga koʻchib oʻtgan. Ular Champs-Élyséesdagi bir mehmonxonaga joylashib, bir muddat shu yerda yashadi. Soʻngra katta kvartiraga koʻchdi. Bu yerda uning rafiqasi Shodiya xonim haddan tashqari dabdabali hayot kechirib, Tavfiqning pulsiz qolishiga sabab boʻldi. Shundan soʻng u rafiqasi Hayriya xonim bilan Nice shahri tashqarisidagi tepalikda joylashgan qishloqqa yashash uchun ketdi[15].

U fortepiano virtuozisi boʻlishiga qaramay, juda tortinchoq boʻlgan va shu sababdan tinglovchilar oldida ijro eta olmas, sanʼatini faqat parda ortidan namoyish qilar edi. Unga Parijdagi Salle Pleyel konsert zalida pianinochi lavozimi taklif qilingan, biroq Tavfiq bu taklifni rad etgan[6].

Moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan Shahzoda Umar Faruk Ibrohim Tavfiqning ahvoli haqida xabar topgach, uni va oilasini Fransiyaning Nice shahridagi uyiga taklif etgan. Tavfiq juda bosiq va osoyishta hayot kechiruvchi odam boʻlib, uning uyda borligi deyarli sezilmas edi[15]. Tavfiq haftasiga faqat bir kun uyidan chiqardi[6].

Ibrohim Tavfiq 1931-yil 31-dekabrda yurak xurujidan vafot etgan va umumiy qabristonda bir nasroniyning qabri yonida dafn etilgan[2][15][29].

Shaxsiyati

Oʻgʻli Boyazid Usmonning soʻzlariga koʻra, Ibrohim Tavfiq nozik tabiatli, muloyimligi bilan tanilgan va pulga unchalik ahamiyat bermaydigan inson boʻlgan[30].

Unvon va mukofotlari

Harbiy lavozimlari

Harbiy unvonlari va dengiz flotidagi lavozimlari

  • Usmoniylar dengiz floti leytenant-komandiri, 1883-yil avgust
  • Usmoniylar dengiz floti vitse-admirali

Faxriy harbiy lavozimlari

  • Usmoniylar armiyasi piyoda polki brigadiri, tax.1918-yil

Farzandlari

Ismi Tavalludi Vafoti Izohlar
Fevziye xonim bilan nikohidan (1893-yil 2-mayda turmush qurgan)
Arife Kadriye Sulton 1895-yil 24-mart[16] 1933-yil 5-aprel[16] Yildiz saroyida tugʻilgan. 1913-yil 13-dekabrda Nishontoshi saroyida Fenarizade Mehmed Rashidga turmushga chiqqan va undan 2 qiz farzand koʻrgan. Fransiyaning Nice shahrida vafot etgan va shu yerda dafn qilingan[16].
Tesrid xonim bilan nikohidan (1894-yil 12-martda turmush qurgan)
Fotima Zahro Sulton 1895-yil 28-may[16] 1965-yil 26-may[16] Yildiz saroyida tugʻilgan. 1917-yil 25-oktyabrda Erenköy saroyida Selami Sulaymon Alpanga (1894 — 1945, Hayfa, Falastin) turmushga chiqqan va undan Biloun Xonimsulton Alpan ismli bir qiz (1919-yil 25-avgustda Istanbulda tugʻilgan, uning bir qizi boʻlgan) va Sultonzoda Yovuz Alpan ismli bir oʻgʻil (1928-yil 11-sentyabrda tugʻilgan, uning bir qizi boʻlgan) koʻrgan. Turkiyaning Istanbul shahrida vafot etgan va Mahmud II maqbarasiga dafn etilgan[16].
Emine xonim bilan nikohidan (1911-yil 5-mayda turmush qurgan — 1916-yil 23-aprelda ajrashgan)
Robiya Nilufar Sulton 1912-yil 22-oktyabr[16] 1997-yil 21-sentyabr[16] Ortaköy saroyida tugʻilgan. 1931-yil 3-fevralda Michel Mourad Kefeli (1893-yil 20-yanvar, Nikolaev, Rossiya imperiyasi — 1966-yil 31-mart, Parij, Fransiya) ismli kishiga turmushga chiqqan va undan Sultonzoda Yusuf Mecid Kefeli (1932-yil 16-noyabrda Parijda tugʻilgan) ismli bir oʻgʻil koʻrgan. Uning ikki qizi boʻlgan, ikkalasining ham farzandlari bor. Ikkinchi marta 1950-yilda Nyu-York shahrida Joseph Ciernoski (1902—1987) ismli kishiga turmushga chiqqan. AQShning Nyu-York shahrida vafot etgan[16].
Oysha Masuma Fethiye Sulton 1916-yil 20-avgust[16] 1944-yil[16] Kuruçeshme saroyida tugʻilgan[16]. 1930-yilda Rashid Shafiq beyga turmushga chiqqan[28] va undan Nilufar Xonimsulton Shafiq (1942-yil 14-sentyabrda Qohirada tugʻilgan, avlodlari bor) ismli qiz farzand koʻrgan. Misrning Qohira shahrida vafot etgan[31].
Shodiye xonim bilan nikohidan (1919-yil 27-martda turmush qurgan — 1930-yilda ajrashgan)
Shahzoda Burhoniddin Cem 1920-yil 20-fevral[25] 2008-yil 31-oktyabr Beshiktosh saroyida tugʻilgan. 1951-yilda Parijda Irène Israeosseksky ismli ayolga uylangan va Nilufar Sulton Cem (1954-yil 19-martda tugʻilgan, uning bir qizi boʻlgan) ismli bir qiz hamda Shahzoda Selim Cem (1955-yil 5-sentyabrda tugʻilgan) ismli bir oʻgʻil koʻrgan[25]. AQShning Nyu-York shahrida vafot etgan.
Shahzoda Boyazid Usmon 1924-yil 24-iyun[25] 2017-yil 7-yanvar[26] Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan[25], turmush qurmagan va AQShning Nyu-York shahrida vafot etgan.
Hayriye xonim bilan nikohidan (1927-yilda turmush qurilgan)
Fevziye Sulton 1928-yil 28-oktyabr[25] 2014-yil 9-aprel[32] Fransiyaning Parij shahrida tugʻilgan. 1951-yilda Mehmed Hüseyin Hayri (1924-yil 23-dekabrda tugʻilgan) ismli kishiga turmushga chiqqan[25][28]. Fransiyaning Parij shahrida vafot etgan va Tye shahridagi Val-de-Marne musulmon qabristoniga dafn etilgan.

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ Adra 2005, s. 10.
  2. ↑ 2,0 2,1 Brookes 2010, s. 282.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Korkmaz 2019, s. 51.
  4. ↑ Brookes 2010, s. 279.
  5. ↑ Bey, M.S.. Osmanlı devletinde kim kimdi, Küğ yayını. Küğ Yayını, 1969 — 220-bet. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Ekinci, Ekrem Buğra „A farewell to last heir of Ottoman Empire Prince Osman Bayezid“. Daily Sabah (2017-yil 13-yanvar). Qaraldi: 2022-yil 18-yanvar.
  7. ↑ Uçan, Lâle (2019). Son Halife Abdülmecid Efendi'nin Hayatı - Şehzâlik, Veliahtlık ve halifelik Yılları (PDF) (PhD Thesis). Istanbul University Institute of Social Sciences. 25-bet.
  8. ↑ Kırpık 2007, s. 587.
  9. ↑ Kırpık 2007, s. 604.
  10. ↑ Kırpık 2007, s. 589.
  11. ↑ Kırpık 2007, s. 580.
  12. ↑ Brookes 2010, s. 182.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 13,7 Salnâme-i Devlet-i Âliyye-i Osmanîyye, 1333–1334 Sene-i Maliye, 68. Sene. Hilal Matbaası, 1918 — 64–65-bet. 
  14. ↑ Uğurtol, Drahşan; Uğuryol, Mehmet (2017-07-30). "Yıldız Sarayı Şehzade Köşkleri Bahçesi'nin Özellikleri Ve Korunmuştur Durumu" (tr). Art-Sanat Dergisi (8): 261–289. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuarts/issue/47866/604388. Qaraldi: 2022-01-19. Shahzoda Ibrohim Tavfiq]]
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 Bardakçı 2017, s. 141.
  16. ↑ 16,00 16,01 16,02 16,03 16,04 16,05 16,06 16,07 16,08 16,09 16,10 16,11 16,12 16,13 16,14 16,15 16,16 16,17 16,18 16,19 16,20 16,21 16,22 16,23 16,24 16,25 16,26 16,27 16,28 16,29 Adra 2005, s. 11.
  17. ↑ Kırpık 2011, s. 182 n. 53.
  18. ↑ Çevrimli, Nilgün. Terms of Defining Women in Foundations from the Founder, Social Status, and Family Relation — 269-bet. 
  19. ↑ Akyıldız, Ali. Son Dönem Osmanlı Padişahlarının Nikâh Meselesi, 2018 — 701-bet. 
  20. ↑ „Abdülhamid'in 82 yaşında evsiz ve parasız kalan hanımı, devletten bir evde 'bekçilik etme' izni istiyor!“. Habertürk (2017-yil 13-avgust). Qaraldi: 2022-yil 18-yanvar.
  21. ↑ Kırpık 2011, s. 188.
  22. ↑ Moralı, Seniha Sami. Meşrutiyet, Dolmabahçe Sarayı ve Ankara'nın İlk Günlerine Dair, 1978 — 61-bet. 
  23. ↑ 23,0 23,1 Vâsıb, Ali; Osmanoğlu, Osman Selahaddin. Bir şehzadenin hâtırâtı: vatan ve menfâda gördüklerim ve işittiklerim, Yapı Kredi Yayınları. YKY, 2004 — 207-bet. ISBN 978-975-08-0878-4. 
  24. ↑ Daus, Rudolph Halouk. The Crescent Odyssey: From Ottoman Roots to American Warship Captain. iUniverse, 2014 — 71–86-bet. ISBN 978-1-4917-3713-2. 
  25. ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 25,6 25,7 Adra 2005, s. 12.
  26. ↑ 26,0 26,1 Hasan, Saad „The New York librarian who nearly ruled the Ottoman Empire“. trtworld.com (2017-yil 14-mart). 2022-yil 20-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.
  27. ↑ Bardakçı 2017, s. 142.
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 Bardakçı 2017, s. 143.
  29. ↑ Korkmaz 2019, s. 52.
  30. ↑ „The 30 Most Influential Turkish-American Women / Ottoman Dynasty in America“. Issuu. 2022-yil 24-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.
  31. ↑ Adra 2005, ss. 11–12.
  32. ↑ „Osmanlı hanedanı mensuplarından Fevziye Osmanoğlu öldü“ (tr). hurriyet.com. Qaraldi: 2022-yil 19-yanvar.

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Shahzoda_Ibrohim_Tavfiq&oldid=774199" dan olindi