Kontent qismiga oʻtish

Mahachqalʼa aeroporti

Koordinatalari: 42°49′00.56″N 47°39′08.26″E / 42.8168222°N 47.6522944°E / 42.8168222; 47.6522944
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mahachqalʼa aeroporti
IATA kodi: MCX – ICAO kodi: URML
Qisqacha bayon
Aeroport turi Fuqarolik
Egasi Rossiya Federatsiyasi
Joylashuvi Mahachqalʼa, Dogʻiston, Rossiya
Koordinatalari 42°49′00.56″N 47°39′08.26″E / 42.8168222°N 47.6522944°E / 42.8168222; 47.6522944
Vebsayti www.mcx.aero
Xarita
МСХ (Dogʻiston)
МСХ
Manba: Rosaviatsiya[1]

Mahachqalʼa aeroporti yoki Ikki karra Sovet Ittifoqi Qahramoni Amet-Xon Sulton nomidagi Mahachqalʼa xalqaro aeroporti (ruscha: Международный аэропорт Махачкала (Уйташ) имени дважды Героя Советского Союза Амет-Хана Султана) (IATA: MCX, ICAO: URML) — Rossiyaning Dogʻiston Respublikasi poytaxti Mahachqalʼa shahriga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro, federal ahamiyatga ega[2] aeroport. Dogʻistonning Karabudaxkent tumanida, Kaspiysk shahridan 4,5 km hamda Mahachqal’adan 16,2 km masofada joylashgan.

Birinchi darajali aeroport hisoblanadi, fuqarolik aviatsiyasidan tashqari, Rossiya FXX va IIV tomonidan ham foydalaniladi.

2011-yil dekabrga qadar aeroportda Dagestan Airlines oʻzining habini tashkil qilgan. Hozirda esa Rossiya ichida va xalqaro miqyosda koʻplab yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiruvchi aviakompaniya RusLine aeroportda joylashgan.

Tarixi

Aerodrom 1927-yil 3-fevralda Moskva-Xarkov-Rostov-Don-Tiflis yoʻnalishidagi aerovokzal sifatida tashkil etilgan. 1932-yilda Dogʻiston ASSR hukumati aeroport terminalini qurishni boshladi. P-2 aeroportga parvoz qilgan birinchi samolyot edi.

1932-yilda Dogʻiston ASSR hukumati aeroport terminali va yoqilgʻi saqlash omborini qurishni boshladi. Dastlab, aeroport terminalida Dogʻiston aholisiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan atigi beshta samolyot bor edi. Ochilganidan 10 yil oʻtgach, Kiyev, Rostov-Don, Stalingrad, Astraxan va Kuybishevga reyslar yoʻlga qoʻyildi[3].

1954-yilda aeroportga birinchi An-2 yoʻlovchi samolyoti, undan keyin 1960-yilda Mi-4 vertolyoti qoʻndi. Bu togʻ yoʻnalishlarining keng rivojlanishining boshlanishi boʻldi. Aynan An-2 samolyotlaridan foydalanish Dogʻistonga mamlakatdagi eng zich havo yoʻnalishlari tarmogʻini rivojlantirishga imkon berdi. Kunduzi dogʻistonlik uchuvchilar faqat An-2 samolyotida 800-1000 yoʻlovchini tashigan.

Aeroport hozirgi oʻrnida 1958-yilda Uytosh stansiyasi yaqinida ochilgan, shahar chetidagi avvalgi joyidan koʻchirilgan.

1960-yillarning boshlariga kelib, yoʻlovchilar tashish hajmi uch baravar, yuk tashish hajmi esa toʻrt baravar oshdi.

Aeroport hozirgi koʻrinishida 1963-yil oxirida, aeroport binosi rekonstruksiya qilingandan va unga tutash mehmonxona qurilgandan soʻng ochilgan.

1971-yil may oyidan beri Mahachqalʼa Moskva, Volgograd, Rostov-Don, Mineralnye vodi, Kuybishev, Saratov, Kiyev, Shevchenko, Toshkent, Ashxobod, Simferopol, Sochi, Odessa, Boku, Krasnodar, Minsk, Donetsk, Xarkov, Dnepropetrovsk, Penza va SSSRning boshqa shaharlari bilan toʻgʻridan-toʻgʻri havo qatnoviga ega. An-24 turbovintli samolyotlari ishlay boshladi. Ikki yil oʻtgach, Mahachqalʼa-Moskva yoʻnalishida Tu-134 samolyotlaridan foydalangan holda yoʻlovchilar qatnovi boshlandi[3].

1985—1986-yillarda uchish-qoʻnish yoʻlagi toʻliq rekonstruksiya qilindi va kengaytirildi, bu esa zamonaviy uzoq masofali samolyotlarning kelishi, texnik xizmat koʻrsatishi va ishlab chiqarilishi orqali yoʻlovchilar oqimini koʻpaytirdi.

Respublikada aviatsiya rivojlanishining yangi bosqichi 1993-yilda, Dogʻiston Respublikasi hukumati yangi Tu-154 uzoq masofali samolyotlarini sotib olishga qaror qilganida boshlandi. Qisqa vaqt ichida Istanbul, Jidda, Sharja, Frankfurtmayn va Hannoverga xalqaro reyslar yoʻlga qoʻyildi.

1999-yilda Shimoliy Kavkazda oʻtkazilgan terrorizmga qarshi operatsiya davomida aeroport kuniga 70 ta ogʻir yuk koʻtaruvchi harbiy samolyotlar — Il-76 va An-22 ni qabul qildi.

Rekonstruksiyasi

Aeroportga kirishdagi arka

2014-yilda egalik huquqi oʻzgarganidan soʻng, aeroportni qayta qurish rejasi qabul qilindi. Qayta qurish ishlari Mostootryad-99 va LB SkyGlobal tomonidan Nafta Group nazorati ostida amalga oshirildi[4]. Qayta qurishning birinchi bosqichida uchish-qoʻnish yoʻlagi rekord vaqt ichida 45 metrgacha kengaytirildi va uning yuzasi asfaltning mustahkamligini sezilarli darajada oshiradigan maxsus polimer qoʻshimchalar yordamida modernizatsiya qilindi. Ushbu texnologiya Rossiyada mahalliy kompaniyalar tomonidan qoʻllanilgan birinchi texnologiya boʻldi[5].

Qayta qurishning birinchi bosqichi uchun federal byudjetdan 2 milliard rubldan ortiq mablagʻ ajratilishi rejalashtirilgan edi. Ikkinchi bosqich uchun 3 milliard rubldan ortiq mablagʻ Dogʻiston byudjetidan ajratilishi kerak edi[4].

B-MVL terminali aeroport majmuasi 2017-yilga qadar qurib bitkazilishi rejalashtirilgan. Loyiha uch yil davom etishi kerak[6].

2016-yilda Mahachqalʼa aeroportida xalqaro terminal qurilishi boshlandi[7].

Egalari

2014-yilgacha aeroport „Dagestan Airlines“ OAJga tegishli edi. 2012-yil may oyida Dogʻiston rahbari Magomedsalam Magomedov respublika rasmiylari „Dagestan Airlines“ OAJni xususiylashtirish loyihalari roʻyxatiga kiritish niyatida ekanligini eʼlon qildi. 2014-yil iyun oyida aeroport Sulaymon Kerimov tomonidan boshqariladigan Nafta guruhiga 300 million rublga auksionda sotildi[8].

2014-yil iyul oyida „Mahachqalʼa xalqaro aeroporti“ aksiyadorlik jamiyati aeroport operatoriga aylandi[9].

Qabul qila oladigan samolyot turlari

2014-yilda rekonstruksiya qilinganidan soʻng, aeroport hozirda Airbus A318/319/320/321, Boeing 737, Boeing 757, Sukhoi Superjet 100, An-148, Tu-134, Tu-154, Tu-204/214, Yak-40 va Yak-42 kabi yirik samolyotlarni qabul qilish uchun texnik imkoniyatga ega. 2017-yil 3-maydan boshlab aeroport keng fyuzelyajli samolyotlarning kelishi va joʻnab ketishi uchun tasdiqlangan. Shunday qilib, Dogʻiston aeroporti Boeing-767-200, Boeing-767-200ER, Boeing-767-300 va Boeing-767-300ER samolyotlarini, shuningdek, Airbus A-330-200 va uning modifikatsiyalarini qabul qilish uchun mos deb topildi. Shuningdek, u barcha turdagi vertolyotlarni qabul qiladi[10]. Uchish-qoʻnish yoʻlagi tasnifi raqami (PCN) 52/R/B/W/T.

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

Aeroportdan amalga oshiriladigan parvozlar geografiyasi, 2015-yil

2015-yil 7-iyulda Rosaviatsiya oʻzining rasmiy veb-saytida Turkiya elchixonasining notasining tarjimasini eʼlon qildi; notada Turkiyaning Pegasus Airlines aviakompaniyasi shartnoma asosida tuzilgan Istanbul-Mahachqalʼa-Istanbul yoʻnalishi boʻyicha muntazam tashuvchi sifatida tayinlangani aytilgan[11]. 2018-yil 3-avgustda Mahachqalʼa-Qozon aviayoʻnalishi ochildi[12]. 10-oktyabrda Mahachqalʼa-Krasnodar reysi ishga tushirildi[13]. Yekaterinburgga (Red Wings Airlines) toʻgʻridan-toʻgʻri reys 2020-yil oktyabr oyida ishga tushirildi.

Aviakompaniya Manzillar
Aeroflot Moskva–Sheremetyevo
Mavsumiy: Cheboksari[14]
Azimut Jidda[15], Mineralnye Vodi, Perm, Sochi[16]
Belavia Mavsumiy: Minsk[17]
Flydubai Dubay–Xalqaro
Ikar Ijevsk[18], RossiyaKirov[18], Nijnekamsk[19]
IrAero Mavsumiy: Sochi[20]
NordStar Moskva–Domodedovo
Nordwind Airlines Qozon, Ufa
Mavsumiy: Moskva–Sheremetyevo, Perm[21], Sankt-Peterburg, Surgut[22]
Pobeda Abu-Dabi[23], Dubay–Al-Maktum[24], Istanbul[25], Moskva–Sheremetyevo[26], Moskva–Vnukovo, Sankt-Peterburg, Surgut
Red Wings Airlines Bishkek, Buxoro, Dushanbe[18], Krasnodar[27], Moskva–Jukovskiy[28], Namangan, Noviy Urengoy, Samara[29], Sankt-Peterburg, RossiyaSaratov[30], Toshkent, Tyumen, Urganch, Volgograd[31], Yekaterinburg, Yerevan[32], Oʻsh[33], Sharja, RossiyaChelyabinsk[34]
Mavsumiy: Naryan-Mar[31]
Mavsumiy charter: Sharm ash-Shayx[35]
Rossiya Airlines Krasnoyarsk–Xalqaro[36], Sankt-Peterburg
S7 aviakompaniyasi Moskva–Domodedovo
SCAT Airlines Aqtau
Severstal Avia Cherepovets
Mavsumiy: RossiyaPetrozavodsk[37], Ulyanovsk–Baratayevka[38]
Smartavia Moskva–Sheremetyevo
Ural Airlines Antaliya[18], Moskva–Domodedovo
Utair Moskva–Vnukovo[39]
Uzbekistan Airways Toshkent[40]

Statistikasi

Yillar Yoʻlovchilar oqimi (mln kishi)
2014 0,42
2015 0,70
2016 0,86
2017 1,06
2018 1,29
2019 1,50
2020 1,13
2021 2,03
2022 2,51
2023 2,8
2024 2,89
2025 3,0

Yer usti transporti

Aeroport Mahachqal’aga avtobus orqali ulanadi: 187-shahar yoʻnalishi kun davomida har yarim soatda „Etaji“ savdo markazidan qatnaydi. Aeroportga xususiy taksi haydovchilari ham xizmat koʻrsatadi.

Aeroportda bir necha oʻnlab avtomobillar va avtobuslar uchun toʻxtash joyi mavjud.

Baxtsiz hodisalar va falokatlar

Dagestan Airlines Tu-154
  • 2009-yil 15-yanvarda ikkita Il-76 samolyoti toʻqnashib, yonib ketishi oqibatida 4 kishi halok boʻldi.
  • 2010-yil 4-dekabrda South East Airlines aviakompaniyasining 372-reysi bilan Mahachqalʼaga yoʻl olgan 160 yoʻlovchi va 8 ekipaj aʼzosi boʻlgan Tu-154M samolyoti barcha dvigatellarning ishdan chiqishi tufayli Moskvadagi Domodedovo xalqaro aeroportiga halokatga uchradi. 160 yoʻlovchidan ikkitasi halok boʻldi.
  • 2023-yil 29-oktyabrda Isroilning Tel-Aviv shahridan Red Wings Airlines samolyoti qoʻnganida zoʻravon olomon asfaltga bostirib kirdi. Namoyishchilar Isroilga qarshi shiorlar bilan baqirdi va samolyotga chiqishga urindi, ammo bungan muvaffaq boʻlmadi[41]. Oxir-oqibat, rasmiylar aeroportni yopib, reyslarni yaqin atrofdagi shaharlarga yoʻnaltirdi[42]. Isroillik qochqinlarning kelishi haqidagi yolgʻon mish-mishlar tufayli yuzaga kelgan bu voqea[43][44] Shimoliy Kavkazda yahudiylarga qarshi noroziliklarning kuchayishi fonida sodir boʻldi. Mahalliy hokimiyat organlari Telegramdagi Dogʻiston tonggi kanalini, shuningdek, Ukraina va Ilya Ponomaryovni olomonni uyushtirishda va „Dogʻistondagi vaziyatni beqarorlashtirishda bizning dushmanimiz, mamlakatimiz dushmanlaridan kelib chiqadigan millatlararo va dinlararo nafratni qoʻzgʻatishda“ aybladilar[45]. Ponomaryov Dogʻiston tonggi bilan hech qanday aloqadorlikni rad etdi[46], Dogʻiston tonggining oʻzi esa ularning Ponomaryov bilan aloqadorligi haqidagi voqeani „FXXning aqldan ozgan itlari“ga[47], shuningdek, Dogʻiston tonggi kanali va Ponomaryovning Fevral tonggi kanali oʻrtasidagi chalkashliklarga sabab boʻlganini aytdi[48].

Yaqin atrofdagi yirik aeroportlarga nisbatan joylashuvi

пассажиропоток 0,50 млн (2013) МСХ
пассажиропоток 0,61 млн (2007)TBS (255 км)
пассажиропоток 1,47 млн (2013)MRV (399 км)
пассажиропоток 2,85 млн (2013)GYD (330 км)
пассажиропоток 2,85 млн (2013)KRR (730 км)
пассажиропоток 2,43 млн (2013)AER (629 км)
пассажиропоток 0,77 млн (2013)SCO (302 км)

Manbalar

  1. ↑ „Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2021 г.“. Росавиация. 2022-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 4-fevral.
  2. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»[1] Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (8-may 2016-yil)
  3. ↑ 3,0 3,1 „История аэропорта“. 2016-yil 21-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  4. ↑ 4,0 4,1 Магомедова, Аида „«Мостоотряд-99» и «Эл Би СкайГлобал» получили право на реконструкцию аэропорта Махачкалы“. Кавказский узел (2014-yil 21-iyun). 2014-yil 14-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 6-iyul.
  5. ↑ „В столице Дагестана спустя два с лишним месяца вновь открылся аэропорт. После реконструкции он способен принимать самолеты практически всех типов, включая крупные Airbus и Boeing“. НТВ (2014-yil 20-dekabr). 2016-yil 16-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  6. ↑ Аэропорт Махачкалы получил разрешение на строительство аэровокзального комплекса.
  7. ↑ „В аэропорту Махачкалы начали строить международный терминал“. ТАСС. 2016-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-mart.
  8. ↑ Аида Магомедова. „Группа «Нафта» Сулеймана Керимова приобрела аэропорт Махачкалы“. Кавказский узел (2014-yil 9-iyun). 2014-yil 14-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 16-iyun.
  9. ↑ „История Махачкалинского аэропорта“. mcx.aero. 2016-yil 21-fevralda asl nusxadan arxivlangan.
  10. ↑ Аэропорт Махачкалы возобновит работу с 12 декабря.
  11. ↑ „Турецкая авиакомпания «Pegasus Airlines» назначена регулярным перевозчиком на договорной линии Стамбул — Махачкала — Стамбул“. 2016-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 16-dekabr.
  12. ↑ „Между Махачкалой и Казанью открыто открыто прямое авиасообщение“. 2020-yil 14-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 20-mart.
  13. ↑ „Из Краснодара открыли прямые рейсы в Махачкалу“. 2020-yil 5-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 21-mart.
  14. ↑ „Aeroflot Adds Cheboksary Domestic Routes From late-June 2025“. Aeroroutes. Qaraldi: 2025-yil 7-iyun.
  15. ↑ Белоштейн, Наталья. „Из Махачкалы и Минвод в Саудовскую Аравию отправятся регулярные авиарейсы“ (ru). Коммерсантъ (2025-yil 21-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 21-noyabr.
  16. ↑ „Azimuth Expands Sochi Network in NS24“ (en-CA). AeroRoutes (2024-yil 2-aprel). Qaraldi: 2024-yil 2-aprel.
  17. ↑ „Национальный аэропорт Минск с 30 марта переходит на весенне-летнее расписание полетов“ (ru-RU). belta.by. BelTA – News from Belarus. Belarusian Telegraph Agency (2025-yil 28-mart). Qaraldi: 2025-yil 28-mart.
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 „Аэропорт Махачкалы открывает новые международные и внутренние рейсы“ (ru-RU). midag.ru. Махачкалинские известия (2026-yil 26-may). Qaraldi: 2026-yil 27-may.
  19. ↑ Мурад, Саидов. „Нижнекамск и Махачкалу свяжет новый авиарейс“ (ru-RU). Лезги Газет. Республикадин жемиятдинни сиясатдин «Лезги газет» газетдин редакция. РД-дин «Дагъустан Этномедиахолдинг» ГБУ (2026-yil 9-mart). Qaraldi: 2026-yil 16-mart.
  20. ↑ Liu, Jim „IrAero NS25 Sochi Network Expansion“. aeroroutes.com. Aeroroutes. Qaraldi: 2025-yil 9-aprel.
  21. ↑ „Еще одна авиакомпания планирует летать из Перми в Дагестан“ (ru). www.business-class.su. Business Class (2024-yil 16-dekabr). Qaraldi: 2024-yil 17-dekabr.
  22. ↑ София, Шахсинова. „Новый прямой рейс свяжет Сургут и Махачкалу“ (ru-RU). Сетевое издание «Зори Табасарана» (2025-yil 11-fevral). Qaraldi: 2025-yil 12-fevral.
  23. ↑ Liu, Jim. „Pobeda Schedules Makhachkala – Abu Dhabi Oct 2024 Launch“ (en-CA). AeroRoutes (2024-yil 29-iyun). Qaraldi: 2024-yil 29-iyun.
  24. ↑ „Pobeda Oct 2023 International Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2023-yil 12-iyul). Qaraldi: 2023-yil 12-iyul.
  25. ↑ „Podeba resumes Makhachkala - Istanbul Service From July 2023“. AeroRoutes (2023-yil 16-iyun). Qaraldi: 2023-yil 16-iyun.
  26. ↑ „В Шереметьево празднуют "Победу"“ (2021-yil 8-fevral).
  27. ↑ Копцова, Виктория. „Полёт в Тбилиси за 2 часа: жители Кубани снова ближе к Грузии“ (ru). www.ecosever.ru. Сетевое издание "Экология Севера" (2025-yil 3-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 3-oktyabr.
  28. ↑ Shatilin, Ilya. „Red Wings запускает 8 новых направлений из Жуковского — FrequentFlyers.ru“ (ru-RU). FrequentFlyers.ru (2024-yil 24-iyun). Qaraldi: 2024-yil 25-iyun.
  29. ↑ „Самару и Махачкалу свяжут прямые авиарейсы“. TACC (2024-yil 28-fevral). Qaraldi: 2024-yil 28-fevral.
  30. ↑ „В аэропорту "Гагарин" открывается регулярный рейс в Махачкалу“. gsv.aero. SarAero-Invest JSC. Qaraldi: 2023-yil 12-dekabr.
  31. ↑ 31,0 31,1 Liu, Jim. „Red Wings June 2025 Makhachkala Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2025-yil 6-iyun). Qaraldi: 2025-yil 6-iyun.
  32. ↑ „Red Wings Adds Makhachkala – Yerevan Service From July 2023“ (en-CA). AeroRoutes (2023-yil 28-iyun). Qaraldi: 2023-yil 28-iyun.
  33. ↑ OSMONALIEVA, Baktygul. „Direct flights from Dagestan to Osh to be launched for the first time -“. 24.kg. «24.kg» News Agency (2026-yil 2-may). Qaraldi: 2026-yil 3-may.
  34. ↑ „Рейсы из аэропорта Челябинск в Махачкалу“. cekport.ru. Международный аэропорт Челябинск. Qaraldi: 2024-yil 6-mart.
  35. ↑ Petrova, Maria. „Red Wings launches Makhachkala-Sharm el-Sheikh flights“ (ru). en.vestikavkaza.ru. Vestnik Kavkaza (2025-yil 14-iyul). Qaraldi: 2025-yil 15-iyul.
  36. ↑ „Direct flights to Makhachkala will be launched from Krasnoyarsk“. Besformata. Qaraldi: 2026-yil 2-fevral.
  37. ↑ Petrova, Maria. „Direct flights to connect Dagestan and Karelia in August“ (ru). en.vestikavkaza.ru. Vestnik Kavkaza (2025-yil 18-iyul). Qaraldi: 2025-yil 18-iyul.
  38. ↑ Liu, Jim. „Severstal Avia Adds Ulyanovsk Service in NS25“ (en-CA). AeroRoutes (2025-yil 23-aprel). Qaraldi: 2025-yil 23-aprel.
  39. ↑ „Utair NS24 Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2024-yil 2-aprel). Qaraldi: 2024-yil 2-aprel.
  40. ↑ Ismailov, Kamol. „Uzbekistan Airways to frequent flights to Russia's Makhachkala“ (en). Trend.Az. Trend News Agency (2024-yil 5-sentyabr). Qaraldi: 2024-yil 5-sentyabr.
  41. ↑ „Hundreds storm airport in Russia in antisemitic riot over arrival of plane from Israel“ (en). AP News (2023-yil 29-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  42. ↑ Josh, Pennington; Pierre, Meilhan; Ehlinger, Maija; Gold, Hadas. „Anti-Israel mob storms through Russian airport as flight from Tel Aviv lands“. CNN (2023-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  43. ↑ „Погром в аэропорту Махачкалы. Главное к полудню понедельника: Вечером в воскресенье толпа прорвалась в здание аэропорта Махачкалы, а затем и на летное поле, чтобы не допустить прибытия «беженцев из Израиля». Информация о том, что их якобы собираются поселить в Дагестане, распространялась в местных телеграм-каналах. В итоге были задержаны 60 человек, глава республики обвинил в беспорядках «предателей» и «бандеровцев».“ (ru). BBC (2023-yil 30-oktyabr). 2023-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  44. ↑ „Беспорядки в аэропорту Махачкалы. Что стало известно к утру Задержаны 60 человек, пострадали девять полицейских, глава Дагестана обвинил в произошедшем «врагов и бандеровцев»“ (ru). Meduza (2023-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  45. ↑ „Dagestan governor blames Ukraine for inciting pogrom at Makhachkala airport“. Novaya Gazeta (2023-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  46. ↑ Мухин, Максим (Mukhin, Maxim). „Россию ждут выступления русских против мусульман, – "организатор" бунта в Махачкале Илья Пономарев“ (ru). Фокус (focus.ua) (2023-yil 30-oktyabr). 2023-yil 30-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 30-oktyabr.
  47. ↑ „Morning of Dagestan“. Telegram. Qaraldi: 2024-yil 23-avgust.
  48. ↑ „Morning of Dagestan“. Telegram. Qaraldi: 2024-yil 23-avgust.

Havolalar

Vikiomborda „Mahachqalʼa aeroporti“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mahachqalʼa_aeroporti&oldid=591325" dan olindi