Il-76
| Il-76 | |
|---|---|
_(2).jpg) | |
| Ogʻir yuk tashuvchi | |
| Ishlab chiqaruvchi | Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasi |
| Milliy kelib chiqishi | Oʻzbekiston |
| Birinchi parvoz | 25-mart 1971-yil[1] |
| Ishlab chiqarishdan birliklar | 957 |
Il-76 – Ilyushin konstruktorlik byurosida G. V. Novojilov boshchiligida loyiha boʻyicha ishlab chiqilgan Sovet va Rossiya ogʻir harbiy transport samolyoti. SSSR tarixidagi turbojetli dvigatelli birinchi harbiy transport samolyoti.
Oʻzbekistonda V. P. Chkalov nomidagi Toshkent aviatsiya ishlab chiqarish birlashmasida seriyali ishlab chiqarilgan[2]. 2010-yilda samolyot ishlab chiqarish rasman Rossiyaga Ulyanovskdagi Aviastar-SP zavodiga topshirildi.
Ishlab chiqarish
1966-yil 28-iyunda SSSR Aviatsiya sanoati vazirligi S.VIlyushinning konstruktorlik byurosiga harbiy transport samolyoti loyihasini yaratish boʻyicha tadqiqot ishlarini olib borishni topshiradi[3]. 1967-yil 25-fevralda bosh dizayner S.V Ilyushin Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlab chiqilgan texnik taklifni tasdiqlanadi[3].
1967-yil 27-noyabrda SSSR Vazirlar Kengashi Il-76 ni yaratish boʻyicha ishlarni boshlash toʻgʻrisida qaror qabul qildi[3]. Samolyotni yaratish boʻyicha ishlar bosh konstruktor oʻrinbosari G. V. Novojilov boshchiligida olib boriladi.
Samolyotning dastlabki dizaynini ishlab chiqish D. V. Leshchiner boshchiligida amalga oshiriladi. 1969-yil 12-maydan 31-maygacha namunaviy komissiya harbiy havo kuchlari qoʻmondoni general-leytenant G. N. Pakilev boshchiligida ishladi.
Namunaviy komissiyaning ish dalolatnomasi 1969-yil 20-noyabrda harbiy havo kuchlari bosh qoʻmondoni P. S. Kutaxov tomonidan tasdiqlangan[4].
Konstruksiya
Samolyot qanoti trapezoidal boʻlib, orqa tomoni boʻylab bukilgan. Qanot shaklini tanlashda kruiz parvoz tezligi va qisqa parvoz va qoʻnish xususiyatlari hisboga olingan holda aniqlangan. Har bir qanot konsoli kuchli mexanizatsiyalash bilan jihozlangan va besh qismli shpal va ikkita uch uyali qanotga ega. Samolyotda ikki qismli aileron va toʻrtta tormoz qopqogʻi mavjud.
Elektr stantsiyasi qanot ostidagi ustunlarga osilgan toʻrtta turbojetli dvigateldan iborat. Birinchi seriyali modifikatsiyalar 11 000 kg gacha boʻlgan D-30KP-1 dvigatellari, keyin esa 12 000 kgf quvvatga ega D-30KP-2 bilan jihozlangan.
Konstruksiya elementlari
Samolyot ishtirokidagi halokatlar
Aviation Safety Network veb-saytiga koʻra, 2023-yil 27-sentyabr holatiga koʻra, avariyalar va jiddiy avariyalar natijasida jami 94 ta Il-76 samolyoti yoʻqolgan. Bir marta IL-76 samolyotini olib qochmoqchi boʻlishgan, ammo hech kim oʻlmagan. Hodisalarda jami 1133 kishi halok boʻlgan.
Bundan tashqari, 2024-yil 14-yanvar va 2024-yil 23-fevral kunlari A-50 samolyotlari bilan avariyalar yuz berdi (Il-76 modifikatsiyalaridan biri). 2023-yil 26-fevralda Machulishchi harbiy aerodromida (Belarus) portlashlar natijasida shikastlangan va Rossiyadagi zavodga yuborilgan. Vaziyat nomaʼlum.
Eksponat sifatida
| Turi | Bort raqami | Seriya raqami | Joylashuvi | |
|---|---|---|---|---|
| Il-76T | UR-UCI | 083414444 | Kiev | |
| Il-76MD | CCCP-86913 | 0023438108 | Ivanovo | |
| Il-76M | CCCP-86047 | 093418572 | Moskva | |
| Il-76PS | CCCP-76621 | 0043456695 | Lugansk | |
| Il-76T | EW-76709 | 0003427796 | Minsk |
Manbalar
- ↑ Официальный сайт ОАО "Авиационный комплекс им. С. В. Ильюшина". Даты первых полётов. Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (28-iyun 2013-yil)
- ↑ name=autogenerated4
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Таликов 2008.
- ↑ http://www.airwar.ru Wayback Machinedagi asl nusxadan arxivlangan arxiv nusxasi. (26-aprel 2011-yil) Ilyushin Il-76