Dubrovnik shaxmat toʻplami

Dubrovnik shaxmat toʻplami – bu shaxmat donalarining bir uslubi^[1]. Bu shaxmat donalari muhim tarixiy ahamiyatga ega boʻlib, vaqt sinovidan oʻtgan klassik dizayn namunasi sifatida eʼtirof etiladi^[1]. Oʻtgan oʻn yilliklar davomida Dubrovnik shaxmat donalarining bir nechta turlari yaratilgan^[1].

1950-yilgi Dubrovnik shaxmat toʻplami

9-shaxmat olimpiadasi FIDE va Yugoslaviya hukumati tomonidan, Josip Broz Tito koʻmagida tashkil etilgan^[2]^[3]. Olimpiada 1950-yil 20-avgustdan 11-sentyabrgacha Dubrovnikda, Yugoslaviyaning Xorvatiya Sotsialistik Respublikasi (hozirgi Xorvatiya) hududida boʻlib oʻtgan^[1]. Shaxmat Dubrovnik madaniyatining muhim qismi hisoblanadi va bu haqida ilk maʼlumotlar 1422-yilda hujjatlashtirilgan^[2]. Musobaqada 16 davlatdan 84 nafar shaxmatchi ishtirok etgan va jami 480 ta partiya oʻtkazilgan^[1]. Yugoslaviya terma jamoasi oltin medalni, Argentina kumushni, Gʻarbiy Germaniya esa bronza medalni qoʻlga kiritgan^[1].

1949-yilda olimpiada tashkilotchilari yangi turdagi shaxmat donalarini buyurtma qilgan. Rassom va haykaltarosh P. Poçek olimpiada shaxmat donalarini loyihalash uchun jalb etilgan^[4]. Donalar Yugoslaviyaning Subotitsa shahridagi Subozan korxonasida ishlab chiqarilgan.

1950-yilgi Dubrovnik shaxmat toʻplami diniy ramzlardan holi tarzda yaratilgan. Donalar keng taglikka ega boʻlib, kamida 55 millimetr (2,2 dyuym) katakli shaxmat taxtasida oʻynash uchun moʻljallangan edi. Ular yashil mato bilan qoplangan tagchalariga ega boʻlib, ogʻir emas edi. Shaxmat qutisining ichki qismi ham mato bilan qoplangan boʻlib, unda „IX. šah olimpijada Dubrovnik, Jugoslavija“ degan yozuv tushirilgan metall nishon joylashtirilgan edi. Quti odatdagidan kattaroq boʻlib, 60 millimetr (2,4 dyuym) katakli taxtaga moʻljallangan. Taxminan 50 dona toʻplam ishlab chiqarilgan boʻlib, asl nusxalar nihoyatda kamyob, deyarli topish yoki sotib olishning imkoni yoʻq.

Radiointervyuda jahon chempioni Bobby Fischer shunday degan edi: „Bu 1950-yilgi Dubrovnik shaxmat toʻplami men oʻynagan eng yaxshi toʻplamdir^[5]. Bu ajoyib. Menda u yoʻq.^[6]“ Keyinchalik bir shaxmat kolleksioneri Fischerning iltimosiga binoan Sveti Stefanda oʻtkazilgan 1992-yilgi Fischer–Spasskiy revansh uchrashuvi uchun ushbu toʻplamni taqdim etgan^[4]^[7]^[8].

1970-yilgi variantlar

1950-yilda yaratilgan dastlabki Dubrovnik shaxmat donalari shoh figurasining tepasidagi fial belgisi yoki fil figurasidagi mitra kabi diniy ramzlar qoʻshilmagan holda ishlab chiqilgan boʻlib, ular musobaqalarda qulay boʻlishi uchun kengroq va barqarorroq asoslar bilan yaratilgan edi. Dubrovnik shaxmat toʻplami 1970-yilda Gʻarbiy Germaniyaning Siegen shahrida oʻtkazilgan 19-Shaxmat olimpiadasi uchun qayta dizayndan oʻtkazildi. Mazkur musobaqa Boris Spasskiy va Bobby Fischer oʻrtasidagi bahs bilan mashhur boʻlib, keyinchalik Fischerning 1972-yilgi jahon chempionligi uchun oʻtkaziladigan oʻyinlarda ishtirok etishiga sabab boʻldi.

Biroq ushbu mashhur oʻyin Dubrovnik toʻplamida emas, balki shoh donasining tepasida xoch belgisi mavjud boʻlgan Bohemian German shaxmat toʻplamida oʻtkazilgan edi^[9]. 1970-yilgi Dubrovnik toʻplamida ot figurasining dizayni takomillashtirilgan va umumiy koʻrinishi soddalashtirilgan boʻlib, yanada nafis estetika hosil qilgan. Fischer 1970-yillar Dubrovnik toʻplamida oʻynagan holda koʻplab suratlarda va videolarda qayd etilgan, xususan HBO tomonidan suratga olingan Bobby Fischer Against the World hujjatli filmida ham bu yaqqol aks etgan.

Galereya

1950-yilgi Dubrovnik shoh donalari Staunton shoh donalari bilan yonma-yon (chapdan: Dubrovnik, Staunton, Dubrovnik, Staunton)
1950-yilgi Dubrovnik fil donalari Staunton fil donalari bilan yonma-yon (chapdan: Dubrovnik, Staunton, Dubrovnik, Staunton)
1950-yilgi Dubrovnik ot donalari Staunton ot donalari bilan yonma-yon (chapdan: Dubrovnik, Staunton, Dubrovnik, Staunton)
1950-yil Dubrovnik piyodalari, ruxlari va farzinlari Staunton donalari bilan yonma-yon (yuqoridan chapga: Staunton farzin, Dubrovnik farzin, Dubrovnik ruxi, Staunton ruxi, Staunton piyodasi, Dubrovnik piyodasi)
1950-yilgi Dubrovnik shaxmat to‘plami Hindistonning „Chess Bazaar“ kompaniyasi tomonidan 2015-yilda ishlab chiqarilgan^[10]