Kontent qismiga oʻtish

AirAsia X

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
AirAsia X

AirAsia X Airbus A330 samolyoti
IATA ICAO Identifikatori
D7 XAX XANADU
Tashkil topgan 17-may, 2007-yil (19 yil avval) (2007-05-17)
(FlyAsianXpress sifatida)
Boshlangan amaliyotlari 2-noyabr, 2007-yil (18 yil avval) (2007-11-02)
Baza aeroporti Kuala Lumpur xalqaro aeroporti
Tez uchish dasturlari AirAsia Rewards
Shoʻba korxonalari Thai AirAsia X
Park hududi 20
Parvoz yoʻnalishlari 22
Egasi AirAsia
Tijoriy ramzi 5238
Xalqaro xavfsizlik raqami MYL5238OO000
Bosh qarorgohi Sepang, Selangor, Malayziya
Yillik daromadi MYR 3,25 mlrd (2024-moliya yili)[1]
Kirim MYR 183m58 mln (2024-moliya yili)[1]
Xodimlar soni 1 339 (2023-yil 31-dekabr)[2]
Sayti airasia.com

AirAsia X Berhad, (avvalgi nomi FlyAsianXpress Sdn. Bhd.) — Malayziyaning uzoq masofalarga parvoz qiluvchi lou-kosteri boʻlib, AirAsia Group tarkibiga kiradi. Kompaniya 2006-yilda FlyAsianXpress Sdn. Bhd. (FAX) nomi bilan tashkil etilgan. Dastlab u Malayziyaning Qishloq hududlari aviaqatnov xizmati doirasida mintaqaviy yoʻnalishlarda parvozlar amalga oshirgan, keyinchalik esa uzoq masofalarga parvoz qiluvchi lou-kosterga aylangan. 2007-yilda kompaniya rebrendingdan oʻtib, AirAsia X nomini oldi va oʻsha yilning noyabr oyida Kuala Lumpurdan Avstraliyaning Gold Coast shahriga ilk xalqaro parvozini amalga oshirdi.

Aviakompaniya oʻz parvozlar tarmogʻini Osiyo, Avstraliya va Yevropa boʻylab kengaytirdi hamda 2013-yilda Bursa Malaysia fond birjasiga kiritildi. COVID-19 pandemiyasi taʼsiridan soʻng, AirAsia X oʻz faoliyati va moliyaviy tuzilmasini qayta koʻrib chiqdi, shundan soʻng parvozlar tarmogʻini bosqichma-bosqich tiklay boshladi. 2026-yilda aviakompaniya AirAsia bilan yagona tuzilma ostida birlashtirildi va AirAsia Group Bhd deb qayta nomlandi. Shu tariqa, AirAsia X alohida yuridik shaxs sifatidagi faoliyatini yakunladi.

Tarixi

FlyAsianXpress

2006–2007-yillar: Dastlabki faoliyati

FlyAsianXpress (FAX) DHC-6 Twin Otter aviakompaniyasi, 2007-yil

2006-yilda FlyAsianXpress (FAX) Malayziyaning Qishloq hududlari aviaqatnov xizmati yoʻnalishlarini boshqarish uchun AirAsia shoʻba korxonasi sifatida tashkil etildi, asosan Malayziyaning Borneo orolidagi yoʻnalishlarga xizmat koʻrsatdi. Aviakompaniya ilgari Malaysia Airlines tomonidan boshqariladigan yoʻnalishlarda turbovintli samolyotlarda xizmat koʻrsatgan[3].

FAX bir qator operatsion qiyinchiliklarga, jumladan, baʼzi yoʻnalishlarda yoʻlovchilarga talabning pastligi, texnik xizmat koʻrsatish muammolari va parvozlarning uzilishlariga duch keldi[3]. 2007-yil aprel oyida AirAsia bosh direktori Tony Fernandes RAS operatsiyalarini mintaqaviy turbovintli samolyotlarda katta tajribaga ega boʻlgan Malaysia Airlines shoʻba korxonasi Fireflyga oʻtkazishni taklif qildi. Hukumat tomonidan tasdiqlangandan soʻng, oʻtkazish 2007-yil 26-aprelda yakunlandi, keyinchalik RAS tarmogʻi Sharqiy Malayziyada qishloq xizmatlarini boshqarish uchun tashkil etilgan Malaysia Airlinesning yangi shoʻba korxonasi MASwingsga oʻtkazildi[4].

RAS tarmogʻidan chiqib ketganidan soʻng, FAX oʻz eʼtiborini uzoq masofali, arzon narxlardagi operatsiyalarga qaratdi. Aviakompaniya 2007-yil sentyabr oyida AirAsia X deb rebrending qilindi va bu uning AirAsia tarmogʻining uzoq masofali filialiga oʻtishini anglatadi[5]. Xabarlarga koʻra, bu nom X Japan yapon rok guruhi yetakchisi Yoshikidan ilhomlanilgan[6]. Oʻz faoliyatini qoʻllab-quvvatlash uchun aviakompaniya Virgin Groupdan investitsiya oldi, ular samolyotlarni sotib olish va operatsion kengayishni qoʻllab-quvvatlash uchun AirAsia X ning 20% ​​ulushini sotib oldi[7][8][9].

AirAsia X

AirAsia X ning 2007—2022-yillarda foydalanilgan logotipi.

2007–2010-yillar: AirAsia X ning ishga tushirilishi va dastlabki kengayishi

FlyAsianXpressdan keyin, aviakompaniya 2007-yil sentyabr oyida AirAsia X nomi bilan rebrending qilindi va AirAsia tarmogʻida uzoq masofaga moʻljallangan, arzon aviakompaniya modelini qoʻlladi. 2007-yil 15-sentyabrda aviakompaniya oʻzining birinchi samolyotini Kuala Lumpur xalqaro aeroportida qabul qildi. Airbus A330 samolyoti arzon aviatsiya kashshofi va Skytrain xizmati asoschisi ser Freddie Laker sharafiga „Semangat Sir Freddie“ („Ser Freddie ruhi“) deb nomlandi[10].

AirAsia X oʻzining birinchi muntazam parvozini 2007-yil 2-noyabrda Kuala Lumpurdan Avstraliyaning Gold Coast aeroportiga parvozlar bilan boshladi[11][12]. Dastlabki yoʻnalishi ishga tushirilgandan soʻng, aviakompaniya 2008—2009-yillarda xalqaro tarmogʻini kengaytirdi va Avstraliyada, jumladan, Melburn[13] va Perthda, shuningdek, Xitoyning Xanchjou shahrida yoʻnalishlarni qoʻshdi[14].

2009-yilda AirAsia X oʻzining birinchi Yevropa yoʻnalishini Kuala Lumpurdan London Stansted aeroportiga xizmat koʻrsatish bilan ishga tushirdi[15], keyinchalik u 2011-yilda London Gatvik aeroportiga koʻchirildi. Keyinchalik aviakompaniya 2010-yilda Parij Orly aeroportiga reyslarni yoʻlga qoʻydi[16].

2010–2019-yillar: Tarmoqlar toʻgʻrilanishi va oʻsishi

Dastlabki muvaffaqiyatga erishgandan soʻng, AirAsia X 2010-yildan boshlab jiddiy qiyinchiliklarga duch keldi. Yoqilgʻi narxining oshishi va uzoq masofali reyslar sektoridagi raqobatning kuchayishi aviakompaniyaning rentabelligi va xarajatlarni boshqarishiga bosim oʻtkazdi[17]. 2012-yilda AirAsia X Dehli, Mumbay, Parij, London, Tyanszin va Tehron kabi bir nechta zararli yoʻnalishlardan chiqib ketishiga majbur boʻldi, ammo Sidney va Pekinga reyslarni yoʻlga qoʻydi[17][18][19][20].

2013-yilda AirAsia X Bursa Malaysia fond birjasida dastlabki ommaviy taklifni (IPO) eʼlon qildi va 988 million MYR (US$310 mln) mablagʻ yigʻdi[21]. Kompaniya uzoq masofali reyslar tarmogʻini mustahkamlash uchun koʻproq Airbus A330 samolyotlarini sotib oldi. 2015-yilga kelib, aviakompaniya Yaponiyaning Sapporo shahri kabi yangi yoʻnalishlarni taqdim etdi[22].

Kengayish jarayoni 2017-yilda ham davom etdi: iyun oyida AirAsia X Gavayi orollaridagi Gonolulu shahriga, dekabr oyida esa Janubiy Koreyaning Jeju shahriga parvozlarni yoʻlga qoʻydi. 2018-yilda aviakompaniya xarajatlarni kamaytirish maqsadida Melburndagi faoliyatini Avalon aeroportiga koʻchirdi. 2019-yilda aviakompaniya Kuala Lumpurdan bir qancha yangi xalqaro yoʻnalishlarni, jumladan, Fukuoka, Lanchjou, Taypey, Osaka, Tokio (Narita) va Singapurga parvozlarni qoʻshdi[23][24][25].

2020–2025-yillar: COVID-19, restruktrizatsiya va konsolidatsiya

AirAsia X Airbus A330-343 Inchxon aeroportida

2020-yildagi COVID-19 pandemiyasi global aviaqatnoviga jiddiy taʼsir koʻrsatdi, natijada AirAsia X 2020-yil mart oyida muntazam yoʻlovchi tashish parvozlarini toʻxtatdi. Bu holat aviakompaniyaga moliyaviy bosim oʻtkazdi va 2020-yil oktyabr oyida qarz majburiyatlarini qayta tuzish jarayonining boshlanishiga sabab boʻldi[26][27].

AirAsia X 2022-yil mart oyida, sud tasdigʻidan soʻng, oʻz qarzdorligini qayta tuzish jarayonini yakunladi va 2022-yil aprelidan boshlab xizmat koʻrsatishni bosqichma-bosqich qayta tikladi; dastlab Seul va Dehliga parvozlar yoʻlga qoʻyildi[27]. Xalqaro sayohatlarga boʻlgan talabning tiklanishi bilan aviakompaniya oʻz yoʻnalishlar tarmogʻini qayta tiklashni davom ettirdi va 2023-yilda 2,8 milliondan ortiq yoʻlovchini tashidi[28]. Shu davr mobaynida AirAsia X oʻz tarmogʻini kengaytirib, Keniya poytaxti Nayrobi va Qozogʻistonning Olmaota shahriga parvozlarni yoʻlga qoʻydi[29][30].

2024-yil dekabr oyida AirAsia oʻzining uzoq va qisqa masofali parvozlar faoliyatini yagona aviakompaniya guruhi tarkibida qoʻshilish rejalarini eʼlon qildi. Ushbu birlashish jarayoni kompaniyaning bosh kompaniyasi — Capital A Berhadni kengroq qayta tuzish rejasining bir qismi boʻldi[31][32][33][34]. Integratsiya yakunlangach, 2026-yil iyul oyida AirAsia X nomi AirAsia Group Bhd deb oʻzgartirildi. Bu oʻzgarish natijasida AirAsia X alohida yuridik shaxs sifatidagi maqomini yoʻqotdi va uning faoliyati AirAsianing yagona tarmogʻiga qoʻshib yuborildi.

Parvoz yoʻnalishlari

Asosiy maqola: AirAsia Group parvoz yoʻnalishlari roʻyxati

2026-yil oktyabr holatiga koʻra, AirAsia X quyidagi yoʻnalishlarga parvozlarni amalga oshiradi (yoki amalga oshirgan):

Mamlakat/Mintaqa Shahar Aeroport Eslatmalar Manbalar
AQSh Gonolulu Daniel K. Inouye xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Avstraliya Adelaida Adelaida aeroporti Toʻxtatilgan [35]
Djelong Avalon aeroporti Toʻxtatilgan [36]
Gold Coast Gold Coast aeroporti Toʻxtatilgan [37]
Melburn Melburn aeroporti [38]
Pert Pert aeroporti Toʻxtatilgan [39]
Sidney Sidney aeroporti 2026-yil 25-oktyabrda toʻxtatiladi [40][41]
Birlashgan Arab Amirliklari Abu-Dabi Zayd xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Birlashgan Qirollik London Gatvik aeroporti Toʻxtatilgan [42]
London Stansted aeroporti Toʻxtatilgan
Eron Tehron Imom Xumayniy nomidagi Tehron xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Fransiya Parij Orly aeroporti Toʻxtatilgan
Hindiston Ahmadobod Ahmadobod aeroporti Toʻxtatilgan
Amritsar Sri Guru Ram Das Ji xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan [43][37]
Dehli Indira Gandi xalqaro aeroporti 2026-yil 23-oktyabrda toʻxtatiladi [44]
Jaypur Jaypur xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Mumbay Chhatrapati Shivaji Maharoja xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Hong Kong Hong Kong Hong Kong xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Indoneziya Denpasar Ngurah Rai xalqaro aeroporti
Janubiy Koreya Busan Gimhae xalqaro aeroporti [45]
Jeju Jeju xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Seul Inchxon aeroporti 2026-yil 25-oktyabrda toʻxtatiladi [46]
Keniya Nayrobi Jomo Kenyatta xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan [47][48]
Malayziya Kota-kinabalu Kota Kinabalu xalqaro aeroporti Mavsumiy
Kuala Lumpur Kuala Lumpur xalqaro aeroporti Aviahab
Kuching Kuching xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Maldiv orollari Malé Velana xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Mavrikiy Mavrikiy Ser Seewoosagur Ramgoolam xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Nepal Katmandu Tribhuvan xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Pokiston Karachi Jinna xalqaro aeroporti [49]
Qozogʻiston Olmaota Olmaota xalqaro aeroporti [37][50]
Saudiya Arabistoni Jidda Qirol Abdulaziz xalqaro aeroporti Mavsumiy
Madina Shahzoda Muhammad bin Abdulaziz xalqaro aeroporti
Singapur Singapur Changi aeroporti Toʻxtatilgan
Tailand Bangkok Suvarnabhumi Toʻxtatilgan
Tayvan Kaohsiung Kaohsiung xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Taypey Taoyuan xalqaro aeroporti
Turkiya Istanbul Istanbul Sabiha Goʻkchen xalqaro aeroporti [51]
Xitoy Pekin Pekin Poytaxt xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Pekin Dasin xalqaro aeroporti
Changsha Changsha Huanghua xalqaro aeroporti 2026-yil 26-oktyabrda toʻxtatiladi [52][53]
Chendu Chendu Shuangliu xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Chendu Tianfu xalqaro aeroporti
Chunsin Chunsin Jiangbei xalqaro aeroporti 2026-yil 24-oktyabrda toʻxtatiladi [54][55]
Xanchjou Xanchjou Syaoshan xalqaro aeroporti
Lanchjou Lanchjou Zhongchuan xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Shanxay Shanxay Pudong xalqaro aeroporti
Uxan Uxan Tianhe xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Sian Sian Syanyan xalqaro aeroporti [56]
Yangi Zelandiya Oklend Oklend aeroporti Toʻxtatilgan [57]
Kraystcherch Christchurch aeroporti Toʻxtatilgan
Yaponiya Fukuoka Fukuoka aeroporti Toʻxtatilgan
Nagoya Chubu Centrair xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Naha Naha aeroporti Toʻxtatilgan
Osaka Kansay xalqaro aeroporti
Sapporo Yangi Chitose aeroporti
Tokio Haneda aeroporti
Narita xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan
Oʻzbekiston Toshkent Toshkent xalqaro aeroporti [58]
Shri Lanka Kolombo Bandaranaike xalqaro aeroporti Toʻxtatilgan

Aviaparki

Joriy holati

2026-yil iyul holatiga koʻra, AirAsia X quyidagi samolyotlarni ekspluatatsiya qiladi[59]:

AirAsia X aviaparki
Samolyot turi Miqdori Buyurtma qilingani Yoʻlovchi oʻrindiqlari soni Eslatmalar
C W Y Jami
Airbus A321XLR 1 19[60] — — 232 232
Airbus A330-300 19 12 — 365 377 2031-yilda foydalanishdan chiqariladi[61].
18 22 267 309
— — 367 367[62]
Jami 20 19

Avvalgi holati

2025-yil avgust holatiga koʻra, AirAsia X 18 ta Airbus A330-300 samolyotini ekspluatatsiya qilgan[63].

Aviapark rivojlanishi

AirAsia X Airbus A340-300 samolyoti, 2009-yil

2009-yilda AirAsia X aviakompaniyasi 10 ta Airbus A350-900 samolyotiga buyurtma bergan edi, biroq narxlarning oshishi sababli 2018-yil aprel oyida ushbu buyurtmani bekor qildi[61][64]. 2018-yil fevral oyida Manilada boʻlib oʻtgan biznes forumida Tony Fernandes aviakompaniya oʻz aviaparkini kengaytirish uchun Boeing 787 Dreamliner samolyotlarini koʻrib chiqayotganini maʼlum qildi. Biroq, bir oy oʻtgach, Boeing samolyotlarini xarid qilishdan voz kechishga qaror qilindi[65][66].

2018-yil sentyabr oyiga kelib, AirAsia X oʻzining Airbus A330 samolyotlari parki qatorida Airbus A321neo va A321LR rusumli havo kemalaridan foydalanish imkoniyatini oʻrganayotgani haqida xabarlar paydo boʻldi. Aviakompaniya hisob-kitoblariga koʻra, parvoz davomiyligi koʻpi bilan 7,9 soatni tashkil etadigan qisqaroq yoʻnalishlarda tor fyuzelyajli samolyotlarni qoʻllash oʻzgaruvchan xarajatlarni 16 foizgacha, doimiy xarajatlarni esa 5 foizgacha tejash imkonini beradi[67].

2020-yil mart oyida AirAsia X aviakompaniyasi Airbus A330-900 samolyotlarini yetkazib berish muddati nomaʼlum muddatga kechiktirilishini eʼlon qildi. Ushbu qaror COVID-19 pandemiyasi keltirib chiqargan uzilishlar sababli qabul qilindi[68]. Biroq, ikki yillik tanaffusdan soʻng faoliyatini bosqichma-bosqich tiklayotgan aviakompaniya 2022-yil iyun oyiga kelib, Airbus A330neo va A321XLR samolyotlarini qabul qilish niyatida qatʼiy ekanligini tasdiqladi; samolyotlarni yetkazib berish 2026-yilda boshlanishi kutilayotgan edi[69]. Shunga qaramay, 2026-yil boshida aviakompaniya kompaniyani qayta tashkil etish hamda keng fyuzelyajli samolyotlar ekspluatatsiyasidan voz kechib, faqat tor fyuzelyajli Airbus A321 samolyotlaridan iborat parkka oʻtish rejalari doirasida oʻn beshta Airbus A330-900 samolyotiga boʻlgan buyurtmasini bekor qildi[61].

Korporativ faoliyati

Bosh ofisi va korporativ ofisi

RedQuarters ochilishidan oldin AirAsia X bosh ofisi joylashgan KLIA LCCT

AirAsia X bosh ofisi va roʻyxatdan oʻtgan ofisi hozirda Selangor shtatining Sepang shahridagi Kuala Lumpur xalqaro aeroportining 2-terminalidagi RedQ majmuasida joylashgan[70]. Aviakompaniyaning avvalgi bosh ofisi KLIAdagi LCC terminalida, roʻyxatdan oʻtgan ofisi esa Selangor shtatining Petaling Jaya shahridagi Menara Prima minorasi B binosining 12-qavatida joylashgan edi[71].

AirAsia X klia2 da joylashgan 613,383-kvadrat-fut (56,985.1 m2) maydonga ega yangi majmuaga koʻchib oʻtishni rejalashtirgan edi, bu majmua taxminan 2000 AirAsia va AirAsia X xodimlarini joylashtirish uchun qurib bitkazilgan. RedQuarters yoki RedQ nomi bilan tanilgan yangi bosh ofisga filippinlik styuardessa January Ann Baysa nom bergan va uning poydevorini qoʻyish marosimi 2014-yil noyabr oyida boʻlib oʻtgan[72].

Xarajatlarning tuzilishi va operatsion samaradorligi

AirAsia X butun dunyo boʻylab uzoq masofali aviakompaniyalar orasida eng past narxlardan biri bilan ishlaydi, 2015-yilda mavjud oʻrindiq-kilometr narxi (CASK) US$0,0351 ni yoki yoqilgʻi xarajatlarini hisobga olmaganda US$0,0240 ni tashkil etdi. Bu aviakompaniyaga anʼanaviy uzoq masofali aviakompaniyalarga qaraganda 30-50% arzonroq tariflarni taklif qilish imkonini beradi. Aviakompaniya shuningdek, xodimlarni boshqarish, yoqilgʻini himoya qilish, marketing va kompyuter tizimlari kabi operatsiyalarni soddalashtirish uchun oʻzining filiali AirAsia bilan hamkorlik qiladi va odatda kichik aviakompaniyalar uchun mavjud boʻlmagan miqyos iqtisodiyotidan foyda koʻradi[73].

Aksiyadorlari

AirAsia X Airbus A330-300 samolyoti 2011-yil noyabr oyida Taoyuan xalqaro aeroportida „Endi hamma qoʻshimcha uzoq masofaga ucha oladi“ shiori ostida maxsus livreya bilan parvoz qildi.

Ikki yirik investorning kelishi AirAsia X ga kelajakdagi kengaytirish rejalari uchun muhim moliyaviy yordam koʻrsatdi. Ushbu investitsiya aviakompaniyaning oʻsishi va rivojlanishiga yordam berishga qaratilgan edi.

2008-yil 14-fevral holatiga koʻra, Tony Fernandes, boshqa taniqli malayziyaliklar va Air Canada vakili Robert Milton ishtirokidagi Aero Ventures korxonasi AirAsia X kompaniyasining 48 foiziga egalik qilgan. Virgin Group 16 foiz ulushga, AirAsia esa qoʻshimcha 16 foiz ulushga egalik qilgan. Bahraynda joylashgan Manara Consortium va Yaponiyaning Orix Corp kompaniyalari AirAsia X kompaniyasining jami 20 foiz ulushini 250 million RM ga sotib olgan[74].

AirAsia X 2013-yil 10-iyulda Bursa Malaysia (Kuala Lumpur fond birjasi) birjasida roʻyxatga olingan boʻlib, aksiyalar ham individual, ham institutsional investorlarga har bir aksiya uchun 1,25 MYR (taxminan US$0,39) dan taklif qilingan. Roʻyxatga olish 988 million MYR (2013-yilgi valyuta kursi boʻyicha US$310 mln) miqdorida mablagʻ yigʻdi va kompaniyani 3 milliard MYR (US$940 mln) ga baholadi. Aksiyalar birinchi kunida yomon natijalar koʻrsatdi, oʻzgarishsiz yopildi va Bloomberg oʻsha yili bu IPOni „Malayziyada ikkinchi eng yomon savdo debyuti“ deb taʼriflagan edi. 2016-yil 10-oktyabr holatiga koʻra, aksiyalar 0,39 MYR bahosida sotilgan boʻlib, kompaniyaning bozor qiymati 1,62 milliard MYR (2016-yilgi valyuta kursi boʻyicha US$390 mln) ni tashkil etgan[75].

The Edge tomonidan 2022-yil fevral oyida keltirilgan maʼlumotlarga asoslanib Bloomberg bergan xabarga koʻra, AirAsia X Berhadning eng yirik aksiyadori Tony Fernandes va Kamarudin Meranunga tegishli boʻlgan xususiy investitsiya vositasi Tune Group boʻlib, u 17,8% ulushga egalik qilgan. Ikkalasi birgalikda 31,59% bilvosita ulushga egalik qilgan, AirAsia bosh kompaniyasi Capital A esa qoʻshimcha 13,8% ulushga egalik qilgan[76].

Affillangan aviakompaniyalar

Indonesia AirAsia X

Indonesia AirAsia X — Indonesia AirAsia aviakompaniyasining oʻrta va uzoq masofalarga parvoz qiluvchi boʻlinmasi boʻlib, u umumiy chipta tizimi, samolyotlarning yagona livreyasi va boshqaruv uslubi asosida tejamkor xizmatlarni taqdim etgan. Dastlab, u Balidan Mumbay va Tokioga oʻrta masofali yoʻnalishlarda, shuningdek, Jakarta, Denpasar va Surabayadan qisqa masofali yoʻnalishlarda parvozlarni amalga oshirgan. Biroq, kompaniya turli qiyinchiliklarga duch keldi: jumladan, hukumat ruxsati olinmagani sababli 2014-yilda Melburn yoʻnalishi boʻyicha parvozlar bekor qilindi, 2015-yil sentyabr oyida esa Taypey yoʻnalishi boʻyicha faoliyat toʻxtatildi[77].

2018-yil oxirida aviakompaniya 2019-yil yanvariga kelib muntazam reyslarni toʻxtatishini va charter xizmatlarga oʻtishini eʼlon qildi. Yakunda, AirAsia kompaniyasini qayta tashkil etish jarayoni doirasida, u barcha faoliyatini toʻxtatdi va 2020-yil 17-oktyabrda likvidatsiya qilindi[78].

Thai AirAsia X

Thai AirAsia X ning Airbus A330-343 samolyoti Sidney aeroportida, 2023-yil avgust.
Asosiy maqola: Thai AirAsia X

AirAsia hamda tailandlik tadbirkorlar Tassapon Bijleveld va Julpas Krueospon oʻrtasidagi qoʻshma korxona boʻlgan Thai AirAsia X 2013-yil 18-sentyabrda tashkil etilgan boʻlib, unda AirAsia 49 foizlik ulushga ega boʻlgan. Thai AirAsia kompaniyasining uzoq masofalarga parvoz qiluvchi boʻlinmasi sifatida faoliyat yuritgan ushbu aviakompaniya 2014-yil iyun oyida Seulga ilk parvozini amalga oshirdi, keyinchalik esa Osaka va Tokio kabi boshqa yoʻnalishlarga ham parvozlarni kengaytirdi[79]. U umumiy tizimlar, samolyotlarning yagona livreyasi va boshqaruv uslublaridan foydalangan holda ishlaydi, bu esa xarajatlarni tejash imkonini beradi.

2016-yil dekabr oyida Thai AirAsia X Yaqin Sharq yoʻnalishlaridagi parvozlarni toʻxtatdi, 2019-yil avgust oyida esa oʻzining ilk Airbus A330neo samolyotini qabul qilib oldi. COVID-19 pandemiyasi tufayli yuzaga kelgan qiyinchiliklar, jumladan, 2021-yilda ichki reyslarning toʻxtatilishidan soʻng, aviakompaniya 2022-yilda oʻz faoliyatini Suvarnabhumi aeroportiga koʻchirishini eʼlon qildi. Shuningdek, kompaniya bankrotlik toʻgʻrisida ariza topshirdi, biroq bu holat uning amaldagi xizmatlariga taʼsir koʻrsatmadi.

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 AirAsia X Berhad Fourth Quarter Report Ended 31 December 2024 (Report). 28 February 2025. https://disclosure.bursamalaysia.com/FileAccess/apbursaweb/download?id=232443&name=EA_FR_ATTACHMENTS. Qaraldi: 7 March 2025. 
  2. ↑ „5-Year Key Operating Statistics“, AirAsia X, qaraldi: 2024-12-24
  3. ↑ 3,0 3,1 „Who truly benefits from Sarawak's rural air services?“, FMT, 21 September 2020, qaraldi: 2024-11-26
  4. ↑ „Rural services back to MAS“. The Star (2007-yil 26-aprel). 2007-yil 28-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 30-iyul.
  5. ↑ „Cut-price airlines landing like flies“. Sydney Morning Herald (2007-yil 18-may).
  6. ↑ „Tony Fernandes on Instagram“. Instagram (2019-yil 31-may). 2021-yil 24-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.
  7. ↑ „Branson to take 20 per cent stake in AirAsia“. The Age (2007-yil 7-avgust). 2015-yil 1-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 7-avgust.
  8. ↑ Daniel Breen.. „Billionaire Branson and AirAsia X move into Avalon“. Geelong Advertiser. Qaraldi: 2011-yil 1-iyul.
  9. ↑ „AirAsia X Makes Long-Haul Flights More Affordable“. 2016-yil 24-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 14-iyun.
  10. ↑ Wares, Alan „The take off and landing of Sir Freddie Laker | The man who made aviation available to all“ (en). www.platinummediagroup.co.uk (2022-yil 8-avgust). Qaraldi: 2026-yil 7-fevral.
  11. ↑ „Fly from Australia to Malaysia for A$31“. The Age (2007-yil 10-avgust).
  12. ↑ „Jetstar terminates Melbourne-Hawaii route“ (2007-yil 8-avgust). 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 8-avgust.
  13. ↑ „Back AirAsia X's Inaugural Flight to Melbourne, Australia“, High Commission of Malaysia, Canberra, 12 November 2008, qaraldi: 2024-12-22
  14. ↑ „AirAsia X launches RMB 100 Promotion for Flights between Kuala Lumpur and Hangzhou“, World Travel Online, 12 November 2008, qaraldi: 2024-12-23
  15. ↑ „Air Asia X Aims to Resume London Route“, Aviation Week, 26 November 2024, qaraldi: 2024-12-22
  16. ↑ „AirAsia X Connects Paris to Asia - Kuala Lumpur“, Tourism Malaysia, 26 November 2010, qaraldi: 2024-12-22
  17. ↑ 17,0 17,1 „AirAsia X to withdraw flights to Europe, India – Yahoo!! News“. Yahoo! News (2012-yil 12-yanvar). Qaraldi: 2012-yil 15-oktyabr.
  18. ↑ Airasia X launches Sydney route mmail.com.my [sayt ishlamaydi]
  19. ↑ BTNews article [sayt ishlamaydi]
  20. ↑ „AirAsia X – To suspend services to Tehran“. 2012-yil 15-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 25-oktyabr.
  21. ↑ Tom Brennan. „Pillsbury Advises AirAsia X on $310 Million IPO“. The Recorder. Qaraldi: 2015-yil 9-may.[sayt ishlamaydi]
  22. ↑ „AirAsia X celebrates inaugural direct flight from Kuala Lumpur to Sapporo“ (PDF), Newsroom AirAsia, 2 October 2015, qaraldi: 2024-12-22
  23. ↑ Cameron, Doug. „AirAsia X Plans Hawaii Flights in November“ (2015-yil 6-aprel). Qaraldi: 2016-yil 13-sentyabr.
  24. ↑ „AirAsia Part 4: AirAsia X pursues turnaround. Delhi to add to Honolulu & Sapporo as new routes - CAPA - Centre for Aviation“. Qaraldi: 2016-yil 13-sentyabr.
  25. ↑ „AirAsia X Berhad Fourth Quarter and Full Financial Year Ended 2019 Preliminary Operating Statistics“. Qaraldi: 2024-yil 23-dekabr.
  26. ↑ „Unprecedented — COVID-19 Impacts Airlines“. AirAsia X (2020-yil 30-iyul).
  27. ↑ 27,0 27,1 „AirAsia X announces the final completion of its debt restructuring and a write back of RM33 billion to profits“. Newsroom AirAsia (2022-yil 16-mart).
  28. ↑ „AirAsia X Fourth Quarter 2023 and Full Year Preliminary Operating Statistics“, Newsroom AirAsia, 23 January 2024, qaraldi: 2024-12-22
  29. ↑ Philpot, Lorne „Air Asia to scrap newly introduced Nairobi flights“ (en-ZA). Sustainability in the Sky (2025-yil 2-may). Qaraldi: 2025-yil 29-iyul.
  30. ↑ „AirAsia“. support.airasia.com. Qaraldi: 2025-yil 29-iyul.
  31. ↑ „AirAsia in talks to buy new aircraft as part of expansion strategy — Tony Fernandes“. The Edge Malaysia (2024-yil 23-dekabr). 2025-yil 23-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 23-dekabr.
  32. ↑ Andrei Salcedo, Dirk. „AirAsia X to rebrand as AirAsia in 1Q26“. ch-aviation. ch-aviation (2026-yil 14-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 14-yanvar.
  33. ↑ Andrei Salcedo, Dirk. „AirAsia X denies imminent rebranding; raises $247mn“. ch-aviation. ch-aviation (2026-yil 16-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 17-yanvar.
  34. ↑ „AirAsia X says no decision yet on renaming to AirAsia on Jan 19“. The Star (2026-yil 14-yanvar). Qaraldi: 2026-yil 17-yanvar.
  35. ↑ „AirAsia X to withdraw flights from Adelaide in January 2015“. Australian Aviation (2014-yil 8-dekabr).
  36. ↑ „First international flight from Melbourne Avalon to take flight on 5 December“. Newsroom AirAsia (2018-yil 10-iyul).
  37. ↑ 37,0 37,1 37,2 „AirAsia X plans to discontinue some of these routes Almaty, Kazakhstan, Gold Coast, Australia, Amritsar, India.“. businesstoday (2024-yil 29-avgust). Qaraldi: 2024-yil 29-avgust.
  38. ↑ „AIRASIA X RESUMES AUCKLAND / MELBOURNE SERVICE IN NOV 2022“. Aeroroutes (2022-yil 18-iyul). Qaraldi: 2022-yil 18-iyul.
  39. ↑ „AirAsia / AirAsia X Kuala Lumpur – Perth NS25 Service Changes“. Qaraldi: 2025-yil 18-sentyabr.
  40. ↑ „AirAsia X returns to Australia! First flight to Sydney touches down today“. Newsroom AirAsia (2022-yil 9-sentyabr).
  41. ↑ „AirAsia Flights: Travel Notice Route Suspension“. Qaraldi: 2026-yil 21-avgust.
  42. ↑ „AirAsia X to launch Bahrain-Gatwick flights in late 2Q26“. ch-aviation.com (2026-yil 12-fevral).
  43. ↑ „AirAsia X Resumes Amritsar Service From Sep 2023“. AeroRoutes (2023-yil 13-iyun). Qaraldi: 2023-yil 13-iyun.
  44. ↑ „AirAsia Flights: New Delhi (DEL) Route Suspension“. AirAsia. Qaraldi: 2026-yil 25-avgust.
  45. ↑ Newsroom AirAsia (2026-yil 12-yanvar). „AirAsia X announces further expansion into South Korea with the resumption of direct flights to Busan“. Press-reliz.
  46. ↑ „AirAsia Flights: Incheon, South Korea (ICN) Routes Updates“. Qaraldi: 2026-yil 1-sentyabr.
  47. ↑ „AirAsia X plans Nairobi debut in mid-Nov 2024“. aeroroutes.com. Qaraldi: 2024-yil 23-iyun.
  48. ↑ „AirAsia X Cancels Nairobi Service From Sep 2025“. Aeroroutes. Qaraldi: 2025-yil 2-may.
  49. ↑ „AirAsia X adds Karachi service in late-2Q25“. aeroroutes.com (2025-yil 13-mart).
  50. ↑ Liu, Jim. „AirAsia X Expands Almaty Flights in 2H25“ (en-CA). AeroRoutes (2025-yil 24-aprel). Qaraldi: 2025-yil 24-aprel.
  51. ↑ „AirAsia X Schedules Istanbul mid-Nov 2025 Launch“. aeroroutes.com (2025-yil 10-avgust).
  52. ↑ „AirAsia X resumes services to Changsha, reconnecting Kuala Lumpur with the capital and largest city of Hunan Province“. Air Asia (2024-yil 9-aprel). Qaraldi: 2025-yil 20-avgust.
  53. ↑ „AirAsia Flights: Changsha (CSX) Routes Updates“. Qaraldi: 2026-yil 4-sentyabr.
  54. ↑ „AirAsia X resumes Kuala Lumpur to Chongqing flights“. traveldailynews.asia. Qaraldi: 2024-yil 6-avgust.
  55. ↑ „AirAsia Flights: Travel Notice Route Suspension“. Qaraldi: 2026-yil 21-avgust.
  56. ↑ „AirAsia X resumes Xi'an service in NS24“. AeroRoutes (2024-yil 24-yanvar).
  57. ↑ Sabin, Brook. „Air Asia launches $169 trans-Tasman flights — promising more competition“. Stuff (2022-yil 18-iyul). Qaraldi: 2022-yil 18-iyul.
  58. ↑ „AirAsia X Schedules Uzbekistan Service Launch in Oct 2025“. aeroroutes.com (2025-yil 25-iyun).
  59. ↑ „Global Airline Guide 2026 - AirAsia X“. Airliner World. October 2026. 19-bet.
  60. ↑ „Airbus cuts A330 orders, claws back Russia deliveries“. reuters.com (2022-yil 9-aprel). Qaraldi: 2022-yil 9-aprel.
  61. ↑ 61,0 61,1 61,2 „AirAsia X to complete reorg by YE25; A330s to exit by 2031“. ch-aviation.com (2025-yil 3-noyabr).
  62. ↑ „Why Is AirAsia X Operating With All-Economy Seats Aircraft“. Air Asia (2019-yil 5-iyul). 2023-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 30-dekabr.
  63. ↑ „Global Airline Guide 2025 - AirAsia X“. Airliner World. September 2025. 66-bet.
  64. ↑ „AirAsia confirms A330 exit in ‘5 or 6 years’ as airline sale nears completion“. flightglobal.com (2025-yil 31-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 4-noyabr.
  65. ↑ „AirAsia has no plan to buy Boeing B787: CEO Fernandes“. New Straits Times (2018-yil 2-mart). Qaraldi: 2022-yil 20-may.
  66. ↑ „AirAsia CEO says looking at Boeing 787 for AirAsia X fleet growth - Business News | The Star Online“. www.thestar.com.my (2018-yil 2-fevral).
  67. ↑ „AirAsia X evaluating A321neos and LRs“. Flightglobal.com (2018-yil 7-sentyabr). Qaraldi: 2018-yil 7-sentyabr.
  68. ↑ Dhierin Bechai. „First Blow For Airbus“. Seeking Alpha (2020-yil 17-mart). Qaraldi: 2021-yil 17-fevral.
  69. ↑ Chua, Alfred „AirAsia X still committed to A330neos, A321XLRs: CEO“. Flight Global (2022-yil 28-iyun). Qaraldi: 2023-yil 28-mart.
  70. ↑ „2020/2021 Annual Report“. AirAsia X. — „REGISTERED OFFICE [...] HEAD OFFICE RedQ Jalan Pekeliling 5 Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur (klia2) 64000 KLIA Selangor Darul Ehsan“. Qaraldi: 2022-yil 22-may.
  71. ↑ "AirAsia X Berhad • Annual Report 2014" (Archive). AirAsia X. Retrieved on 2 February 2015. p. 20 (PDF p. 49/234): "REGISTERED OFFICE AirAsia X Berhad (Company No. 734161-K) B-13-15, Level 13 Menara Prima Tower B Jalan PJU 1/39, Dataran Prima 47301 Petaling Jaya Selangor Darul Ehsan, Malaysia" and "HEAD OFFICE LCC Terminal Jalan KLIA S3, Southern Support Zone KLIA, 64000 Sepang Selangor Darul Ehsan, Malaysia"
  72. ↑ "RedQuarters set to become AirAsia's global HQ by 2016 " (Archive). The Star. 15 November 2014. Retrieved on 2 September 2015.
  73. ↑ „AirAsia X Berhad“. www.airasiax.com. 2016-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 10-oktyabr.
  74. ↑ „AirAsia X Chooses Manara & Orix As New Investors“ (2008-yil 14-fevral). 2011-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan.
  75. ↑ Koon, Chong Pooi. „AirAsia X Has Second-Worst Trading Debut in Malaysia“ (2013-yil 10-iyul).
  76. ↑ „AirAsia X says 'unnecessary' to launch big fundraiser now; goes for RM166m“. The Edge Malaysia. Qaraldi: 2023-yil 21-iyun.
  77. ↑ „AirAsia launches long-haul operation in Indonesia“. Qaraldi: 2015-yil 9-may.
  78. ↑ Dewan, Akhil „Indonesia AirAsia X Ceasing Scheduled Operations in January“ (2018-yil 24-noyabr).
  79. ↑ Post Publishing PCL. „Thai AirAsia X to take to the skies in June“. bangkokpost.com. Qaraldi: 2015-yil 9-may.

Havolalar

Vikiomborda „AirAsia X“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=AirAsia_X&oldid=1485728" dan olindi