Kontent qismiga oʻtish

Taoyuan xalqaro aeroporti

Koordinatalari: 25°4′35″N 121°13′26″E / 25.07639°N 121.22389°E / 25.07639; 121.22389
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Tayvan Taoyuan xalqaro aeroporti
臺灣桃園國際機場
Tasvir yaratishda xatolik:
Aeroportning 1-terminali
IATA kodi: TPE – ICAO kodi: RCTP
Qisqacha bayon
Aeroport turi Fuqarolik
Egasi/Operator Taoyuan International Airport Corporation
Xizmat doirasi
  • Taypey–Keelung va Taoyuan–Zhongli aglomeratsiyalari
  • Shimoliy Tayvan
Joylashuvi Dayuan, Taoyuan, Tayvan
Ochilgan 26-fevral, 1979-yil (47 yil avval) (1979-02-26)
Havo yoʻli tuguni
Markazi Cathay Pacific
Dengiz sathidan balandligi 108 ft / 33 m
Koordinatalari 25°4′35″N 121°13′26″E / 25.07639°N 121.22389°E / 25.07639; 121.22389
Vebsayti taoyuan-airport.com
Xarita
TPE/RCTP (Xitoy Xalq Respublikasi)
TPE/RCTP
Uchish/qoʻnish yoʻlaklari
Uzunligi Yuzasi
ft m
05L/23R[1] 3,660 Asfalt
05R/23L 3,800 Asfalt
Maʼlumotlar (2025)
Yoʻlovchilar soni 47 795 969
6,40%
Parvozlar soni 262 217
5,77%
Yuk hajmi 2 499 898,5 tonna
10,08%
Manba: Tayvan Fuqaro aeronavtika maʼmuriyati, Tayvan Transport va kommunikatsiyalar vazirligi[2]

Taoyuan xalqaro aeroporti (xitoycha: 臺灣桃園國際機場) (IATA: TPE, ICAO: RCTP) — Tayvan poytaxti Taypey shahri hamda shimoliy mintaqalarga xizmat koʻrsatuvchi asosiy xalqaro aeroport. Taypeydan taxminan 40 km (25 mi) gʻarbda, Taoyuan munitsipalitetining Dayuan tumanida joylashgan ushbu aeroport Tayvandagi eng yirik va eng gavjum havo bandargohi hisoblanadi[3]. 2016-yilda Xalqaro aeroportlar kengashi tomonidan Osiyo-Tinch okeani mintaqasida oʻz toifasidagi eng yaxshi aeroport deb topilgan[4].

Aeroport 1979-yilda Chan Kayshi xalqaro aeroporti (中正國際機場) nomi bilan tijorat faoliyatini boshlagan va 2006-yilda qayta nomlangan[5]. Mintaqaviy yuk tashish markazi, yoʻlovchi tashish tuguni hamda Osiyo yoʻnalishlari uchun muhim darvoza vazifasini oʻtaydi va Taypeyga xizmat koʻrsatuvchi ikkita xalqaro aeroportdan biri hisoblanadi. Ikkinchisi — Taypey Songshan aeroporti shahar hududida joylashgan boʻlib, 1979-yilgacha Taypeydagi yagona xalqaro aeroport boʻlgan[6]. Hozirgi kunda Songshan asosan charter reyslar, orol ichidagi parvozlar va cheklangan miqdordagi xalqaro reyslarga xizmat koʻrsatadi.

2018-yilda Taoyuan xalqaro aeroporti rekord darajadagi — 46,5 million yoʻlovchi va 2,3 milliard kg (2,5 million tonna) yukni qabul qildi. Shu koʻrsatkichlar bilan u 2018-yilda xalqaro yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha dunyoda 11-oʻrinni, xalqaro yuk tashish hajmi boʻyicha esa 8-oʻrinni egalladi[7][2][8]. Aeroport China Airlines, EVA Air va Starlux Airlines aviakompaniyalari uchun asosiy xalqaro aviahab hisoblanadi. Shuningdek, Mandarin Airlines, Uni Air va Tigerair Taiwan aviakompaniyalari uchun ham muhim tugun vazifasini bajaradi.

Tarixi

Fayl:Eva Air Taipei Taoyuan Airport TPE 23L departure B777-300ER by Don Ramey Logan.webm

1970-yillarga kelib, Taypey shahridagi dastlabki aeroport — Taypey Songshan aeroporti — haddan tashqari gavjum boʻlib qoldi va hudud cheklanganligi sababli uni kengaytirish imkoni boʻlmadi. Shu sababli, yuklamani kamaytirish maqsadida yangi aeroport qurish rejalashtirildi[6]. Hukumat tomonidan 1970-yillarda amalga oshirilgan Oʻnta yirik qurilish loyihasi doirasida, 1979-yil 26-fevralda yangi aeroport (oʻzining 1-terminali bilan birga) ishga tushirildi[5]. Dastlab Taoyuan xalqaro aeroporti nomi bilan rejalashtirilgan ushbu majmua keyinchalik, sobiq prezident Chan Kayshi xotirasiga bagʻishlab, Chan Kayshi xalqaro aeroporti deb qayta nomlandi[9].

Aeroport Tayvanning flagman aviakompaniyasi — China Airlines, shuningdek, 1989-yilda tashkil etilgan xususiy aviakompaniya — EVA Air uchun aviahab hisoblanadi. Soʻnggi yillarda aeroportdagi tirbandlikning ortishi 2-terminal qurilishiga turtki boʻldi. Terminal 2000-yil 29-iyulda ochildi[5] va dastlab darvozalarining yarmi ishga tushirildi; EVA Air ushbu terminalga koʻchib oʻtgan birinchi aviakompaniya boʻldi. Qolgan darvozalari 2005-yil 21-yanvarda China Airlines uchun ochildi, natijada China Airlines har ikkala terminaldan ham foydalanadigan yagona aviakompaniyaga aylandi[10].

Aeroport uchinchi terminal qurish rejalarini eʼlon qildi. 2015-yil oktyabr oyida maydoni 640 000 kvadrat metr (6 900 000 kvadrat fut) boʻlgan 3-terminal uchun Pritzker meʼmorchiligi mukofoti laureati Richard Rojers tomonidan asos solingan Britaniyaning Rogers Stirk Harbour + Partners firmasi loyihasi tanlab olindi. Loyihaga 2,3 milliard AQSh dollaridan ortiq mablagʻ sarflanishi koʻzda tutilgan boʻlib, bu zamonaviy Tayvan tarixidagi eng qimmat qurilish loyihalaridan biri hisoblanadi. Terminalning 2026-yilda ochilishi va yiliga 45 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishi kutilmoqda; bu esa aeroportning yillik oʻtkazish qobiliyatini 86 million yoʻlovchiga yetkazadi[11][12].

Ilgari Chan Kayshi xalqaro aeroporti nomi bilan tanilgan ushbu inshoot 2006-yilda hozirgi nomiga oʻzgartirildi[5]. Dastlab Taoyuan xalqaro aeroporti sifatida rejalashtirilgan ushbu aeroport 2006-yilgacha marhum prezident Chan Kayshi nomi bilan atalgan[5]. Xitoy tilida uning avvalgi nomi soʻzma-soʻz „Chung-Cheng (Zhongzheng) xalqaro aeroporti“ deb atalgan; Chung-Cheng — Chan Kayshi 1910-yillardan boshlab foydalangan rasmiy ism boʻlgan[13]. Tayvanda Chan Kayshi Xitoy Millatchilar partiyasi (Gomindan) va uning koʻp yillar davom etgan bir partiyaviy avtoritar boshqaruvi bilan bogʻlanadi[9]. Taoyuan shahri rasmiylari va Pan-yashil koalitsiyasi aʼzolari ushbu aeroportni koʻpincha uning dastlabki nomi — Taoyuan xalqaro aeroporti deb atagan[14]. Ommaviy axborot vositalari va mahalliy aholi baʼzan ikkala nomni birlashtirib, Taoyuan Chung-Cheng aeroporti deb ham atagan[14][15].

Oʻsha davrdagi prezident Chen Shui-bian maʼmuriyatining Ijroiya yuani 2006-yil 6-sentyabrda ushbu yirik transport tuguni uchun rasman Tayvan Taoyuan xalqaro aeroporti nomini tasdiqladi[16][17][18][19]. Qonun chiqaruvchi yuanda oʻz siyosiy ittifoqchilari bilan birgalikda bir ovozlik ustunlikka ega boʻlgan muxolifatdagi Gomindan partiyasi ushbu nom oʻzgarishini keskin tanqid qildi va uning oʻrniga Tayvan Taoyuan Chan Kayshi xalqaro aeroporti nomini taklif etdi[20]. Ushbu kelishmovchilik — xuddi Chan Kayshi xotira majmuasi va Tayvandagi boshqa diqqatga sazovor joylarning nomlari bilan bogʻliq bahslar singari — „yashil“ siyosiy kuchlar tomonidan olib borilayotgan mahalliylashtirish harakatlari hamda bunga „koʻk“ siyosiy kuchlar koalitsiyasi tomonidan koʻrsatilayotgan qarshilikning yana bir namoyon boʻlishidir[9].

Terminallari

Tayvan Taoyuan xalqaro aeroportida hozirda ikkita terminal mavjud boʻlib, ular ikkita qisqa yoʻlovchi tashish tizimi orqali oʻzaro bogʻlangan[21]. Uchinchi terminal qurilmoqda, toʻrtinchi terminal esa rejalashtirilgan, biroq bu rejalar toʻxtatib qoʻyilishi mumkin. Taoyuan aeroporti MRT tizimi terminallarni yer ostidan oʻzaro bogʻlaydi hamda Taypey shahriga qatnovni taʼminlaydi[22][23].

1-terminal

1-terminalning yuqoridan koʻrinishi
1-terminalning renovatsiya qilingan uchib kelish zali
Fayl:TPE T1 Terminal.jpg
1-terminal darvozalari hududi

1-terminal — Tayvan Taoyuan xalqaro aeroportining dastlabki yoʻlovchi terminalidir. Bino xitoylik, keyinchalik Tayvan-Amerika fuqaroligini olgan muhandis Tung-Yen Lin tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, unga Saarinen Eroning Dalles xalqaro aeroporti asosiy terminali taʼsir koʻrsatgan[24][25]. Besh qavatli va 169,500 m2 (1,824,000 kv ft) maydonga ega ushbu terminal aeroport bilan birga 1979-yilda, oʻta gavjum boʻlib ketgan Taypey Songshan aeroportidagi yuklamani kamaytirish maqsadida ochilgan[26].

2-terminal qurib bitkazilgach, 2-terminalga joy ajratish uchun 1-terminaldagi baʼzi darvozalari olib tashlandi. Hozirgi vaqtda 1-terminalda 18 ta darvozasi mavjud[27]. 2-terminal qurib bitkazilgach, darvozalar harflar bilan belgilana boshlandi. Shimoliy konkors endilikda A konkorsi, Janubiy konkors esa B konkorsi deb ataladi. 2-terminal ishga tushishidan avval darvozalar 1 dan 22 gacha raqamlangan. China Airlines 1-terminaldagi reyslarining aksariyati uchun A konkorsidan foydalanadi; aeroportdagi uchinchi yirik aviatashuvchi — Cathay Pacific esa oʻz reyslarining koʻp qismini B konkorsida amalga oshiradi[manba kerak].

2012-yilda yapon meʼmori Norihiko Dan tomonidan ishlab chiqilgan terminalni rekonstruksiya qilish loyihasi yakunlandi[28]. Natijada bino maydoni ikki barobarga kengaydi, roʻyxatdan oʻtish peshtaxtalari, savdo hududlari va avtoturargohlar kattalashtirildi. Loyiha doirasida terminalning ham tashqi, ham ichki koʻrinishi butunlay qayta ishlab chiqildi. 1-terminalning oʻtkazish qobiliyati yiliga 15 million yoʻlovchini tashkil etadi[manba kerak]. Ushbu rekonstruksiya ishlari Tayvan meʼmorlar uyushmasi tomonidan 2014-yilgi Tayvan arxitektura mukofotiga sazovor boʻldi[29].

2-terminal

2-terminal uchib ketish zali
Fayl:TPE Renovated Arrivals Hall 20200815.jpg
2-terminal kelish zali
2-terminal darvozalari hududi

2-terminal eskirgan 1-terminaldagi katta tirbandlikni kamaytirish maqsadida 2000-yilda ochilgan[30]. Terminal ochilgan vaqtda faqat Janubiy konkors qurib bitkazilgan edi. Birgina Janubiy konkorsning oʻzida 10 ta darvoza mavjud boʻlib, ularning har biri 2 tadan teletrap va alohida xavfsizlik nazorati punktlariga ega. Shimoliy konkors esa keyinroq, 2005-yilda ochildi va shu bilan 2-terminaldagi umumiy darvozalari soni 20 taga yetdi; xavfsizlik nazorati punktlari esa pasport nazorati oldidagi markaziy hududga koʻchirildi. Umumiy maydoni 318 000 m² boʻlgan ushbu inshoot yiliga 17 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatish quvvatiga ega[30].

Janubiy va Shimoliy konkorslar mos ravishda C konkorsi va D konkorsi deb ham ataladi. 1- va 2-terminallar ikkita qisqa yoʻlovchi tashish tizimi orqali oʻzaro bogʻlangan: biri A konkorsidan D konkorsiga, ikkinchisi esa B konkorsidan C konkorsiga olib boradi. China Airlines 2-terminaldagi reyslarining aksariyati uchun D konkorsidan, EVA Air esa oʻz faoliyatining katta qismi uchun C konkorsidan foydalanadi. 2-terminalni rekonstruksiya qilish ishlari 2020-yilda yakunlangan[manba kerak].

3-terminal

3-terminal qurilishi Taoyuan xalqaro aeroportini kengaytirish loyihasining bir qismidir. Maydoni 540 000 kvadrat metr boʻlgan 3-terminal Rogers Stirk Harbour + Partners kompaniyasi tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, u yiliga 45 million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan[11]. Dastlab yangi terminalni 2020-yilda ochish rejalashtirilgan edi. Biroq, loyiha kechikishi sababli uning yakunlanish muddati 2026-yil oxiriga qadar surildi[12]. Qurilish loyihasining 70 foizi (yoki 1,1 milliard dollarlik qismi) Janubiy Koreyaning Samsung C&T kompaniyasiga, qolgan qismi esa Tayvanning RSEA Engineering kompaniyasiga tegishli[31].

4-terminal

Dastlab kengaytirish loyihasi tarkibida yangi 4-terminalni qurish ham koʻzda tutilgan edi. Biroq, qurilish koʻlami juda katta boʻlgani sababli, Transport vazirligi yoʻlovchilar uchun noqulayliklarni kamaytirish maqsadida aeroport maʼmuriyatiga ushbu loyihani toʻxtatish boʻyicha koʻrsatma berdi[32].

Manbalar

  1. ↑ 2000-yil 1-noyabrdan 2011-yil 26-avgustgacha 05/23 boʻlgan
  2. ↑ 2,0 2,1 „民航統計月報“. caa.gov.tw (2018-yil 27-avgust). Qaraldi: 2020-yil 1-fevral.
  3. ↑ „zh:實際入境人數－按入境地點分“ [Entry Persons – By Arriving Point]. National Immigration Agency. 2015-yil 26-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 9-iyun.
  4. ↑ „Taiwan Taoyuan Int'l Airport named best airport in Asia-Pacific“. Taiwan News (2017-yil 7-mart). 2017-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 5-aprel.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 „'Chiang Kai-shek' airport enters dustbin of history“. Taipei Times (2006-yil 7-sentyabr). 2016-yil 19-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-iyun.
  6. ↑ 6,0 6,1 „Taiwan News Encyclopedia: Songshan Airport“. Radio Taiwan International (2010-yil 19-iyun). 2011-yil 17-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 10-iyul.
  7. ↑ „Preliminary world airport traffic rankings released“. Airports Council International (2019-yil 13-mart). 2020-yil 17-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 19-fevral.
  8. ↑ „International Passenger Rankings“. Airports Council International (2016-yil 11-aprel). 2015-yil 16-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 30-may.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 „Taipei airport name change removes China link“. iOL (2006-yil 1-sentyabr). Qaraldi: 2010-yil 10-iyul.
  10. ↑ China Airlines. „About the D Concourse of Terminal 2“. China Airlines (2005-yil 25-yanvar). 2006-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 21-may.
  11. ↑ 11,0 11,1 „[talkairports RSH+P Design Chosen for Taiwan Taoyuan International Airport Terminal 3: Putting the "Green" in Green Building“]. Talkairlines (2015-yil 31-oktyabr). 2015-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 31-oktyabr.
  12. ↑ 12,0 12,1 „Airport work to begin next year - Taipei Times“. www.taipeitimes.com (2018-yil 14-dekabr). 2019-yil 15-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 15-fevral.
  13. ↑ „De-Chiang-ization demonizes Ma“. The China Post (2007-yil 17-dekabr). 2007-yil 18-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 10-iyul.
  14. ↑ 14,0 14,1 „zh:當年啟用前11天… 桃園機場硬被改名中正“. Liberty Times (2006-yil 2-sentyabr). 2007-yil 16-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 10-iyul.
  15. ↑ „zh:濃霧影響 中正機場一度停止起降 旅客行程大亂“. NOWnews (2005-yil 6-fevral). Qaraldi: 2010-yil 10-iyul.
  16. ↑ „Signboard replacement to reflect airport name-change gets underway“ (2006-yil 6-sentyabr). 2007-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 6-sentyabr.
  17. ↑ „Cabinet approves new name for Taiwan's main international airport“ (2006-yil 6-sentyabr). 2012-yil 21-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 6-sentyabr.
  18. ↑ „zh:新聞 - aTV 亞洲電視 香港官方網站“. 2009-yil 4-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 3-iyun.
  19. ↑ BBC (Traditional Chinese)[sayt ishlamaydi]
  20. ↑ „CKS AIRPORT SHOULD BE RENAMED 'TAIWAN TAOYUAN CKS AIRPORT': KMT“ (2006-yil 1-sentyabr). 2007-yil 27-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 3-sentyabr.
  21. ↑ „Terminal“. Taiwan Taoyuan International Airport. 2010-yil 4-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 8-iyun.
  22. ↑ „zh:桃機第3航廈啟用 延至110年 - 全文檢索 - 中央社即時新聞 CNA NEWS“. 2015-yil 3-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 3-iyun.
  23. ↑ „Taoyuan to have fourth terminal“ (2015-yil 14-sentyabr). 2023-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 14-aprel.
  24. ↑ „Regeneration of Taoyuan International Airport Terminal 1 / Norihiko Dan and Associates“. ArchDaily (2015-yil 2-avgust). 2016-yil 30-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 7-fevral.
  25. ↑ „Why rename CKS Airport?“. The China Post (2006-yil 14-sentyabr). 2012-yil 20-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-iyun.
  26. ↑ „Termina“. Taiwan Taoyuan International Airport. 2010-yil 4-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-iyun.
  27. ↑ „Taipei Taoyuan International Airport- Basic Information“. 2023-yil 7-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 18-mart.
  28. ↑ „Regeneration of Taoyuan International Airport Terminal 1 / Norihiko Dan and Associates“ (en-US). ArchDaily (2015-yil 2-avgust). 2017-yil 16-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 9-avgust.
  29. ↑ „Architectural award for Taoyuan Airport Terminal 1 桃機一航廈 獲台灣建築首獎 - Taipei Times“ (2014-yil 24-noyabr). 2023-yil 12-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 14-fevral.
  30. ↑ 30,0 30,1 „Basic Information“. Taiwan Taoyuan International Airport. 2010-yil 12-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-iyun.
  31. ↑ „Samsung C&T-led consortium wins US$1.56 bln deal from Taiwan“. Yonhap News Agency (2021-yil 30-mart).
  32. ↑ „zh:第四航廈急煞車 桃機：避免像工地“ (zh-hant). Udn News. Qaraldi: 2017-yil 2-fevral.

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Taoyuan_xalqaro_aeroporti&oldid=1546453" dan olindi