Ibn Hayyus
| Ibn Hayyus | |
|---|---|
| Tavalludi |
Al-Amir Mustafo ad-Davla Abulfityan Muhammad 1003-yil dekabr |
| Vafoti |
1081-yil yanvar/fevral Halab, Suriya |
| Kasbi | Shoir |
| Ijod qilgan tillari | Arab |
| Janr | Madh |
| Tanlangan asarlari | Halab Mirdosiylariga madhiyalar |
Al-Amir Mustafo ud-Davla Abulfityan Muhammad[1][izoh 1] (1003-yil dekabr – 1081-yil yanvar/fevral)[2] Suriyadan chiqqan arab shoiri. Suriyaning amirlari va zodagonlariga, xususan, Halabdagi Mirdosiylar sharafiga yozilgan madhiyalari mashhur boʻlgan. Asosan, Ibn Hayyus (arabcha: ابن حيوس) nomi bilan tanilgan.
Hayoti
Ibn Hayyus 1003-yil dekabr oyida Damashqda tugʻilgan[2][3]. Unga bobosi Hayyus sharafiga ism qoʻyilgan[2]. Otasi Sulton[2][4] badaviylar qoʻmondonlaridan biri boʻlgani sababli Ibn Ḥayyusga al-amir (amir, sarkarda) unvoni berilgan[4][2]. Ularning oilasi Banu Gʻani qabilasidan kelib chiqqan boʻlib, ushbu qabila qaysiy qabilaga mansub edi[3]. Ibn Hayyus uyi Damashqning Zuqaq-Attaf mahallasida joylashgan edi[5]. 1016-yilda Fotimiylar zobiti Anushtakin ad-Dizbariy taxminan 1 yil davomida ushbu oilaning uyida istiqomat qilgan. Keyinchalik Ibn Hayyus Anushtakin sharafiga koʻplab madhiyalar bitgan[5]. Anushtakin 1029-yilda Fotimiylar Suriyasining hokimi etib tayinlangan.
Ibn Hayyus ijodiy faoliyati davomida mahalliy hukmdorlar, Fotimiylar amaldorlari va boshqa nufuzli shaxslar bilan tanishgan[2]. Ularga madhiyalar bagʻishlagan va buning evaziga koʻplab mukofotlar olgan[2]. Shu jarayonda Mustafo ad-Davla (davlatning tanlangani) laqabi berilgan[4]. Ayniqsa, 1072-yilda koʻchib borgan Halabdagi Mirdosiy amirlari bilan yaqin aloqada boʻlgan[2]. Mirdosiy amirlaridan biri Mahmud ibn Nasr bir safar uni ming dona oltin dinor bilan mukofotlagan[2]. Mahmud 1075-yilda vafot etgach, Ibn Hayyus uning oʻgʻli Nasr ibn Mahmud bilan yaqin doʻstlik aloqalarini oʻrnatgan[2]. Ibn Hayyus sheʼrlaridan birida shunday yozgan: „Mahmud menga oʻz xazinasidan ming dona oltin berdi. Men uning oʻgʻli Nasr ham shunday qilishiga shubha qilmayman“[2]. Bu marsiya Nasrni juda mamnun etgan va u hayajon bilan: „Agar Ibn Hayyus Nasr bu summani bir necha barobar oshiradi, deganida ham men buni albatta qilgan boʻlardim!“ – degan ekan[2].
Halabdagi Mirdosiylardan olgan boyliklari Ibn Hayyusga shaharda oʻzi uchun uy qurish imkonini bergan[2]. Uyning kirish eshigi tepasidagi lavhaga quyidagi qasidani yozdirgan:
Biz bu maskanni barpo etdik va unda istiqomat qildib, Mirdosiylar neʼmatlaridan bahramand boʻldik. Ular bizni musibat va taqdir zulmidan xalos etgan oiladir. Yer yuzining oʻgʻillariga ayting: „Insonlar bir-biriga shunday muomala qilsin“[6].
1079-yilda Uqayliylar amiri, Yuqori Mesopotamiya hokimi Muslim ibn Quraysh Ibn Hayyus unga bagʻishlab yozgan marsiyasi evaziga minnatdorchilik sifatida Mosuldan bir iqto ajratgan[7]. Ibn Hayyus 1081-yilda oʻz uyida vafot etgan[2].
Izohlar
- ↑ Toʻliq ismi va genealogiyasi: Al-Amir Muṣṭafa ud-Davla Abulfityan Mûḥammad ibn Sultân ibn Mûḥammad ibn Hayyûs ibn Mûḥammad ibn al-Murtada ibn Mûḥammad ibn al-Haysam ibn Usmân al-Gʻanaviy
Manbalar
- ↑ Rabbat, Nasser O.. [The Citadel of Cairo: A New Interpretation of Royal Mameluk Architecture. Leiden: Brill, 1995 — 312-bet. ISBN 90-04-10124-1. ](https://books.google.com/books?id=9Ep8I5jCD8QC&pg=PA312}})
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Huart, Clément. [Short Histories of the Literatures of the World, Volume 2. New York: D. Appleton and Company, 1903 — 120–121-bet. ](https://books.google.com/books?id=C749AQAAIAAJ&pg=PA120}})
- ↑ 3,0 3,1 Ibn Khallikan, ed. De Slane 1868, p. 143.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Ibn Khallikan, ed. De Slane 1868, p. 138.
- ↑ 5,0 5,1 Zakkar, Suhayl. [The Emirate of Aleppo: 1004–1094. Aleppo: Dar al-Amanah, 1971 — 130-bet. ](https://books.google.com/books?id=sbltAAAAMAAJ%7Cpage=130}})
- ↑ Ibn Khallikan, ed. De Slane 1869, p. 141.
- ↑ Ibn Khallikan, ed. De Slane 1868, pp. 143–144.
Adabiyotlar
- Ibn Khallikan. Ibn Khallikan's Biographical Dictionary, Volume 3. Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1868.