Kontent qismiga oʻtish

Fors ustoni

Koordinatalari: 29°25′00″N 53°14′00″E / 29.41667°N 53.23333°E / 29.41667; 53.23333
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Fors ustoni

forscha: استان فارس‎‎
Uston
Persepolis
Tomb of Cyrus the Great
Sa'adi Shrine
Hafeziyeh
Arg of Karim Khan
Madreseh Khan
Bishapur
Tang Boragh
29°25′00″N 53°14′00″E / 29.41667°N 53.23333°E / 29.41667; 53.23333
Mamlakat Eron
Mitaqa 2-mintaqa
Maʼmuriy-markazi Sheroz
Hukumat
 • Hokim Hussayn-Ali Amiriy
Asos solingan Parsa
Maydon 122,608 km2 (47,339 kv mi)
Rasmiy til(lar)i fors tili
Aholisi
 (2020)
 5 051 000[1]
Vaqt mintaqasi UTC+3:30
[[]] IR-07
Fors ustoni xaritada
Fors ustoni
Fors ustoni
Fors ustonining tarixiy nufusi
YilAholi±%
20064 220 721—    
20114 596 658+8.9%
20164 851 274+5.5%

Fors ustoni (forscha: استان فارس‎‎), tarixan Fors, Forsiston va Pars nomlari bilan tanilgan[2][3][4][5][6] — Eronning 31 ustonidan biri. Maʼmuriy markazi Sheroz shahri[7].

Maydoni 122 400 km2, Eronning janubi-gʻarbida, 2-mintaqada joylashgan[8]. Gʻarbda Bushahr, janubda Hoʻrmuzgon, sharqda Kirmon va Yazd, shimolda Isfahon hamda shimoli-gʻarbda Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad ustonlari bilan chegaradosh.

Etimologiyasi

Forscha Fârs (فارس) soʻzi avvalgi Pârs (پارس) shaklidan kelib chiqqan boʻlib, u oʻz navbatida mintaqaning qadimgi forscha nomi va qadimgi yunoncha Persis soʻzining manbai boʻlgan Pârsâ (𐎱𐎠𐎼𐎿) dan kelib chiqqan. Inglizcha Persia soʻzi ham bu mintaqa nomidan kelib chiqqan boʻlib, oxir-oqibat qadimgi yunoncha Persisga borib taqaladi[9].

Fors fors xalqining tarixiy vatani hisoblanadi[10][11]. Bu qadimgi Fors imperiyalari davrida taxtda hukmronlik qilgan Eronning Ahamoniylar va Sosoniylar fors sulolalarining vatani edi. Ahamoniylar poytaxtlari Pasargada va Persipolis xarobalari va boshqalar mintaqaning qadimiy tarixini namoyish etadi. Bu mintaqaning tarixiy ahamiyati tufayli butun mamlakat tarixan Gʻarbda Fors deb ham atalgan[11][12]. Xalifalik hukmronligidan oldin bu mintaqa Fors nomi bilan ham tanilgan[13].

Tarixi

Fors

Asosiy maqola: Fors
Persepol xarobalari
Ardashir I ning taxtga oʻtirganini koʻrsatuvchi Sosoniylar relyefi
Sarvistondagi Sarviston saroyi

Qadimgi forslar bu mintaqada mil. avv. X asrdan beri mavjud boʻlib, mil. avv. VI asr oʻrtalarida tashkil etilgan Ahamoniylar sulolasi davrida dunyo koʻrgan eng katta imperiyaning hukmdorlariga aylangan. Bu imperiya hududi oʻzining eng yuqori choʻqqisida gʻarbda Frakiya-Makedoniya, Bolgariya-Paeoniya va Sharqiy Yevropadan tortib, sharqdagi Hind daryosi vodiysigacha choʻzilgan[14]. Ahamoniylar imperiyasining toʻrtta poytaxtidan ikkitasi boʻlgan Persepol va Pasargada xarobalari Forsda joylashgan.

Ahamoniylar davlati miloddan avvalgi 333-yilda Buyuk Aleksandr tomonidan yiqitilgan va ahamoniylarning katta hududi Aleksandr imperiyasi tarkibiga qoʻshilgan. Koʻp oʻtmay Salavkiylar davlati tashkil etilgan. Biroq, u Forsdagi oʻz hokimiyatini asosiy savdo yoʻllaridan tashqariga yoya olmadi va Antiox I yoki ehtimol keyinroq hukmronlik qilgan hukmdorlar davrida Fors oʻz tangalarini zarb etuvchi mustaqil davlat sifatida paydo boʻldi[15].

Salavkiylar imperiyasi keyinchalik miloddan avvalgi 238-yilda parfiyaliklar tomonidan magʻlubiyatga uchradi, ammo miloddan avvalgi 205-yilga kelib Salavkiylar podshohi Antiox III oʻz hokimiyatini Forsga yoydi va u mustaqil davlat boʻlishdan toʻxtadi[16].

Bobak Xayr deb nomlangan kichik shaharcha hukmdori edi. Bobakning oʻsha paytda mahalliy hokimiyatni qoʻlga kiritish borasidagi saʼy-harakatlari Parfiyaning oʻsha paytdagi Arshakiylar imperatori Artaban IV ning eʼtiboridan chetda qoldi. Bobak va uning toʻngʻich oʻgʻli Shopur I butun Fors boʻylab oʻz hokimiyatini kengaytirishga muvaffaq boʻldi.

Undan keyingi voqealar noaniq. Taxminan 220-yilda Bobak vafot etganidan soʻng, oʻsha paytda Darabgird hokimi boʻlgan Ardashir I oʻzining katta akasi Shopur bilan hokimiyat uchun kurashga kirishdi.

Ushbu nuqtada Ardashir oʻz poytaxtini Forsning janubiga koʻchirdi va Ardashir-Xvarrada (avvalgi Gur, hozirgi Feruzobod) poytaxtga asos soldi[17]. Ardashir I Forsda oʻz hukmronligini oʻrnatgach, Forsning mahalliy hukmdorlaridan sodiqlikni talab qilib hamda qoʻshni Kirmon, Isfahon, Suziana va Mesena viloyatlari ustidan nazoratni qoʻlga kiritib, oʻzining Sosoniy-Fors imperiyasi hududini jadal kengaytirdi.

Artaban 224-yilda Ardashir I ga qarshi ikkinchi marta qoʻshin tortdi. Ularning armiyalari Hormizdegan jangida toʻqnashdi va u yerda Artaban IV oʻldirildi. Ardashir 226-yilda Ktesifonda Forsning yagona hukmdori sifatida toj kiyib, 400 yillik Parfiya imperiyasiga chek qoʻydi va undan ham kattaroq hududda amalda xuddi shunday uzoq davom etgan Sosoniylar imperiyasining hukmronligini boshladi. Bu yana bir bor Forsni maʼlum dunyodagi yetakchi davlatga aylantirdi, faqat bu safar oʻzining ashaddiy raqibi hamda Forsning ilgarigi raqiblari (Rim Respublikasi va Rim imperiyasi)ning vorisi boʻlmish Vizantiya imperiyasi bilan bir qatorda.

Sosoniylar musulmon qoʻshinlari imperiyani zabt etguniga qadar 425 yil davomida hukmronlik qildi. Shundan soʻng forslar islom dinini qabul qila boshladi, bu esa yangi musulmon imperiyasiga islomning kengayishini davom ettirishni ancha osonlashtirdi.

Keyinchalik Fors koʻplab sulolalar qoʻliga oʻtdi va oʻzidan koʻplab tarixiy hamda qadimiy obidalarni qoldirdi; ularning har biri viloyat, Eron va Gʻarbiy Osiyo tarixini aks ettiruvchi jahon merosi sifatida oʻz qiymatiga ega. Bishopur, Persepol va Feruzobod xarobalari bularning barchasini eslatib turadi. Arab fotihlari mintaqada asrlar davomida hukmronlik qilgan zardushtiylikning siyosiy va madaniy ustunligiga chek qoʻydi; VII asrda hukron tabaqaning eʼtiqodi sifatida uning oʻrnini Islom egalladi va keyingi 200 yil davomida u asta-sekin kengayib, aholining koʻpchiligini qamrab oldi.

Demografiyasi

Tili va etnik tarkibi

Viloyatdagi asosiy etnik guruh mahalliy forslardan (jumladan, Laristoniy xalqi va Basserilar) iborat boʻlsa, qashqaylar, lurlar, arablar, kurdlar, gruzinlar va cherkaslar kamchilikni tashkil qiladi.

Fors ustonidagi yirik etnik guruhlar

Forsning geografik xususiyatlari va Fors koʻrfaziga yaqinligi sababli, Fors uzoq vaqtdan beri Eronning turli xalqlari va hukmdorlari yashaydigan hudud boʻlib kelgan. Biroq, Fors qabilalari, jumladan Mamasani lurlari, Xamsa va Kohkiluye oʻzlarining tub va betakror madaniyati hamda turmush tarzini saqlab qolganlar, bu Eron madaniy merosining bir qismini tashkil etadi va koʻplab turistlarni jalb qiladi. Kurd qabilalariga Uriyad, Zangana, Chegini, Kordshuli va Kuruni kiradi[18].

Shoh Abbos I, uning oʻtmishdoshlari va vorislari davrida Forsga koʻchirilgan yuz minglab gruzinlar va cherkaslar orasidan maʼlum qismi asosiy karvon yoʻllarini qoʻriqlash uchun tayinlangan; koʻplari Aspas va eski Isfahon-Sheroz yoʻli boʻylab joylashgan boshqa qishloqlar atrofida koʻchirilgan. Hozirgi kunga kelib, Forsga koʻchirilgan kavkazliklarning aksariyati oʻz madaniy, lisoniy va diniy oʻzligini yoʻqotib, asosan aholi tarkibiga singib ketgan[18].

Aholisi

2006-yilgi Umummilliy roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, viloyat aholisi 1 014 690 xonadonda 4 220 721 kishini tashkil etgan[19]. Keyingi 2011-yilgi roʻyxatga olishda 1 250 135 xonadonda 4 596 658 kishi hisoblangan, ulardan 67,6 foizi shahar aholisi (shahar/shahar atrofi), 32,1 foizi qishloq aholisi (kichik shahar/qishloq) va 0,3 foizi koʻchmanchi qabilalar sifatida roʻyxatga olingan[20]. 2016-yilgi roʻyxatga olishda viloyat aholisi 1 443 027 xonadonda 4 851 274 kishini tashkil etdi[21].

Maʼmuriy-hududiy boʻlinishi

Ketma-ket uchta aholini roʻyxatga olish davomida Fors viloyatining maʼmuriy boʻlinmalarining aholi tarixi va tarkibiy o'zgarishlari quyidagi jadvalda koʻrsatilgan.

Fors ustoni
Shahristonlar 2006[19] 2011[20] 2016[21]
Oboda 87,203 98,188 100,831
Arsanjon 40,916 41,476 42,725
Baxtigon[a] — — —
Bavonot 44,069 48,416 50,418
Beyza[b] — — —
Dorob 172,938 189,345 201,489
Eqlid 99,003 93,975 93,763
Estahbon 66,391 66,172 68,850
Evaz[c] — — —
Faroshband 38,679 42,760 45,459
Faso 188,189 203,129 205,187
Feruzobod 111,973 119,721 121,417
Gerosh[d] — 47,055 53,907
Jahrum 197,331 209,312 228,532
Juyom[e] — — —
Kavor[f] — 77,836 83,883
Kozirun 258,097 254,704 266,217
Xafr[g] — — —
Xiroma[h] — 61,580 54,864
Xunj 37,978 41,133 41,359
Xurrambid 44,669 50,252 50,522
Koʻhchinor[i] — — —
Lomird 76,971 83,916 91,782
Loriston 223,235 226,879 213,920
Mamasoniy 162,694 116,386 117,527
Marvdasht 294,621 307,492 323,434
Mehr 54,094 59,727 64,827
Neyriz 105,241 113,750 113,291
Pasargad 29,825 31,504 30,118
Qir va Korzin 61,432 65,045 71,203
Rustam[j] — 46,851 44,386
Sarchehon[k] — — —
Sarviston[l] — 40,531 38,114
Sepidon 87,801 89,398 91,049
Sheroz 1,676,927 1,700,687 1,869,001
Zarqan[m] — — —
Zarrin Dasht 60,444 69,438 73,199
Jami 4,220,721 4,596,658 4,851,274

Shaharlari

Sheroz
Marvdasht
Jahrum
Faso

2016-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 3 401 675 kishi (uston aholisining 70% dan ortig'i) quyidagi shaharlarda yashaydi[21]:

Shahar Aholisi
Oboda 59,116
Oboda Tashk 7,379
Ahil 3,179
Alamarvdasht 4,068
Ardakon 14,633
Arsanjon 17,706
Asir 3,042
Bob Anor 7,061
Baba Monir 1,379
Bahman 7,568
Balada 5,972
Banaruiyeh 9,077
Bayram 7,300
Beyza 7,252
Darab 70,232
Darian 10,037
Dehram 3,468
Dezhkord 3,924
Do Borji 2,907
Dobiran 13,809
Duzeh 1,348
Efzar 2,657
Emad Deh 4,235
Imomshahr 5,803
Eqlid 44,341
Eshkanan 9,115
Estahban 36,410
Evaz 19,987
Fadami 4,097
Farashband 20,320
Faso 110,825
Feruzobod 65,417
Galleh Dar 13,448
Gerash 34,469
Hojiobod 21,675
Hamashahr 3,852
Hasanabad 2,045
Hesami 3,131
Ij 6,246
Izadkhast 5,910
Jahrom 141,634
Jannat Shahr 13,598
Juyom 8,010
Kamfiruz 3,713
Karzin 8,841
Kavar 31,711
Kazerun 96,683
Khaneh Zenyan 4,027
Khaniman 3,020
Xavoron 4,332
Kherameh 18,477
Khesht 9,599
Khonj 19,217
Khumeh Zar 6,220
Xur 7,338
Khuzi 3,245
Konartakhteh 6,081
Korehi 3,954
Kuhenjan 3,281
Kupon 3,237
Lamerd 29,380
Lapui 8,985
Lor 62,045
Latifiy 7,300
Madar-e Soleyman 1,546
Marvdasht 148,858
Masiri 9,031
Mazayjan 3,567
Meshkan 4,617
Meymand 10,120
Miyan Deh 5,912
Mobarakabad 4,707
Mehr 7,784
Neyriz 49,850
Now Bandegan 2,410
Nowdan 2,892
Nujin 3,769
Nurobod 57,058
Qaderabad 14,973
Qaemiyeh 26,918
Qarah Bolagh 6,772
Qatruyeh 2,895
Qir 20,010
Qotbabad 7,476
Ramjerd 2,550
Runiz 5,760
Saadat Shahr 17,131
Safashahr 26,933
Sarvestan 18,187
Sedeh 6,747
Seyyedan 8,574
Shahri Pir 8,927
Shahri Sadra 91,863
Sheshdeh 5,960
Shiraz 1,565,572
Soghad 12,582
Soltanabad 1,928
Surian 9,776
Surmaq 3,050
Varavi 4,622
Zahedshahr 9,719
Zarqan 32,261

Eng yirik shaharlari

Quyidagi tartiblangan jadvalda Eron statistika markazi tomonidan eʼlon qilingan 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra Forsdagi eng yirik shaharlar keltirilgan[21].

Fors ustonining eng yirik shaharlari
O'rni Shahar Shahriston A
1 Sheroz Sheroz 1,565,572
2 Marvdasht Marvdasht 148,858
3 Jahrum Jahrum 141,634
4 Faso Faso 110,825
5 Kozirun Kozirun 96,683
6 Sadro Sheroz 91,863
7 Dorob Dorob 70,232
8 Feruzobod Feruzobod 65,417
9 Lor Loriston 62,045
10 Oboda Oboda 59,116

Iqlimi va yovvoyi tabiati

Fors ustonida uchta alohida iqlim mintaqasi mavjud. Birinchidan, shimol va shimoli-gʻarbiy togʻli hudud, qishi moʻtadil sovuq va yozi yumshoq. Ikkinchidan, qishi nisbatan yomgʻirli, yozi issiq va quruq boʻlgan markaziy hududlar. Janub va janubi-sharqda joylashgan uchinchi mintaqaning yozi issiq, qishi sovuq. Sherozning oʻrtacha harorati 16,8° C boʻlib, 4,7° C dan 29,2° C gacha oʻzgarib turadi[35].

Ustonning geografik va iqlim oʻzgarishi oʻsimliklarning xilma-xilligiga sabab boʻladi; natijada ustonda yovvoyi tabiatning xilma-xilligi shakllangan. Ustonning mahalliy hayvonlaridan tashqari, har yili bu hududga koʻplab qushlar turlari uchib keladi[36]. Fors ustoniga har yili oʻtkaziladigan paradda koʻplab oʻrdak, laylak va qaldirgʻoch turlari koʻchib oʻtadi. Ustonning asosiy mahalliy hayvonlari jayron, kiyik, togʻ yovvoyi echkisi, qoʻy, qoʻy va koʻplab qushlardir. Ilgari, Xuziston tekisligidagi kabi, bu yerda fors sheri ham uchragan[37][38].

Fors ustonida bir qancha muhofaza qilinadigan yovvoyi tabiat hududlari bor. Ulardan eng muhimlari quyidagilar:

  • Boanat mintaqasining oxirida joylashgan Tut Siyoh (Qora mevali) ov taqiqlangan zonasi.
  • Obodadan 4 kilometr janubda joylashgan Basiran ov taqiqlangan zonasi;
  • Sherozdan shimoli-sharqda joylashgan Bamu milliy bogʻi;
  • Toʻraj togʻining chekkasida joylashgan Estahbon oʻrmon bogʻi;
  • Loristondan sharqda joylashgan Hermudlar muhofazalangan zonasi[36].
Fritillaria imperialis tekisligi, Sepidon

Arjan oʻtloqi 22 km2 (8.5 kv mi) va Parishon koʻli 40 km2 (15 kv mi) Ramsar konvensiyasiga muvofiq xalqaro ahamiyatga ega botqoqliklar deb belgilangan.

Bogʻi Eram

Iqtisodiyoti

Forsda qishloq xoʻjaligi katta ahamiyatga ega[39]. Asosiy mahsulotlarga donli ekinlar (bugʻdoy va arpa), sitrus mevalari, xurmo, qand lavlagi va paxta kiradi. Forsda yirik neft-kimyo zavodlari, shuningdek, neftni qayta ishlash zavodi, shinalar ishlab chiqarish zavodi, yirik elektronika sanoati va shakar zavodi mavjud. Turizm ham viloyatda yirik sanoat hisoblanadi. UNESCO ustondagi Arjon (Dashti Arjon nomi bilan tanilgan) deb nomlangan hududni biosfera qoʻriqxonasi deb belgilagan. Uston markazi Sheroz sharafiga Sheroz sharobi nomlangan. Shaharda koʻplab sharob zavodlari mavjud edi.

Transporti

Sheroz xalqaro aeroporti ustonning asosiy xalqaro aeroporti va mamlakatdagi ikkinchi aeroportdir. Jahrum, Lor va Lomird shaharlarida ularni Sheroz va Tehron hamda BAA va Bahrayn kabi Fors koʻrfazi mamlakatlari bilan bogʻlaydigan aeroportlar ham mavjud. Sheroz Tehrondan janubiy Eronga olib boradigan asosiy yoʻnalish boʻylab joylashgan[manba kerak].

Oliy taʼlimi

Fors ustonida bir qancha institut va universitetlar bor. Asosiy universitetlari qatoriga Sheroz universiteti, Sheroz sanʼat universiteti, Sheroz tibbiyot fanlari universiteti[40], Sheroz texnologiya universiteti, Kozirundagi Salmon Forsiy universiteti, Jahrum universiteti, Jahrum tibbiyot fanlari universiteti, Faso tibbiyot fanlari universiteti, Sheroz Islom Azad universiteti va Jahrum Islom Azad universiteti kiradi.

Mashhur kishilari

Hofiz Sheroziy maqbarasi
Saʼdiy Sheroziy maqbarasi
  • Kir II Buyuk, Ahamoniylar davlati asoschisi
  • Ardashir Papakon, Sosoniylar davlati asoschisi
  • Karimxon, Zand sulolasi asoschisi
  • Lutfalixon, Zand sulolasining soʻnggi hukmdori
  • Saʼdiy Sheroziy, yozuvchi va shoir, Sherozda tugʻilib, shu yerda vafot etgan
  • Hofiz Sheroziy, shoir, Sherozda tugʻilib, shu yerda vafot etgan
  • Borbad, Sosoniylar zamonidagi fors musiqachisi, Jahrumda tugʻilgan
  • Mulla Sadro, shia islomi faylasufi va ilohiyotshunosi
  • Qutbiddin Sheroziy, Kozirunda tugʻilgan
  • Mansur Halloj, tasavvufyaatning oʻta soʻl oqimning yirik vakili, IX asrda oʻldirilgan
  • Salmon al-Forsiy, sahoba, islomni qabul qilgan ilk fors
  • Gʻulomhussayn Saber, Gholamhossein Saber, rassom
  • Rizo Malakzoda, Kozirunda tugʻilgan
  • Christiane Amanpourning otasi asli sarvistonlik
  • Sibavayh, arab tili grammatikasi asoschilaridan biri, Sherozda vafot etgan
  • Hakim Salmon Jahrumiy, Abbos I ning tabibi, jahrumlik
  • Ibn al-Muqaffa yoki Roʻzbex ibn Dadoye, VIII asrda yashagan fors yozuvchisi va tarjimoni
  • Zahro Kozimiy, fotograf, Sherozda tugʻilgan
  • Ladan va Lola Bijoniy, mashhur egizaklar, Sherozda tugʻilganlar
  • Xoju Kirmoniy, Sherozda dafn etilgan
  • Jamshid Amouzegar, 1977—1978-yillarda Eron Bosh vaziri
  • Sayyid Ziyovuddin Tabataboyi, Sherozda tugʻilgan
  • Ibn Xafif, IX asrda yashagan soʻfiy, Sherozda dafn etilgan
  • Shayx Roʻzbexon, fors shoiri, soʻfiy
  • Afshin Gʻotbiy, Eron milliy futbol terma jamoasi murabbiyi
  • Mavlono Shohin Sheroziy, fors yahudiy shoiri va donishmandi
  • Junayd Sheroziy, XIV asrda yashagan soʻfiy
  • Muhsin Kadivar, eronlik mujtahid
  • Ataulloh Muhojironiy, 1997—2000-yillarda Madaniyat va islom irshodi vaziri
  • Sayid Imomiy
  • Gʻulomrizo Azhariy, Eronning 39-Bosh vaziri
  • Sayid Ali Muhammad, Bob
  • Muhammad Hoshim Pesaron, eronlik faxriy iqtisodchi
  • Feruz Nodiriy, eroniy-amerikalik olim va NASAning Reaktiv harakatlanish laboratoriyasi (JPL) direktorining yordamchisi, loyihalarni shakllantirish va strategiya uchun mas’ul, Sherozda tugʻilgan.
  • Ibrohim Guliston, rejissyor va adabiyot arbobi
  • Kava Guliston, fotojurnalist va rassom
  • Habibulla Paymon, eronlik siyosatchi
  • Muhsin Safoyi Farohoniy, eronlik siyosatchi
  • Simin Daneshvar, akademik, taniqli roman yozuvchisi, fantastika yozuvchisi va tarjimon

Yana qarang

Vikiomborda „Fors ustoni“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.

Vikisayohatda uchun sayohat qoʻllanmasi mavjud Fars.

Eslatmalar

  1. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Neyriz shahristonidan ajratilgan[22]
  2. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Sepidon shahristonidan ajratilgan[23]
  3. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Loriston shahristonidan ajratilgan[24]
  4. ↑ 2006-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Loriston shahristonidan ajratilgan[25]
  5. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Loriston shahristonidan ajratilgan[26]
  6. ↑ 2006-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Sheroz shahristonidan ajratilgan[27]
  7. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Jahrum shahristonidan ajratilgan[28]
  8. ↑ 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Sheroz shahristonidan ajratilgan[29]
  9. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Kozirun shahristonidan ajratilgan[30]
  10. ↑ 2006-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Mamasoniy shahristonidan ajratilgan[31]
  11. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Bavonot shahristonidan ajratilgan[32]
  12. ↑ 2006-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Sheroz shahristonidan ajratilgan[33]
  13. ↑ 2016-yilgi aholini roʻyxatga olishdan keyin Sheroz shahristonidan ajratilgan[34]

Manbalar

  1. ↑ Amar. „توجه: تفاوت در سرجمع به دليل گرد شدن ارقام به رقم هزار مي باشد. (in Persian)“. Qaraldi: 2020-yil 29-sentyabr.
  2. ↑ „Fārs | Geography, History & Culture of Iran | Britannica“.
  3. ↑ The History of the World: Comprising a General History, Both Ancient and Modern, of All the Principal Nations of the Globe, Their Rise, Progress, and Present Condition: Embracing a Brief Account of the Late Russian and Italian Wars, and a Complete History of the United States to the Present Time, Including the War of the Revolution [etc.]. Henry Bill, 28 May 1860. 
  4. ↑ Lectures on ancient history, from the earliest times to the taking of Alexandria by Octavianus, tr. From the Germ. Ed. Of M. Niebuhr, by L. Schmitz, with additions and corrections from his own MS. Notes. Taylor, Walton and Maberly, 28 May 2024. 
  5. ↑ Bruun, Malthe Conrad. Universal geography, or a description of all the parts of the world, 28 May 2024. 
  6. ↑ Sykes, Percy. A History of Persia. London: Macmillan and Company, 1921 — 5-bet. 
  7. ↑ Habibi, Hassan (c. 2023) (fa). Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the national divisions of Fars province, centered in Shiraz (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Notification 82840/T128K. https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113032. Qaraldi: 7 December 2023. 
  8. ↑ „استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند“ (fa) (2014-yil 22-iyun). 2014-yil 23-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
  9. ↑ Zangiabadi, A., and M. Akbari. "Assessment and Analysis of Development Indicator in Township of Fars Province." (2011): 113–122.
  10. ↑ Austin, Peter. One Thousand Languages: Living, Endangered, and Lost. University of California Press, 1 January 2008. ISBN 9780520255609. 
  11. ↑ 11,0 11,1 Xavier de Planhol (24 January 2012). "FĀRS i. Geography". Encyclopædia Iranica. IX. ?–336 b. http://www.iranicaonline.org/articles/fars-i. "The name of Fārs is undoubtedly attested in Assyrian sources since the third millennium B.C.E. under the form Parahše. Originally, it was the "land of horses" of the Sumerians (Herzfeld, pp. 181-82, 184-86). The name was adopted by Iranian tribes which established themselves there in the 9th century B.C.E. in the west and southwest of Urmia lake. The Parsua (Pārsa) are mentioned there for the first time in 843 B.C.E., during the reign of Salmanassar III, and then, after they migrated to the southeast (Boehmer, pp. 193-97), the name was transferred, between 690 and 640, to a region previously called Anšan (q.v.) in Elamite sources (Herzfeld, pp. 169-71, 178-79, 186). From that moment the name acquired the connotation of an ethnic region, the land of the Persians, and the Persians soon thereafter founded the vast Achaemenid empire. A never-ending confusion thus set in between a narrow, limited, geographical usage of the term—Persia in the sense of the land where the aforesaid Persian tribes had shaped the core of their power—and a broader, more general usage of the term to designate the much larger area affected by the political and cultural radiance of the Achaemenids. The confusion between the two senses of the word was continuous, fueled by the Greeks who used the name Persai to designate the entire empire. It lasted through the centuries of Arab domination, as Fārs, the term used by Muslims, was merely the Arabicized version of the initial name." 
  12. ↑ M. A. Dandamaev. A Political History of the Achaemenid Empire. BRILL, 1989 — 4–6-bet. ISBN 9004091726. 
  13. ↑ Zargaran, Arman. "The City of Shiraz and Fars Province, the root of medical sciences in the history." (2012): 103–104.
  14. ↑ Sacks, David; Murray, Oswyn; Brody, Lisa R.. Encyclopedia of the ancient Greek world. Infobase Publishing, 2005 — 256 (at the right portion of the page)-bet. ISBN 978-0-8160-5722-1. 
  15. ↑ The Cambridge History of Iran, Vol. 3 (1), p. 299
  16. ↑ The Cambridge History of Iran, Vol. 3 (1), p. 302
  17. ↑ Farrokh, Kaveh. Shadows in the Desert: Ancient Persia at War. Osprey Publishing, 2007 — 176–9-bet. ISBN 9781846031083. 
  18. ↑ 18,0 18,1 P. Oberling, "FĀRS vii. Ethnography", Encyclopaedia Iranica>„FĀRS vii. Ethnography“ (2014-yil 31-may).
  19. ↑ 19,0 19,1 (fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Fars Province (Report). The Statistical Center of Iran. http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/07.xls. Qaraldi: 25 September 2022. 
  20. ↑ 20,0 20,1 (fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Fars Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Fars.xls. Qaraldi: 19 December 2022. 
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 (fa) (Excel) Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Fars Province (Report). The Statistical Center of Iran. https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_07.xlsx. Qaraldi: 19 December 2022. 
  22. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the changes in the national divisions of Fars province (Report). Ministry of the Interior, Board of Ministers. Subject Letter 161477. https://qavanin.ir/Law/TreeText/266400. Qaraldi: 14 September 2023. 
  23. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Sepidan County of Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Proposal 154640. https://qavanin.ir/Law/TreeText/266406. Qaraldi: 15 September 2023. 
  24. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Larestan County, Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Proposal 208755. https://qavanin.ir/Law/PrintText/266405. Qaraldi: 17 September 2023. 
  25. ↑ Rahimi, Mohammad Reza (c. 2021) (fa). Creation of Gerash County in the center of Gerash city in Fars province (Report). Ministry of the Interior, Board of Ministers. Proposal 156861/42/4/1. https://qavanin.ir/Law/TreeText/124505. Qaraldi: 29 September 2024. 
  26. ↑ Mokhbar, Mohammad (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Larestan County, Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Subject Letter 69863. https://qavanin.ir/Law/PrintText/297380. Qaraldi: 20 September 2023. 
  27. ↑ Rahimi, Mohammadreza. „Four changes in the map of country divisions: Kavar County is formed in Fars province“ (fa). dolat.ir. Ministry of the Interior, Board of Ministers (2010-yil 22-noyabr). 2017-yil 15-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 20-noyabr.
  28. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Jahrom County, Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Proposal 158364. https://qavanin.ir/Law/PrintText/266399. Qaraldi: 22 September 2023. 
  29. ↑ Rahimi, Mohammad Reza (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions in Fars province (Report). Ministry of the Interior, Cabinet of Ministers. Proposal 1/4/42/65970. https://qavanin.ir/Law/PrintText/176545. Qaraldi: 23 September 2023. 
  30. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Kazerun County of Fars province (Report). Ministry of the Interior, Board of Ministers. Proposal 194401. https://qavanin.ir/Law/TreeText/266421. Qaraldi: 21 September 2023. 
  31. ↑ Davodi, Parviz (c. 2021) (fa). Letter of approval regarding the reforms of the national divisions in Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Proposal 1/4/42/381. https://qavanin.ir/Law/TreeText/120001. Qaraldi: 28 September 2023. 
  32. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2023) (fa). Letter of approval regarding the national divisions of Bavanat County, Fars province (Report). Ministry of the Interior, Board of Ministers. Proposal 208742. https://qavanin.ir/Law/PrintText/266397. Qaraldi: 15 September 2023. 
  33. ↑ Davodi, Parviz (c. 2021) (fa). Reforms of the national divisions in Fars province (Report). Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Council of Ministers. Proposal 123436/42/1/4. https://qavanin.ir/Law/TreeText/119266. Qaraldi: 20 November 2023. 
  34. ↑ Jahangiri, Ishaq (c. 2022) (fa). Approval letter regarding the national divisions of Zarqan District, Shiraz County, Fars province (Report). Ministry of the Interior, Council of Ministers. Proposal 158356; Notification 88993/T56015H. https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1323638. Qaraldi: 1 October 2023. 
  35. ↑ کشور, پورتال سازمان هواشناسی „اقلیم استان فارس“. www.irimo.ir. 2020-yil 15-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 19-mart.
  36. ↑ 36,0 36,1 „Iran fars-shiraz“. www.irantour.org. 2017-yil 19-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 1-sentyabr.
  37. ↑ Humphreys, P., Kahrom, E. (1999). Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran. Images Publishing, Avon.
  38. ↑ Firouz, E.. The complete fauna of Iran. I. B. Tauris, 2005 — 5–67-bet. ISBN 978-1-85043-946-2. 
  39. ↑ „Farmers' participation in agricultural development: The case of Fars province, Iran“. www.indjst.org.
  40. ↑ Issues in Discovery, Experimental, and Laboratory Medicine: 2013 Edition. Scholarly Editions, 2013 — 139–40-bet. ISBN 9781490109169. 

Adabiyotlar

Havolalar

Chahormahol va Baxtiyoriy ustoni Isfahon ustoni Yazd viloyati
Koʻhgiluya va Buyir-Ahmad ustoni Kirmon ustoni
   Fors ustoni    
Bushahr ustoni Hoʻrmuzgon ustoni 


"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Fors_ustoni&oldid=436934" dan olindi