Xoju Kirmoniy

Xoju Kirmoniy tushida ilhom farishtasi tomonidan ziyorat qilinmoqda. Bu Xoju Kirmoniyning Uch masnaviy qoʻlyozmasidagi birinchi miniatyura boʻlib, 1396-yilda Bagʻdodda Junayd tomonidan illyustratsiya qilingan. 1543/1544-yilda Doʻst Muhammad ibn Sulaymon uni qoʻlyozmadan olib, Bahrom Mirzo albomiga (Muraqqa) joylashtirgan, hozirda u Topkapı saroyi muzeyida saqlanadi

Xoju Kirmoniy (forscha: خواجوی کرمانی‎‎; 1290-yil dekabr – 1349) mashhur fors shoiri va soʻfiy boʻlib, Erondan edi.

Xoju Kirmoniy haykali

Hayoti

Shoir maqbarasi tabiiy taʼsirlardan asrash uchun himoya oynasi ichiga olingan, Sheroz

U Eronning Kirmon shahrida 1290-yil 24-dekabrda tugʻilgan. Uning „Xoju“ taxallusi Xoja soʻzining kichraytirish shakli boʻlib, u buni oʻzining sheʼriy taxallusi sifatida ishlatgan. Bu unvon uning yuqori ijtimoiy mavqega ega oiladan kelib chiqqaniga ishora qiladi. „Morshediy“ nisbasining (ismga qoʻshiladigan unvon) qoʻllanilishi uni Morshediyya tariqatining asoschisi boʻlgan fors soʻfiy piri Shayx Abu Ishoq Kazeruniy bilan bogʻliqligini koʻrsatadi. Xoju taxminan 1349-yilda Sherozda vafot etgan va bugungi kunda Sherozdagi uning maqbarasi mashhur sayyohlik maskani hisoblanadi. Yoshligida u Misr, Suriya, Quddus va Iroqda boʻlgan. Shuningdek, u Makkaga haj qilgan. Uning sayohatlaridan bir maqsad taʼlim olish va boshqa yurtlarning olimlari bilan uchrashish boʻlgani aytiladi. Uning eng mashhur asarlaridan biri boʻlgan Humoy va Humoyun asari Bagʻdodda yozilgan. 1335-yilda Eron yerlariga qaytib, oʻz davrining hukmdorlari – Ilxoniylar hukmdorlari Abu Said Bahodirxon va Arpa Keun, Muzaffariylar sulolasidan Mubariziddin Muhammad hamda Inju sulolasining vakili Abu Ishoq Injuga bagʻishlab sheʼrlar yozish orqali saroy shoiri sifatida mavqe topishga intilgan.

Asarlari

Sheʼrlar roʻyxati

• Devon (forscha: دیوان خواجو‎‎) – gʻazallar, qasidalar, bandli sheʼrlar, qitʼalar (vosita sheʼrlari) va ruboiylardan iborat sheʼrlar toʻplami
• Humoy va Humoyun (forscha: همای و همایون‎‎) – asarda fors shahzodasi Humoyning sarguzashtlari va u oʻziniy xitoy malikasi Humoyunga oshiq boʻlib qolishi hikoya qilinadi.
• Gul va Navroʻz (forscha: گل و نوروز‎‎) – bu doston yana bir sevgi hikoyasini soʻzlab beradi, bu safar voqealar islom paydo boʻlishidan sal avvalgi davrga noaniq tarzda joylashtirilgan.
• Ravzat ul-anvor (forscha: روضة الانوار‎‎) – yigirma sheʼriy suhbatda shoir sufiylik yoʻlining talab va shartlari hamda podsholik odob-axloqi haqida soʻz yuritadi.
• Kamalnoma (forscha: کمال نام‎‎)
• Gavharnoma (forscha: گوهرنامه‎‎)
• Somnoma (forscha: سام نامه‎‎) – Rustamning bobosi haqida qahramonlik dostoni

Tarjimalar

• Homāy e Homāyun. Un romanzo d’amore e avventura dalla Persia medievale. Nashr va tarjima: Nahid Norozi, soʻzboshi muallifi J. C. Buergel, Milan: Mimesis, 2011

Yana qarang

• Fors shoiri va mualliflar roʻyxati
• Fors adabiyoti
• Xoju Kirmoniy maqbarasi

Adabiyotlar

• Browne, E. G. (1920 [1928]). A Literary History of Persia, 3-jild: Tartar hukmronligi (1265–1502). Kembrij.
• de Bruijn, J. T. P. (2009). "Ḵᵛāju Kermāni". Encyclopaedia Iranica. https://iranicaonline.org/articles/kvaju-kerman-poet-and-mystic. 
• Norozi, Nahid (2018). "Khvājū Kirmānī". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. ISSN 1873-9830. https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/khvaju-kirmani-COM_35588?s.num=9&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=Ganja. 
• Jan Ripka, Eron adabiyoti tarixi. Reidel Publishing Company. ASIN B-000-6BXVT-K

Havolalar

• http://www.shirazcity.org/shiraz/Shiraz%20Information/Sightseeing/Khajou%20e.htm