Kontent qismiga oʻtish

Refia Sulton (Abdulmajid I ning qizi)

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Refia Sulton
Tugʻilishi 7-fevral 1842-yil
Beshiktosh saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti Defterdarburnu saroyi, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi
Turmush oʻrtogʻi
Mahmud Edhem posho (turm. 1857)
Farzandlari Fülane Xonimsulton
Sulola Usmoniylar
Otasi Abdulmajid I
Onasi Biologik
Gülcemal Kadın
Farzandlikka olgan
Servetseza Kadın
Dini Islom, sunniylik

Refia Sulton (usmonli turkcha: رفعیه سلطان‎‎; 1842-yil 7-fevral — 1880-yil 4-yanvar) — Usmoniylar malikasi, sulton Abdulmajid I va uning rafiqasi Gülcemal Kadınning qizi, sulton Mehmed V ning tugʻishgan opasi.

Yoshligi

Refia Sulton 1842-yil 7-fevralda Beshiktosh saroyida tugʻilgan[1]. Uning otasi sulton Abdulmajid I, onasi Gülcemal Kadın boʻlgan. Uning oʻzidan bir yosh katta Fotma Sulton ismli opasi boʻlgan. Egizak singlisi Hadicha Sulton esa tugʻilgan paytida vafot etgan. Boʻlajak sulton Mehmed V Refianing tugʻishgan ukasi edi. Uning, shuningdek, 1850-yilda tugʻilib, oʻsha yili vafot etgan Rukiye Sulton ismli singlisi ham boʻlgan[2][3][4].

1851-yilda onasi vafot etgach, Refia, opasi Fotma va ukasi Mehmedni Abdulmajidning birinchi rafiqasi Servetseza Kadın farzandlikka olgan[5][6].

Abdulmajid barcha oʻgʻil-qizlarining yuqori darajada, imkon qadar mukammal taʼlim olishini istagan. Bu taʼlim anʼanaviy fanlar, jumladan, Qur’on ilmi hamda gʻarbona fanlarni ham oʻz ichiga olgan. Refia taʼlim olishni 1847-yilda boshlangan. U darslarda ukasi Shahzoda Mehmed, oʻgay akalari Abdulhamid II va Murod V, opasi Fotma Sulton hamda oʻgay singlisi Jamila Sulton bilan birga qatnashgan[7]. U taʼlim olishni nikoh qurganidan keyin ham davom ettirgan. Malika arab va fors tillarini[8], shuningdek, Tanzimot davrida muhim boʻlgan fransuz tilini oʻrgangan. U fransuz tili va gʻarb musiqasini ham oʻzlashtirgan[9]. Fortepiano darslarini italiyalik xonim Therese Romanodan olgan[8].

Nikohi

1854-yil 22-fevralda[7] Refia 12 yoshda boʻlganida Abdulmajid uni Damat Mehmed Ali poshoning oʻgʻli Mahmud Adham poshoga unashtirdi[8]. Mehmed Ali posho Refianing xolasi Adile Sultonga uylangan boʻlib, ularning bir oʻgʻil va uch qizi bor edi[10]. Qrim urushidan keyin 1858–1859-yillarda Istanbulda bir yarim yil yashagan baronessa Durand de Fontmagne Refia Sultonning nikohi oldidan yuborishga tayyorlangan sovgʻalarni koʻrgan. Ular orasida „Drezdenning juda nafis chinnisidan kamida besh yuz idishda“ turli murabbo va konserva mahsulotlari borligini qayd etgan[11][12]. Nikoh 1857-yil 21-iyulda Topkapi saroyida boʻlib oʻtgan va er-xotinga yashashi uchun Defterdarburnuda joylashgan saroy berilgan. Unga hamroh ayollardan biri Meyliservet Kadın keyinchalik Refianing oʻgay akasi Murod V ning rafiqalaridan biriga aylanadi[13].

Refianing bir qizi boʻlib, goʻdakligida vafot etgan[3]. Ularning nikohi baxtsiz kechgan. U akalariga yozgan maktublaridan Adham poshoning xushomadgoʻy xulqi boʻlgani anglashiladi. Boshqa tomondan, Adham posho ham bu nikohdan mamnun boʻlmagan, bunga Refianing tuxumdon kistalaridan aziyat chekkani va ular oʻrtasidagi boshqa kelishmovchiliklar sabab boʻlgan. Refia bolaligida sil kasaliga chalingan va yakkalanib yashagan oʻgay singlisi Behice Sultonga juda yaqin boʻlgan. U singlisining koʻnglini koʻtarish uchun doimo, hatto singlisi oʻlim yoqasida ekanini bilgan paytlarida ham mehrga toʻla xatlar yoʻllagan[14].

Shaxsiyati

Refia Sulton saxovatli ayol boʻlib, uning bu tabiati bayramlar va alohida kunlarda yanada yaqqol koʻrinardi. Qurbon hayitida u ayrim qarindoshlari va xizmatkorlariga qoʻchqor va qoʻylar ulashgan. Refia Sulton yordami va saxiyligi bilan katta eʼtibor qozongan. 1877–1878-yillardagi rus-turk urushida yaralangan askarlarga va urushdan keyin uy-joyini tark etishga majbur boʻlgan musulmon muhojirlarga koʻrsatgan koʻmagi sabab u sulton Abdulhamid tomonidan 1-darajali Xayriya ordeni bilan taqdirlangan[15].

Mehribonligi va saxovatiga qoʻshimcha ravishda Refia dabdabali sarf-xarajatlari bilan ham ajralib turardi. XIX asrda, ayniqsa, otasi Abdulmajid hukmronligi davrida saroy ayollarining daromadidan ortiqcha sarflash deyarli anʼanaga aylangan edi. Refia ham shu davrda voyaga yetgan boʻlib, saroydagi boshqa ayollarning xaridlari va moda ishqibozligidan taʼsirlangan. Aslida bu gʻarbona yangicha turmush tarzining natijasi va zarurati edi. U Parijdan ot-ulov anjomlari va aravalar, shuningdek, kiyim-kechak hamda taqinchoqlarga buyurtmalar bergan[16].

Malika fransuz ustozi Maria Tirard orqali Istanbul va Fransiyadan turli buyum va kiyim-kechaklar buyurtma qilgan. Tirard kabi saroy bilan aloqada boʻlgan boshqa xorijlik ayollar saroy ayollari orasida gʻarb madaniyatining tarqalishini taʼminlash bilan birga ularni gʻarb modasiga ergashishga ham undagan. Bundan tashqari, u ikki rasmiy fotograf Abdulla Fréres va Vasilaki Kargopouloni ham qoʻllab-quvvatlagan hamda bir nechta mashhur rassomlarga turli oʻlchamdagi rasmlar va koʻmir bilan ishlangan suratlar buyurtma qilish uchun katta mablagʻ sarf qilgan[17].

Vafoti

Refia Sulton butun umri davomida tuxumdon kistalaridan aziyat chekkan. Kasallik 1875-yildan boshlab ogʻirlashgan[18][19]. U 1880-yil 4-yanvarda bir nechta operatsiyadan soʻng 37 yoshida vafot etgan. Soʻnggi operatsiyadan bir hafta oʻtib olamdan oʻtgan. U onasi bilan birga Istanbulda joylashgan Yangi masjiddagi sulton xonimlar maqbarasida dafn etilgan[19][20][21].

Mukofotlari

  • 1-darajali Xayriya ordeni, 1877–1878[15]

Nasabi

Manbalar

  1. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 613.
  2. ↑ Uluçay 2011, s. 220.
  3. ↑ 3,0 3,1 Brookes 2010, s. 288.
  4. ↑ Kolay 2017, s. 679.
  5. ↑ Uluçay 2011, s. 203.
  6. ↑ Kolay 2017, s. 680.
  7. ↑ 7,0 7,1 Kolay 2017, s. 681.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Sakaoğlu 2008, s. 614.
  9. ↑ Kolay 2017, ss. 680–681.
  10. ↑ Simonian, Hovann. The Hemshin: History, Society and Identity in the Highlands of Northeast Turkey. Routledge, January 24, 2007 — 104-bet. ISBN 978-1-135-79830-7. 
  11. ↑ McWilliams, Mark. Celebration: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2011. Oxford Symposium, July 1, 2012 — 155-bet. ISBN 978-1-903-01889-7. 
  12. ↑ Isin, Mary. Sherbet and Spice: The Complete Story of Turkish Sweets and Desserts. I.B.Tauris, January 8, 2013 — 110–111-bet. ISBN 978-1-848-85898-5. 
  13. ↑ Sakaoğlu 2008, s. 615.
  14. ↑ Kolay 2017, s. 682.
  15. ↑ 15,0 15,1 Kolay 2017, s. 683.
  16. ↑ Kolay 2017, ss. 683–684.
  17. ↑ Kolay 2017, s. 684.
  18. ↑ Kolay 2017, ss. 685–686.
  19. ↑ 19,0 19,1 Sakaoğlu 2008, s. 617.
  20. ↑ Uluçay 2011, s. 221.
  21. ↑ Kolay 2017, s. 686.

Adabiyotlar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Refia_Sulton_(Abdulmajid_I_ning_qizi)&oldid=731078" dan olindi