Muhammad ibn Isʼhoq ibn Kundaj
Muhammad ibn Is’hoq ibn Kundaj (arabcha: محمد بن إسحاق بن كنداج) – X asr boshlarida Abbosiylar xalifaligining koʻzga koʻringan sarkardasi.
Hayoti
Muhammad ibn Is’hoq 879-yilda Abbosiylar ruxsati bilan Mosulda hokimiyat oʻrnatgan turk zodagoni Is’hoq ibn Kundajning oʻgʻli edi. Is’hoq 891-yilda vafot etgunga qadar Mosul va Jaziraning ayrim qismlarini boshqargan, vafotidan keyin uning oʻrnini Muhammad egallagan[1]. Biroq keyingi yili, yaʼni 892-yilda Muhammad raqibi Ahmad ibn Iso ash-Shayboniy tomonidan Mosuldan quvib chiqarilgan. Shundan soʻng u Jazira viloyatiga yurish qilgan va bu yerda xalifalik hokimiyatini tiklashga uringan. Natijada, Mosulni egallab olib, bu mintaqaga oʻz noibini tayinlagan. Ahmad esa Amidga (hozirgi Diyorbakir) chekingan, Muhammad Falastinga Tuluniylar davlati hududiga qochib ketgan[1].
896-yilda Tuluniylar hukmdori Xumaravayh oʻldirilgach, Muhammad Xumaravayhning vorisi Abulasakir Jaysh ibn Xumoravayhga qarshi suiqasd uyushtirmoqchi boʻlgan shaxslar safida edi. Biroq bu fitna Jayshga maʼlum boʻlib qolgan va fitnachilar oʻsha kunning oʻzidayoq oilasi va mol-mulklarini tashlab, sahroga qochib ketishgan. Ular Suriya choʻlini kesib oʻtishgan, yoʻlda ularning baʼzilar chanqoqlikdan halok boʻlgan, ayrimlar esa nihoyat Kufa shahriga yetib borishga muvaffaq boʻlgan. U yerdan esa xalifa al-Mu’taziddan panoh soʻrashgan. Xalifa ularni yaxshi kutib olgan, 896-yil iyul oyida esa oʻz xizmatiga qabul qilgan[1].
Shundan soʻng Muhammad Abbosiylar saroyidagi yuqori martabali amaldorlardan biriga aylangan, fuqarolik va harbiy lavozimlarda xizmat qilgan[1]. 902-yilda al-Mu’tazid vafot etgach, u Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Mu’tazidiyga boʻysunuvchi zobitlar safida edi. Vazir al-Qosim ibn Ubaydulloh Badrga tuhmat qilib, uni qatl qilmoqchi boʻlganida Muhammad Badrni tinchlantirish va uning Bagʻdodga xavfsiz yetib olishga kafolat berib aytilgan soʻzlar chin va samimiy ekanligiga ishontirishda muhim rol oʻynagan. Biroq Badr yoʻlda xalifaning xizmatkorlaridan biri tomonidan oʻldirilgan[2]. 903/904-yillarda Muhammad Qarmatlarga qarshi yurishlarda yetakchi zobitlar qatorida boʻlgan, 906-yil iyun oyida u boshchilik qilgan qoʻshin Hit shahridan Qarmatlarni haydab chiqargan[1]. 912-yilga kelib Muhammad Basra hokimi etib tayinlangan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Sharon 2009.
- ↑ Rosenthal 1985.
Adabiyotlar
- Kennedy, Hugh. The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the 6th to the 11th Century, Second, Harlow: Longman, 2004. ISBN 978-0-582-40525-7.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9.
- Sharon, Moshe. Corpus Inscriptionum Arabicarum Palaestinae, Volume 4: G, Handbuch der Orientalistik. 1. Abt.: Der Nahe und der Mittlere Osten. Leiden: BRILL, 2009. ISBN 978-90-04-17085-8.