Al-Qosim ibn Ubaydulloh
| Al-Qosim ibn Ubaydulloh القاسم بن عبيد الله | |
|---|---|
| Tavalludi |
Abbosiylar xalifaligi |
| Vafoti |
904-yil oktyabr Bagʻdod, Abbosiylar xalifaligi |
| Kasbi | Abbosiylar vaziri va amaldor |
| Faoliyat yillari |
901-yil aprel – 904-yil oktyabr (Al-Muktafiy davrida) |
| Bolalari | |
| Otasi | Ubaydulloh ibn Sulaymon |
Abulhusayn al-Qosim ibn Ubaydulloh (arabcha: أبو الحسين القاسم بن عبيد الله) Abbosiylar xalifaligining yuksak lavozimli amaldori boʻlib, 901-yil aprelidan to 904-yil oktyabrda vafotiga qadar vazir lavozimida xizmat qilgan.
Nasroniylardan kelib chiqqan Banu Vahb oilasidan boʻlgan Ubaydulloh vazirlarning oʻgʻli va nabirasi edi. Uning oilasi Umaviylar sulolasining soʻnggi davrlaridan boshlab xalifalik maʼmuriyatida xizmat qilgan[1]. Al-Qosim otasi Ubaydulloh ibn Sulaymonning oʻn yillik vazirligi davomida otasiga yordamchi boʻlib ishlagan. Otasining vafotidan keyin uning oʻrnini egallagan. Al-Mu’tazid hukmronligining (h. 892–902) soʻnggi oylarida va al-Muktafiy hukmronligining (h. 902–908) dastlabki yillarida davlat boshqaruvini oʻz zimmasiga olgan. Al-Qosim yosh xalifa al-Muktafiy ustidan hukmronlik oʻrnatdi. Al-Muktafiy unga Vali ud-Davla (arabcha: ولي الدولة, maʼnosi: „Sulola himoyachisi“) unvonini berib, qizlaridan birini al-Qosimning oʻgʻillaridan biriga nikohlab berdi[2].
Halolligi va adolatliligi bilan keng hurmat qozongan otasidan farqli oʻlaroq, al-Qosim poraxoʻr va shafqatsiz edi. Oʻziga yoqmagan yoki taxt uchun xavf tugʻdirishi mumkin boʻlgan har qanday kishini qatl etishga buyruq berardi. Jumladan, Safforiylar amiri Amr ibn al-Lays, sarkarda Badr al-Mu’tazidiy va shoir Ibn ar-Rumiy kabi shaxslarni ham oʻlimga mahkum etgan. Qudratli moliya vaziri Ali ibn al-Furotni shunday falokatli qismatdan faqatgina al-Qosimning kasallanishi va vafot etishi asrab qoldi. Bu oʻlim Banu Vahbning hokimiyatga egalik davri tugab, hokimiyat tizgini Banu al-Furotga oʻtganini anglatardi. Bir avlod oʻtgach, al-Qosimning oʻgʻillari al-Husayn va Muhammad ham vazirlik martabasiga erishishdi[2].
Manbalar
- ↑ Bosworth 2002, ss. 33–34.
- ↑ 2,0 2,1 Bosworth 2002, s. 33.
Adabiyotlar
- Bosworth, C.E. (2002). "Wahb". in Bearman, P. J.. Encyclopaedia of Islam. Volume XI: W–Z (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 33–34 b. ISBN 978-90-04-12756-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Wahb&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.