Kinona
| Kinona arabcha: بَنُو كِنَاَنَة | |
|---|---|
| Arab qabilasi | |
 | |
| Nisba | Al-Kinoniy (الْكِنَانِيّ) |
| Joylashuv |
Tihama va Hijozning Makka shahri atrofidagi hududlar (V asr — hozirgacha) |
| Tarmoqlari | |
| Dini | Islom |
Kinana (arabcha: كِنَاَنَة) — arab qabilasi, Tihama sohilboʻyi hududi va Hijoz togʻlarida, Makka atroflarida yashagan[1]. Islom paygʻambari Muhammad mansub boʻlgan Quraysh qabilasi aynan Kinonaning bir tarmogʻidan kelib chiqqan. Hozirgi kunda arab dunyosining turli hududlaridagi bir qator qabilalar oʻz nasablarini Kinona qabilasi bilan bogʻlaydi[2].
Joylashuvi
Kinona qabilasiga tegishli hudud Tihama sohilining Makka yaqinidagi qismidan shimoli-sharqqa tomon choʻzilib, ularning qarindosh qabilalari Banu Asad hududi bilan chegaradosh boʻlgan[1].
.svg)
Tarixi
Kelib chiqishi va tarmoqlari
Arab nasabnoma anʼanasida qabilaning nomdosh ajdodi Kinana boʻlib, u Xuzayma ibn Mudrikaning oʻgʻli sanaladi[3]. Qabila oʻz ajdodini Ismoilga bogʻlagan; Islom anʼanasiga koʻra, Ismoil yamaniy Jurhum qabilasidan bir ayolga uylanib, Makka atrofida istiqomat qilgan[4]. Kinana koʻpxudolikka eʼtiqod qilgan, ularning sigʻinishi maʼbuda al-Uzzo atrofida jamlangan. Islom anʼanasiga koʻra, Kinana va Ismoilning boshqa avlodlari asta-sekin Shimoliy Arabiston boʻylab tarqalib, oʻzlarining dastlabki eʼtiqodini yoʻqotib, butparastlikka berilib ketgan[4].
Qabilaning oltita asosiy tarmogʻi boʻlgan: Nadr, Malik, Milkan, Amir, Amr va Abd Manat. Nadr qurayshlarning ona qabilasi boʻlib, Islom paygʻambari Muhammadning qabilasi Kinanadan mustaqil ravishda alohida hisoblangan. Abd Manat tarkibida ayniqsa qudratli kichik guruh — Bakr ibn Abd Manat — boʻlib, uning asosiy tarmoqlari Mudlij, Du’il, Layth va Damra edi. Gʻifor kichik guruhi Damraga mansub boʻlgan yoki bevosita Abd Manatdan kelib chiqqan. Yana bir tarmoq — Horish ibn Abd Manat — Ahabish guruhining (ehtimol oʻzaro qarindosh boʻlmagan) mayda urugʻlar toʻplamining asosiy yadrosini tashkil etgan[1].
Quraysh ajdodi Fihr ibn Malik ibn Nadr nomaʼlum sanada Kinananing yetakchisi sifatida Janubiy Arabistondagi himyarlarning bir tarmogʻi ustidan qozonilgan gʻalabada namoyon boʻladi. Uning avlodi Qusayy ibn Kilab Kinana tomonidan qoʻllab-quvvatlanib, Kaaba joylashgan muqaddas shahar Makkani egallagan. Qusayyning qabiladoshlar orasidagi mavqei Layth guruhidan boʻlgan Kinana boshligʻi Yaʼmar ibn Amrning yordami bilan yanada mustahkamlangan; Bakr esa odatda Qusayyga qarshi turgan. Fijar urushi Damradan boʻlgan, qabilasi tomonidan quvgʻin qilingan, biroq Du’il tomonidan himoya qilingan hamda quraysh boshligʻi Harb ibn Umayya bilan ittifoqchilik munosabatini saqlagan kinanalik al-Barrad ibn Qaysning Banu Kilab boshligʻini oʻldirishi oqibatida boshlangan. Qasos tariqasida Kilab va ularning Havozin qabiladoshlari Qurayshga qarshi yurish qiladi, Kinana esa (Bakr ham jumlasidan) Qurayshni qoʻllab-quvvatlaydi. Bakr Qurayshga nisbatan dushmanona qoladi, vaziyat esa Bakr boshligʻi kinanaliklar tomonidan bir quraysh yigitining oʻldirilishiga javoban oʻldirilgach keskinlashadi; qabila odatlari boʻyicha yigitlar boshliqlar bilan teng maqomda sanalmagan[1].
Ilk islomiy davr
Islomiy tarixchilar Muhammad davrida Kinananing bir butun qabila sifatidagi harakatlarini qayd etmagan, biroq qabilaning bir qancha tarmoqlari, jumladan qurayshlar, Islomning shakllanishi va tarqalishida muhim rol oʻynagan[2]. Qurayshlar avval Muhammad va uning yakkaxudolik daʼvatiga qarshi turgan, ammo Bakr bilan avvaldan mavjud taranglik sababli 624-yilda Badrda Kinana tomonidan xavfsizlik kafolatlari berilmasdan turib, unga va izdoshlariga qarshi harakat qilishdan tortingan. Mudlij guruhi Qurayshga orqadan hujum qilmaslikka vaʼda bergach, ular Muhammadga qarshi yurish qiladi, Muhammad esa bu toʻqnashuvda ularni magʻlub etadi. Keyinroq Bakrning Muhammad ittifoqchilari Xuzoʻaga hujumi Muhammadni 630-yilda Makkani fath etishga undaydi. Bu ishda unga Gʻifor, Layth va Damra yordam beradi[1].
Makka fathidan keyin Kinana haqida maʼlumotlar kam. Du’ilning nufuzli qabiladoshi Abu al-Asvad ad-Du’aliy xalifa Alining (Muhammadning amakivachchasi va kuyovi) ittifoqchisi sifatida tilga olinadi[1]. Kinana 630-yillarda musulmonlar tomonidan bosib olingandan soʻng Jund Filastin (Falastin harbiy okrugi)dagi arab qabila garnizonining asosiy tarkibiy qismlaridan biri boʻlgan; qolgan asosiy qismlar Juzom, Laxm, Xuzoʻa, Xas’am va Azd edi[5]. Xalifa Umar (h. 634–644) Kinana qabilasidan ikki kishini — Alqama ibn Mujazziz va Alqama ibn Hakimni — taxminan 638/639-yillarda Falastinga ikki hokim etib tayinlaydi; birinchisi Quddusda, ikkinchisi esa ehtimol Liddada joylashgan edi[6]; ikkinchisi xalifa Usmon (h. 644–656) tomonidan Mu’oviya ibn Abi Sufyon bilan almashtirilguncha hokim boʻlib qolgan. Umaviylar xalifasi Yazid II (h. 720–724) ning qoʻshiqchi choʻrisi Habbaba sheʼrda Falastinda kinanaliklar borligini eslatadi:
Atrofimda Kinananing bir toʻdasi
. Falastinda, otlariga chaqqon minar[7].
Kinana 844/45-yillarda Makka atrofida (kuchsizlangan boʻlsa-da) mavjud boʻlib qolganligi qayd etilgan[1].
Oʻrta islomiy davr
Janubiy Falastindagi Kinana amirilari va iqto egalari 1153-yilda salibchilar port shahri Asqalonni egallagach, Fotimiylar Misriga koʻchib ketadi. Fotimiylar vaziri Talai ibn Ruzzik qabiladoshlarni Damiyota va uning atrof hududlariga joylashtiradi va ular Kinaniyya nomi bilan tanila boshlaydi.
Ayyubiylar davrida Kinaniyya moliyaviy jihatdan ikkinchi toifa qoʻshin sifatida hisoblangan: ularga kurdlar, turklar va turkman askarlariga toʻlanadigan haqning yarmi toʻlangan, biroq boshqa arab yordamchi kuchlariga nisbatan ancha koʻp berilgan[8]. Kinaniy qabiladoshlar Ayyubiy sultoni Salohiddinning sarkardasi Qozi al-Fozil bilan birga Ramla yaqinidagi Montgizard jangida salibchilarga qarshi jang qiladi, bu yerda Salohiddin qoʻshinlari tor-mor etilgan[9]. Ehtimol, ular Janubiy Falastindagi Ramla atrofini yaxshi bilganlari uchun jalb qilingan[9].
1249-yil iyunida Lyudovik IXning dengiz kuchlari — qariyb 700 ta kemadan iborat — Yettinchi salib yurishi doirasida Damiyotaga tushadi. Yettinchi salib yurishi doirasida. Oʻsha paytga kelib jasorati bilan tanilgan shaharning kinaniy garnizoni salibchilar kelishini koʻrishi bilanoq, Faxriddin boshchiligidagi misrlik garnizon bilan birga qochib ketadi[10]. Natijada Ayyubiy sultoni as-Solih Ayyub kinaniy qochqinlarning qoʻmondonlarini qatl ettiradi[11][12].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Watt 1986, s. 116.
- ↑ 2,0 2,1 „Kinana“, E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936. Brill, 1993 — 1017–1018-bet. ISBN 9789004097902.
- ↑ Ibn Ishaq. The Life of Muhammad: A Translation of Ibn Isḥāq's sīrat. London: Oxford university press, 1955 — 3, 38–41, 52–53-bet. ISBN 0195778286.
- ↑ 4,0 4,1 Peters, Francis E.. Muhammad and the Origins of Islam — 5–15-bet.
- ↑ Crone 1980, s. 225, note 210.
- ↑ Gil 1997, s. 116.
- ↑ Jayyusi 2010, ss. 98–99.
- ↑ Gibb 1923, s. 76.
- ↑ 9,0 9,1 Gibb 1923, s. 86, note 25.
- ↑ Lane-Poole 2013, s. 238.
- ↑ Runciman 1951, s. 221.
- ↑ Lane-Poole 2013, ss. 232–233.
Adabiyotlar
- Crone, Patricia. Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-52940-9.
- Gil, Moshe. A History of Palestine, 634–1099. Cambridge: Cambridge University Press, 1997. ISBN 0-521-59984-9.
- Gibb, H. A. R.. The Arab Conquests in Central Asia. London: The Royal Asiatic Society, 1923. OCLC 499987512.
- Jayyusi, Salma Khadra. Klassik arab hikoyalari: antologiya. New York: Columbia University Press, 2010. ISBN 978-0-231-14922-8.
- Lane-Poole, Stanley. Misr tarixi: o‘rta asrlarda (en). Routledge, 16 October 2013. ISBN 978-1-134-53734-1.
- Runciman, Steven. Salib yurishlari tarixi, I jild: Birinchi salib yurishi va Quddus qirolligining barpo etilishi. Cambridge University Press, 1951.
- Watt, W. Montgomery (1986). "Kināna". in Bosworth, C. E.. Encyclopaedia of Islam. Volume V: Khe–Mahi (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. p. 116. ISBN 978-90-04-07819-2. https://referenceworks.brillonline.com/search?s.q=Kin%C4%81na&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&search-go=Search.