Banu al-Qayn
Banu al-Qayn (arabcha: بنو القين, shuningdek, Banu’l Qayn, Balqayn va al-Qayn ibn Jasr shaklida ham yoziladi) — arab qabilasi. Tarixiy manbalarga koʻra, milodiy VII–VIII asrlarda faol boʻlgan.
Kelib chiqishi
Anʼanaviy arab nasabnomalariga koʻra, Banu al-Qayn qabilasiga al-Qayn (temirchi) nomi bilan mashhur boʻlgan an-Noʻmon ibn Jasr tomonidan asos solingan[1]. Biroq mavjud tarixiy maʼlumotlarga koʻra, bu qabila badaviy qabila boʻlgan va uning qabila aʼzolari metallga ishlov berish bilan shugʻullanmagan[1]. Banu al-Qayn Qudoa nomli yirik qabilalar ittifoqi tarkibiga kirgan[1].
Tarixi
Tarixchi Irfan Shahidga koʻra, Banu al-Qayn Judham va Amila qabilalari bilan birga „deyarli shubhasiz“ Rim davrida „harbiy boʻlinmalar sifatida faoliyat yuritib, Nabatiylar konfederatsiyasi tarkibiga kirgan“[2]. Bundan tashqari, Shahid Banu al-Qayn ildizlari Muqaddas Kitob davrigacha borib taqalishini va ular „mintaqadagi etnografik uzluksizlik ipini — Muqaddas Kitob davridan Vizantiya va musulmon arablar davrigacha — ifodalaganini“ taʼkidlaydi[3]. Milodiy IV asrda qabilaning yashash joylari Iordaniyaortida boʻlgan va ular Vizantiya imperiyasining foederatisi (federatlari) sifatida xizmat qilgan[4]. Ular 629-yilda Mu’ta jangida musulmon arablarga qarshi jang qilgan arab foederatilari — jumladan Banu Kalb, Judham, Bali va Laxm — qatorida boʻlgan[1][5]. Biroq Banu al-Qaynning hech boʻlmaganda bir qismi musulmonlar bilan doʻstona munosabatda boʻlgan, chunki oʻsha yili musulmonlar Zanjirlar jangi paytida Banu al-Qayndan yordam umid qilgan[1]. Keyinroq ular yana vizantiyaliklar safida musulmonlarga qarshi Yarmuk va Fahl janglarida koʻrinadi[1].
Qabilaning aksariyati 638-yilda yakunlangan Suriyaning musulmonlar tomonidan zabt etilishidan soʻng Islomni qabul qilgan. Banu al-Qayn, Banu Kalb kabi boshqa Qudaʼa qabilalari bilan birga, Ikkinchi musulmon fuqarolar urushi davrida xalifa boʻlish uchun kurashida Marvon Ini qoʻllab-quvvatlagan[1]. Vodi Sirhon ustidan Banu al-Qayn va Banu Kalb oʻrtasida yuz bergan hududiy nizo chogʻida Marvonning oʻgʻli va vorisi Abd al-Malik Kalb foydasiga hukm chiqargan[1]. Taxminan olti yuz al-Qayniy qabiladosh 737-yilda Umaviylarning xorijiy isyonchi Bahlulga qarshi yurishida qatnashgan[1]. Tarixchi W. Montgomery Wattga koʻra, Banu al-Qayn haqida „oxirgi bora eshitilgan“ maʼlumot 792-yilga, Abbosiylar davriga toʻgʻri keladi; oʻshanda ular Damashqdagi qabilalararo janglarda ishtirok etgan[1]. Biroq IX asr oxiri geografi al-Yaʼqubining yozishicha, janubiy Transiordaniyadagi maʼmuriy markaz boʻlgan Arandal shahri gʻassoniylar bilan birga Banu al-Qays tomonidan ham yashab kelingan[6].
Manbalar
Adabiyotlar
- Watt, W. Montgomery (1991). "Al-Kayn". in Lewis, B.. Islom ensiklopediyasi. 4 Ira-Kha (2-nashr nashri). Leiden va Nyu-York: Brill. 819–820 b. ISBN 90-04-07026-5.
- Shahid, Irfan. Vizantiya va arablar VI asrda. Vashington, D. C.: Dumbarton Oaks Research Library and Collection, 2002. ISBN 0-88402-284-6.