As-Sahoba masjidi
| Masjid | |
 | |
| 2009-yildagi masjidning holati | |
| Mamlakat |  Liviya
|
| Shahar | Derna |
| Koordinatalar | 32°45′41″N 22°38′33″E / 32.7613837°N 22.6423723°E |
| Yoʻnalishi | sunniylik |
| Binokorlik | 1970—1975 |
| Gumbazlar soni | bir nechta |
| Gumbazlar soni | bir nechta |
| Minoralar soni | 2 ta |
| Minoralar soni | 2 ta |
As-Sahoba masjidi (arabcha: مسجد الصحابة) – sunniy islom masjidi va unga yondosh qabriston boʻlib, Liviyaning Derna shahridagi Maydon as-Sahoba hududida joylashgan[1][2]. Masjid 1970-yillarda Magʻribning musulmonlar tomonidan fath etilishi chogʻida Vizantiya qoʻshinlari tomonidan oʻldirilgan Sahobalarning qabrlarini oʻz ichiga olgan VII asrga oid qabriston oʻrnida qurilgan[2]. Masjid hududida unga biriktirilgan qabriston boʻlib, unda Zuhayr ibn Qays al-Balaviyning maqbarasi hamda Mamma jangida qatnashgan kamida yetmish nafar musulmon askarning qabrlari bor[1].
Tarixi
Mamma jangidan soʻng, milodiy 688-yilda Zuhayr ibn Qays al-Balaviy[3] boshqa hamfikr sarkardalari (ular ham sahobalar) – Abdulloh ibn Barr al-Qaysiy va Abu Mansur al-Forsiy, shuningdek qaytayotgan musulmon qoʻshinlarining qolgan qismi bilan birga halok boʻlgan. Ular hozirgi Derna hududiga dafn etilgan[4].
Usmonliylar davrida Zuhayr, Abdulloh va Abu Mansur uchun uchta ziyoratgoh qurilgan[2]. Qabriston „Muhammad Bey qabristoni“ deb ham atalgan, biroq keyinchalik mahalliy aholi uning nomini „Sahoba qabristoni“ga oʻzgartirgan[1].
1970-yilda Derna aholisi qabriston yonida yangi masjid qurish loyihasini moliyalashtirish uchun koʻngilli boʻlishgan[1][2]. Qurilish ishlari 1970-yilda boshlangan va masjid oxir-oqibat 1975-yilda ochilgan[1][2].
2012-yilgi hujum
2012-yilda As-Sahoba masjidi majmuasida bomba portlatilgan[5]. Portlash masjidga kuchli zarar yetkazgan[6] va Zuhayr ibn Qays al-Balaviyning maqbarasini butunlay vayron qilingan. Ziyoratgohning buzilishi natijasida Zuhayrning jasadi tasodifan ochilib qolgan va u deyarli chirimasdan saqlanganligi aniqlangan[7]. Abdulloh ibn Barr va Abu Mansurning qabrlari ham buldozerlar bilan vayron qilingan[8].
2023-yilgi toshqinda shikastlanishi
2023-yilda Daniel dovuli kelishi natijasida kuchli yogʻingarchilik sabab ikki toʻgʻon qulab tushgan[9]. Ikki toʻgʻonning qulashidan ulkan toshqin yuzaga kelib, Derna shahrini vayron qilgan[10]. As-Sahoba masjidi toshqindan shikastlangan va uning atrofi suv ostida qolgan[1].
Sahoba qabristoni
Sahobalar qabristoni masjidga biriktirilgan[1][2]. Uchta gumbazli maqbara mavjud boʻlib, ular Zuhayr ibn Qays al-Balaviy, Abu Mansur al-Forsiy va Abdulloh ibn Barr al-Qaysiyning qabrlarining ustiga qurilgan[1][2]. Qabristonda kamida yetmish nafar shahid dafn etilgan, biroq yuqorida tilga olingan uch maqbaradan tashqari, qolgan qabrlarning barchasi suvoq bilan yopib yuborilgan[1][2].
Galereya
-
Qabriston majmuasi ichidagi Zuhayr ibn Qays al-Balaviyning maqbarasi -
2012-yilgi hujumdan avval masjid ichidagi arka yo‘lak
-
Yetmish nafar shahid dafn etilgan joyni ko‘rsatuvchi kichik gumbazli musalla
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 الوصلي, عبد العزيز „"دانيال" يجرف بلاد الصحابة.. كيف تشبثت درنة بفاتحيها؟“ (ar). الجزيرة نت. Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 مسعود, عبد القادر بن „تضم رفات أكثر من 70 صحابيا ودمرها الفيضان.. مقبرة الصحابة التاريخية في مدينة درنة الليبية“ (ar). ArabicPost.net (2023-yil 14-sentyabr). Qaraldi: 2023-yil 1-dekabr.
- ↑ The encyclopaedia of Islam. 11: V - Z. Leiden: Brill, 2002. ISBN 978-90-04-12756-2.
- ↑ The encyclopaedia of Islam. 11: V - Z. Leiden: Brill, 2002. ISBN 978-90-04-12756-2.
- ↑ „Libya: New Wave of Attacks Against Sufi Sites | Human Rights Watch“ (en) (2017-yil 7-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
- ↑ „Libya: New Wave of Attacks Against Sufi Sites | Human Rights Watch“ (en) (2017-yil 7-dekabr). Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
- ↑ „Sahaba Graves | PDF | Muhammad | Abrahamic Religions“ (en). Scribd. Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
- ↑ الوسط, بوابة „متطرفون يهدمون مقبرة صحابة رسول اللّه في درنة“ (ar). Alwasat News (2014-yil 31-may). Qaraldi: 2023-yil 1-dekabr.
- ↑ Motamedi, Maziar „Why did Derna's dams break when Storm Daniel hit Libya?“ (en). Al Jazeera. Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
- ↑ Motamedi, Maziar „Why did Derna's dams break when Storm Daniel hit Libya?“ (en). Al Jazeera. Qaraldi: 2023-yil 30-noyabr.
Havolalar
Vikiomborda „As-Sahoba masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.