Yazid ibn Asid ibn Zafir as-Sulamiy
| Yazid ibn Asid ibn Zafir as-Sulamiy | |
|---|---|
| Vafoti | 779/780-yildan keyin |
| Fuqaroligi |
 Abbosiylar xalifaligi |
| Xizmatdagi yillari | tax. 750 — tax. 780 |
| Jang/urush |
Arab–xazar urushlari Arab–Vizantiya urushlari |
| Aloqa | Asid ibn Zofir as-Sulamiy (otasi) |
Yazid ibn Asid ibn Zofir as-Sulamiy yoki Yazid ibn Usayd ibn Zofir as-Sulamiy (arabcha: يزيد بن أسيد السلمي) — ilk Abbosiylar xalifaligi xizmatidagi arab generali va noibi. U asosan xalifalikning shimoli-gʻarbiy chegara mintaqalarida faol boʻlib, Arminiya hamda Jazira noibi boʻlib xizmat qilgan va Vizantiya imperiyasi hamda xazarlarga qarshi jang qilgan.
Hayoti
Yazid Banu Sulaym qabilasiga mansub boʻlib, bu qabila Armanistonning musulmonlar tomonidan zabt etilishida ishtirok etgan va xalifalar tomonidan Vizantiya imperiyasi bilan chegaradosh Gʻarbiy Armaniston hududlariga joylashtirilgan edi[1]. Yazidning otasi Asid (yoki Usayd) ibn Zofir as-Sulamiy Umaviylar xizmatidagi general boʻlgan hamda soʻnggi umaviy xalifa Marvon ibn Muhammad va uning otasi Muhammad ibn Marvon qoʻshinlari safida mintaqadagi yurishlarda qatnashgan[2][3]. Balazuriy yana shuni ham yozadiki, uning onasi nasroniy boʻlib, Muhammad ibn Marvonning yurishlari chogʻida asirga olingan „Sivnik patriki“ning qizi ekan[4][5].
Umaviylar bilan yaqin aloqalariga qaramay, Yazid Abbosiylar hukmronligining ilk yillarida abbosiy shahzoda Abu Jafar — kelajakdagi xalifa al-Mansur (h. 754–775)ning yaqin va ishonchli maslahatchisiga aylandi[5]. Shundan soʻng Yazid uch marta Arminiya noibi boʻlib xizmat qildi: 752–754, 759–770 va 775–780-yillarda[4] al-Mansur davrida u bir vaqtda Mosul (va, chamasi, butun Jazira) noibi ham boʻlgan[2].
Xalifalikning Kavkaz viloyatlari noibi sifatida Yazid xalifalikning shimoldagi qoʻshnisi Xoqonlik xazarlar bilan mojaroning qisqa muddatli qaytalanishida markaziy rol oʻynadi: 759 yoki 760-yilda xazarlar bilan munosabatlarni yaxshilash maqsadida al-Mansur unga xazar xoqonining qiziga uylanishni buyurdi. Bagʻatur rozi boʻlib, uni janubga katta va boy kuzatuvchilar hamrohligida, shuningdek uning mahri sifatida 100 000 dirham bilan yubordi. Nikoh boʻlib oʻtdi, biroq ikki yildan soʻng malika va uning ikki farzandi toʻsatdan vafot etdi va xoqon uni zaharlashgan deb gumon qildi. Qasos tariqasida u 762–764-yillarda Kavkazdan janubga bosqinlar uyushtirdi: Ras ismli darxon boshchiligida xazarlar Kavkaz Albaniyasi, Armaniston va Iberiyani taladi, bu yerda ular Tiflisni egalladi. Yazid ularga qarshi katta qoʻshin toʻplab yurish qildi, ammo Shirvon jangida magʻlub boʻlib, qoʻshini tor-mor etildi. Yazidning oʻzi asir tushishdan qutulib qoldi, xazarlar esa koʻplab asirlar va oʻlja bilan shimolga qaytdi[6]. Yazid vizantiyaliklarga qarshi ham jang qilgan: 750-yillarda Vizantiya imperatori Konstantin V tomonidan qoʻlga kiritilgan Feodosiopol/Qaliqala shahrini qaytarib oldi[4], shuningdek 772, 774 va 779-yillarda Kichik Osiyoga yurishlar uyushtirdi[7].
779/780-yildan keyin u haqida hech narsa maʼlum emas[8], biroq uning oilasi 9-asr oxirigacha oʻz yurtlarida nufuzli boʻlib qoldi. Uning oʻgʻillari Xolid va Ahmad ham Armanistonda noib boʻlib xizmat qildi, xuddi uning nabirasi Abdulloh ibn Ahmad as-Sulamiy kabi[4][5][9].
Manbalar
Adabiyotlar
- Brook, Kevin Alan. Xazariyaning yahudiylari, ikkinchi nashr. Plymouth: Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006. ISBN 978-0-7425-4982-1.
- Crone, Patricia. Slaves on Horses: The Evolution of the Islamic Polity. Cambridge: Cambridge University Press, 1980. ISBN 0-521-52940-9.
- Kennedy, Hugh N.. Ilk Abbosiylar xalifaligi: siyosiy tarix. London and Sydney: Croom Helm, 1986. ISBN 0-7099-3115-8.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXIX: Al-Mansūr and al-Mahdī, A.D. 763–786/A.H. 146–169, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1990. ISBN 978-0-7914-0142-2.
- Ter-Ghewondyan, Aram. The Arab Emirates in Bagratid Armenia. Lisbon: Livraria Bertrand, 1976. OCLC 490638192.