Yahyo ibn Idris ibn Umar
| Yahyo ibn Idris ibn Umar | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Amir | |||||
| Saltanat | 905–922 | ||||
| Oʻtmishdoshi | Yahyo III | ||||
| Davomchisi | Mansab tugatildi (Fotimiy xalifaligiga qoʻshib yuborildi) | ||||
| Vafoti | 946 | ||||
| |||||
| Sulola | Idrisiylar | ||||
| Otasi | Idris ibn Umar ibn Idris | ||||
| Dini | Islom | ||||
Yahyo IV yoki Yahyo ibn Idris ibn Umar (arabcha: يحيى بن إدريس بن عمر) Idrisiylar hukmdori boʻlib, 905-yildan 922-yilgacha Fosda hukmronlik qilgan. Hukmronligining soʻnggi uch yili davomida u oʻzini Fotimiy xalifaligining vassali deb tan oldi; shu paytgacha u fotimiylar sarkardasi Masala ibn Habus tomonidan taxtdan agʻdarildi. U surgunda 946-yilda Fotimiylar poytaxti al-Mahdiya shahrida vafot etgan.
Hayoti
Yahyo IV ikkinchi Idrisiy amiri Idris II ning (h. 808–828) avlodidan boʻlgan, Idrisiylar sulolasining ikkinchi darajali tarmogʻidan chiqqan chevarasi edi[1][2]. Amakisi Ali ibn Umar 860-yillarning oxirlarida Idrisiylar poytaxti boʻlgan Fosda qisqa vaqt hukmronlik qilgan, ammo xorijiylar qoʻzgʻoloni tufayli taxtdan agʻdarilgan edi[3][2]. Yahyo IV Fosning janubi-gʻarbida joylashgan Miknas shahrini oʻzining tayanch maskaniga aylantirgan[4].
Rivoyatlarga koʻra, uni uning amakivachchasi Yahyo III ibn al-Qosim almashtirgan, u esa oʻz navbatida 905-yilda Yahyo IV qoʻshinlariga qarshi jangda halok boʻlgan[5]. Aslida esa Yahyo III, ehtimol, Fos va Marokash janubida uzoq hukmronlik qilmagan, bu yerda sulolaning uchinchi tarmogʻi boʻlmish Idris II ning oʻgʻli Iso avlodlari tax. 893-yilgacha hukmronlik qilgan. Yahyo IV oilasi, ehtimol, ularning oʻrnini egallagan va keyingi, ancha kechroq manbalarga koʻra, 905-yildan boshlab Yahyo IV Fosda hukmronlik qilgan[2]. Marokashning shimoliy hududlari esa Yahyo III avlodlari qoʻl ostida qolgan[2].
Yahyo IV hukmronligi davrida, 909-yilda tashkil topganidan koʻp oʻtmay, Fotimiy xalifaligi Marokashda paydo boʻldi. Berber kelib chiqishli fotimiylar lashkarboshisi Masala ibn Habus Marokashni bosib oldi, 919-yilda (yoki 917-yilda) Yahyo IVni magʻlubiyatga uchratdi va uni Fotimiylar oliy hukmronligini tan olishga majbur qildi[2][5]. Uch yil oʻtgach (manbalarga qarab 922 yoki 919/20-yil), Masala yana qaytib kelib, Yahyo IVni butkul taxtdan agʻdarib, uni asirga oldi va Masalaning amakivachchasi Muso ibn Abil-Afiya umumiy hokimligi ostida berber hokimini oʻrnatdi[2][5]. Muso Yahyoni xazinalarining joyini aytib berishi uchun qiynagan, soʻng uni Asilaga surgun qilgan[4]. U Asilada 943-yilgacha qolgan, soʻng uni Fotimiylar poytaxti al-Mahdiyaga yuborishgan. Uch yildan keyin Yahyo u yerda vafot etgan[4].
Fos 922 yoki 928-yilgacha (oʻrta asr manbalari bu borada bir-biridan farq qiladi) Fotimiylar qoʻlida boʻlib turgan; shu paytda Yahyo III ning jiyani al-Hasan al-Hajjam qoʻzgʻolon koʻtarib, qisqa muddatga fotimiylarni shahardan haydab chiqargan[4][5].
Adabiyotlar
- ↑ Eustache 1971, ss. 1035, 1036.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Benchekroun 2018.
- ↑ Eustache 1971, s. 1035.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Benchekroun 2016.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Eustache 1971, s. 1036.
Manbalar
- Benchekroun, Chafik T. (2016). "Les Idrissides entre Fatimides et Omeyyades" (French). Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée 139: 29–50. doi:10.4000/remmm.9412.
- Benchekroun, Chafik T. (2018). "Idrīsids". in Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al.. Encyclopaedia of Islam (3- nashri). Brill Online. ISSN 1873-9830. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_32374.
- Eustache, D. (1971). "Idrīsids". in Lewis, B.. Encyclopaedia of Islam. Volume III: H–Iram (2nd nashri). Leiden: E. J. Brill. 1035–1037 b. OCLC 495469525. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_3495.
| Oldingisi | Idrisiy amiri 905–922 (919-yildan boshlab Fotimiylar vassali sifatida) |
Vakant Fotimiylar hukmronligi Title next held by al-Hasan I
|