Толибон

Толибон ёки толиблар (пуштуча: طالبان — ўқувчилар, дарс олувчилар) — 1994-йилда Афғонистон пуштунлари томонидан тузилган исломчи, радикал, диний-сиёсий ҳарбийлашган ҳаракат.
1996—2001-йилларда Афғонистонни („Афғонистон Ислом Амирлиги“) ҳамда 2004-йилдан Покистоннинг шимолий қисмидаги Вазиристон ҳудудини бошқарган. 2001-йил Афғонистонга АҚШ ҳарбийлари кириб келиши ортидан „Толибон“ ҳокимиятига чек қўйилганди. 2021-йил АҚШ ҳарбийлари Афғонистондан чиқиб кетиши оқибатида кенг кўламли ҳужумлар уюштирган ва 2021-йил 15-августдан буён Афғонистонни бошқараётган[15] (Афғонистон ислом амирлиги[16]) исломчилик ҳаракати. Толиблар бошқарувидаги Афғонистон ислом амирлиги (1996—2001) ўз вақтида Бирлашган Араб Амирликлари, Саудия Арабистони ва Покистон томонидан расман тан олинган[17]. 2003-йилдан Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Хавфсизлик Кенгаши томонидан террористик ташкилотлар рўйхатига киритилган[18].
2021-йил баҳорда АҚШ ҳарбий кучлари Афғонистондан чиқарилиши эълон қилинганидан сўнг „Толибон“ ҳаракати бирин-кетин ҳужумлар уюштириб, Афғонистон ҳудудларини эгаллаб борди. Август ойида Афғонистон ҳудудининг катта қисми „Толибон“ қўл остида қолди, 15-августда „Толибон“ пойтахт Кобулни эгаллади, президент Ашраф Ғани мамлакатдан қочишга мажбур бўлди. Шу куни „Толибон“ бутун мамлакатни бошқараётганини эълон қилди ва аввалги ҳукумат аъзоларини таъқиб қилмаслигини ҳамда ҳеч кимни мамлакатдан чиқиб кетишига тўсқинлик қилмаслигини айтди.
Этимологияси
„Толибон“ (пуштуча: طالبان [ṭāлибāн]) сўзи пушту тилидан ўзбекчага таржима қилинганида „ўқувчилар“ деган маънони англатиб, у „толиб“ (ўқувчи) сўзининг кўплик шаклидир. Бу сўз арабча „толиб“ (арабча: طالب [ṭāлиб] — „ўқувчи“, „талаба“) ва форсча „он“ кўплик қўшимчасини қўшиш орқали ясалган. Арабчада „толибон“ сўзи „ўқувчилар“ эмас, „иккита ўқувчи“ маъносини беради. Шу сабабли „Толибон“ ҳақидаги мақолаларни арабчага таржима қилганда бироз тушунмовчилик юз беради. Инглиз тилида „Толибон“ ҳаракатининг бир аъзоси ҳақидаги гапда ҳам „толиб“ эмас, „толибон“ сўзи ишлатилади. Масалан, Жоҳн Wалкер Линдҳ „америкалик толиб“ эмас, „америкалик толибон“ деб ёзилади. Покистоннинг инглиз тилида чиқадиган газеталарида „Толибон“нинг бир эмас, бир нечта аъзоси ҳақида гап кетаётган бўлса „Толибонлар“ (инглизча: Талибанс) шаклида ёзилади.
Ўзбек тилида эса „Толибон“ ҳаракатининг бир аъзоси „Толибон“ жангариси, „Толибон“ ҳаракати аъзоси, „Толибон“ вакили шаклида; бирдан ортиқ аъзоси „Толибон“ жангарилари, „Толибон“ ҳаракати аъзолари, „Толибон“ вакиллари шаклида ёзилади, „Толибон“ ҳаракатининг бирдан ортиқ аъзоси асло „Толибонлар“ шаклида ёзилмайди.
Тарихи

Яшил — „Толибон“;
Кўк — Аҳмадшоҳ Масъуд
Пушти — Абдул Рашид Дўстум
Сариқ — Ҳезб-и Wаҳдат
1995-йил Бирлашган Араб Амирликлари томонидан молиялаштирилиши тахмин қилинган[19] толиблар Афғонистоннинг Ҳелманд вилоятини қўлга киритадилар, Ҳикматёр Гулбиддин аскарлари устидан ғалаба қозонадилар аммо Аҳмадшоҳ Масъуд дивизияси томонидан Кобул остонасида тўхтатиладилар. Улар Афғонистоннинг учдан бир қисмини (жануби-шарқини) бошқарадилар.
1996-йил 27-сентабрда толиблар Кобулни жангсиз эгаллайдилар ва Афғонистон Ислом Амирлигига асос соладилар. Ўз қўл остиларидаги ерларда шариат қонунларини жорий этадилар. „Толибон“ тузумига қарши Аҳмадшоҳ Масъуд ва Бурҳониддин Раббоний бошчилигидаги, асосан тожиклардан таркиб топган Шимолий иттифоқ ҳамда Абдул Рашид Дўстум бошчилигидаги ўзбеклар қарши чиқадилар. Террорчи Усома бин Лодиннинг яширинишига ёрдам берганликлари ва Бомиёндаги Будда ҳайкалларини портлатишганидан сўнг жаҳон ҳамжамияти уларни терорчи сифатида таний бошлади.
2001-йил 11-сентабрда АҚШда содир этилган террорчиликдан сўнг, АҚШ Афғонистон Ислом Амирлигига қарши аксилтеррор ҳаракатларини бошлаб юборди ва Шимолий иттифоқ ҳаракати ёрдамида „Толибон“ тузумини ағдарди. Толиблар тоғларга ва Покистоннинг Вазиристон провинсиясига чекиндилар ва Ҳожи Умар бошчилигида қайта бирлашдилар. 2000-йиллардан бошлаб Вазиристон „Толибон“ ҳаракатининг маркази ҳисобланади.
2006-йил 14-февралда „Толибон“ Шимолий Вазиристон ҳудудини Покистондан мустақил деб, у ерда Вазиристон Ислом Амирлиги тузилганини эълон қилдилар. Кейинроқ, Покистон армиясининг қарши курашларига қарамай, улар Жанубий Вазиристонни ҳам эгаллаб, ўз ҳудудларини кенгайтирдилар.
2007-йил 17-декабрда покистон толиблари Теҳрик-э Талибан Пакистан гуруҳи билан қўшилдилар. Теҳрик-э Талибан Пакистанга вазиристонлик пуштунлардан Махсуд Байтулла бошлиқ бўлди[20].
2009-йил февралда толиблар Покистоннинг Сват водийсида 30 нафар Покистон полицияси ва ҳарбийларини асирга олдилар[21] ва Покистон ҳукуматидан Сват водийсида шариат қонунлари ўрнатилишини талаб қилдилар, ҳукумат бунга рози бўлди. Кейинроқ толиблар Бунер округини ҳам қўлга киритдилар[22].
2013-йил 1-ноябрда ҳарбий дрон томонидан берилган зарбадан сўнг Махсуд Байтулла вафот этгани ҳақида Покистон махсус хизмати вакили маълумот берди[23].
„Ислом жиҳоди иттифоқи“ исломчи гуруҳи амири Ҳорун абу Муҳаммаднинг сўзларига кўра 2014-йил сўнгига келиб, „Толибон“ Афғонистоннинг қарийб 70 % ҳудудини бошқарган, жумладан, Ҳелманд, Қандаҳор, Пактия, Ўрузгон, Нуристон, Кунар, Бадахшон, Зобул, Ғазни ва б[24].
2014-йил 31-май куни „Толибон“ сўнгги америкалик асир Боwе Бергдаҳлни Гуантанамода сақланаётган ва аввал Амирликда юқори лавозимларни эгаллаган 5 нафар махбусга алмашди[25]. Обмен визвал неоднозначную реаксию по всему миру[26].
Германия Федератив Республикасининг собиқ стац секретари Андреас вон Бüлоw 2012-йил 13-январда „Дер Тагесспиэгел“ нашрига берган интервюсида „Толибон“ ҳаракати АҚШ Марказий Разведка Бошқармаси иштирокида тузилгани ҳақида гапирди[27]:
АҚШ махсус хизматларининг салмоқли ёрдами билан Афғонистон ва Покистонда 30 мингдан кам бўлмаган мусулмон жангарилари махсус тайёргарлик кўрди, улар орасида ўз ватанини ва ғоясини ҳар қандай йўл билан ҳимоя қилишга тайёр бўлган фанатиклар гуруҳи ҳам бор эди.
Ва улардан бири Усома бин Лодин эди. Бир неча йил аввал шундай ёзгандим: „МРБнинг бу яратиғидан Афғонистонда „Толибон“ етишиб чиқди, уларни америкаликлар ва саудияликлар пулига мактабларда Қуръон ёдлатиб тайёрладилар.
АҚШнинг Афғонистонда СССРга қарши курашиш учун 80-йиллдарда тайёрлаган жангарилари, жумладан, толиблар ҳақида матбуотда айрим иддаолар келтилган[28][29] аммо айтиб ўтиш керак-ки, 80-йилларда „Толибон“ ҳаракати ҳали мавжуд эмас эди.
2016-йил 21-майда америкалик ҳарбийлар „Толибон“ лидери Мансур Ахтар бўлгани тахмин қилинган автомобилга дрон ёрдамида ракета зарбаси берди. 22-май куни „Толибон“нинг юқори лавозимдаги қўмондонларидан бири мулла Абдул Рауф ва Афғонистон бош вазири Абдулла Абдулла Мансур Ахтарнинг ўлганлиги ҳақидаги хабарни тасдиқладилар. Ракета зарбаси Афғонистон ва Покистон чегара ҳудудида амалга оширилган.
2017-йил августда „Толибон“ АҚШ президенти Доналд Трумпга АҚШ ҳарбийларини Афғонистондан олиб чиқиб кетиш ҳақида мактуб йўллади[30].
2018-йил 9-июнда „Толибон“ ва Афғонистон ҳукумати вақтинчалик сулҳ эълон қилдилар. Бу сулҳ 15-июнга қадар давом этди[31]. 22-июн тунида толиблар биринчи бўлиб Афғонистон ҳарбийларига қарата ўқ уздилар[32].
2019-йил август ойида „Толибон“ ҳаракатининг мулла Бародар Охунд бошчилигидаги делегацияси ва Афғонистон Ислом Республикаси ҳукумати вакиллари Афғонистонда тинчлик ўрнатиш мақсадида Тошкентда учрашув ўтказишди[33]. „Толибон“ делегациясининг Ўзбекистондаги сафари 5 кун давом этган, мулла Бародар бошлиқ гуруҳ Самарқанд ва Бухорога ҳам борган. Уларни вилоят ҳокимлари тантанали равишда кутиб олган[34].
2019-йил сўнгида Россия ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ва „Толибон“ ҳаракати вакиллари Россияда Афғонистон Ислом Республикаси ҳукумати билан ярашув доирасидаги учрашувлардан бирини ўтказди. 14 кишилик толиблар делегациясига мулла Бародар Охунд бошчилик қилди[35].
2021-йилнинг ёзида Афғонистондан АҚШ ҳарбийларининг олиб чиқилиши ортидан „Толибон“ ҳаракатининг кенг қамровли ҳужумлари бошланди. Оқибатда 2021-йилнинг 15-августида Афғонистоннинг деярли бутун ҳудудида „Толибон“ ҳаракатининг ҳукмронлиги ўрнатилди.
Қўл остидаги ҳудудлар

„Толибон“ қўлга киритган биринчи ҳудуд Покистоннинг Жанубий Вазиристон провинсияси эди. 2004-йил „Толибон“ ҳаракати у ердан покистонликларни сиқиб чиқариб, ўз ҳукмронлигини ўрнатган эди. 2006-йил 14-февралда „Толибон“ расман Вазиристон Ислом Амирлиги тузилганини эълон қилди. Бу амирлик ҳалигача БМТга аъзо бирорта давлат томонидан тан олинмаган ва жаҳон ҳамжамияти у ерларни Покистон ҳудуди деб ҳисоблайди.
2021-йил 15-августда Кобул қулагач „Толибон“ Афғонистоннинг деярли бутун ҳудудини қўлга киритди ва ўз ҳокимиятини ўрнатди. Ҳозирги кунда толиблар ҳокимияти БМТга аъзо бирор давлат томонидан тўлиқ тан олинмаган, дипломатик алоқалар тўлақонли йўлга қўйилмаган.
Мафкураси

„Толибон“нинг расмий дини исломнинг ашъарийлик йўналишидир. Унга кўра бу мафкурага қарши чиқувчи ҳар қандай куч (восита, инсон) — адашган ва сазойи қилиниши керак. „Толибон“ ўз қўл остидаги ҳудудларда шариат қонунларини ўрнатади ва амал қилинишини қатъий назоратга олади. Толиблар телевидение, мусиқа ва мусиқий асбоблар, рассомлик санъати, алкогол, компютер ва интернет, шахмат, оқ рангли оёқ кийим („Толибон“ байроғи оқ рангда), жинсий алоқага оид очиқ мулоҳазалар ва б. кўплаб нарсаларни тақиқлайдилар[36]. Эркаклар белгиланган узунликда соқол ўстиришлари керак. Аёлларга ишлаш, эркак шифокор қабулида даволаниш, жамоат жойида ва бегона эркакларнинг олдида юзларини очиб юриш, эрлари ёки эркак жинсли қариндошлари ҳамроҳлигисиз жамоат жойларида юриш тақиқланади. Аёлларнинг таълим олишига ҳам кескин қаршилик қилинган (2001-йилда толиблар қўл остидаги ҳудудларда мактабга борадиган қизлар 1 % ни ташкил этган).
2001-йил 26-февралда мулла Умар мамлакатдаги барча ғайриисломий ёдгорликларни йўқ қилиш тўғрисида фармон чиқарди[37]. Фармонга мувофиқ, ўша йилнинг март ойида Толиблар ИИИ ва ВИ асрларга оид Бомиён қояларига ўйиб ишланган икки улкан Будда ҳайкалини портлатдилар. Бу эса „Толибон“нинг дунё ҳамжамияти томонидан қораланишига сабаб бўлди[38]. „Толибон“нинг бу ҳаракатлари бир қатор мусулмон мамлакатларида ҳам жамоатчилик томонидан қораланган[39]. Толиблар аёлларнинг таълим олишини тақиқлаш тарафдори. Кўпинча мактаблар толиблар нишонига айланади. 2008-йилда Покистоннинг шимоли-ғарбий қисмида жойлашган Сват водийсида улар 170 дан ортиқ мактабларни вайрон қилган. Қайд этилишича, ушбу мактабларда 55 мингга яқин ўғил ва қиз болалар таълим олиб келган[40].
Ички сиёсати
2021-йил 7-сентабрда „Толибон“ ҳаракати Афғонистон муваққат ҳукуматининг янги таркибини эълон қилди. Унга кўра:
- Бош вазир в. б. — Ҳасан Охунд („Толибон“ бошқарув кенгаши раиси, 1996—2001-йилларда Ташқи ишлар вазири бўлган);
- Бош вазир ўринбосари в. б. — мулла Абдул Ғани Бародар („Толибон“ ҳаракати сиёсий офиси бошлиғи);
- Бош вазирнинг иккинчи ўринбосари в. б. — Абдул Салом Ҳанафий (сиёсий офис бошлиғи ўринбосари);
- Мудофаа вазири в. б. — Муҳаммад Ёқуб (толиблар йўлбошчиси ўринбосари);
- Ички ишлар вазири в. б. — Сирожиддин Ҳаққоний;
- Истиҳборат вазири в. б. — Абдулҳақ Восиқ;
- Ташқи ишлар вазири в. б. — Амир Хон Муттақий („Толибон“ ҳаракатининг собиқ бошқарув вакили);
- Иқтисодиёт вазири в. б. — Муҳаммад Ҳаниф;
- Молия вазири в. б. — Ҳидоятуллоҳ Бадрий;
- Афғонистон Марказий банки бошлиғи в. б. — Ҳожи Муҳаммад Идрис[41].
Ташқи сиёсат
Россия билан алоқалар
„Толибон“ раҳбарияти 1999-йил кузида Иккинчи чечен уруши пайтида Россия федерал кучларига қарши курашаётган чечен жангчиларига 4 миллион доллар ва 24 та кўчма зенит-ракета тизимларини юборишга қарор қилди[42]. 2000-йил январ ойида „Толибон“нинг Покистондаги вакили Чеченистон мустақиллигини тан олишини ва Аслан Масхадов ҳукумати билан дипломатик алоқалар ўрнатишини эълон қилди[43]. 2000-йил феврал ойида „Толибон“нинг расмий газетаси „Шариат“, мусулмон давлатларини Россияга қарши уруш (жиҳод) эълон қилишга чақириб, „Исломий мамлакатлар ҳақ йўлдагиларнинг Чеченистонда жиҳодда қатнашишига имкон бериши керак“, — деб ёзди[44].
2001-йил кузида АҚШ ва Буюк Британия „Толибон“га қарши ҳарбий амалиётларни бошлаб юборганларидан кейин „Толибон“ вакиллари Тожикистоннинг Афғонистон билан чегарасини қўриқлаётган Россия ҳарбийларига мулла Умар номидан мулоқотга чиқиб, расмий Москва билан келишган ҳолда Америка агрессиясига қарши курашиш таклифини беришди. Россия бунга ижобий жавоб қайтармади[45].
Ўзбекистон расмийларининг муносабати
Ўзбекистон ҳукумати доим Афғонистонда тинчлик ўрнатиш тарафдори эканлигини билдирган[46][47][48]. Шу мақсадда Тошкентда „Толибон“ ва Афғонистон ҳукумати ўртасида бир неча раунддан иборат тинчлик келишувлари амалга оширилган. Хусусан, 2018-йил март ойида Тошкентда Афғонистон ҳукумати ва „Толибон“ ҳаракати ўртасида тинчлик ўрнатиш мақсадида декларация имзоланган[49]. Ўзбекистон „Толибон“ гуруҳи олдига ўзаро муносабатларда айрим шартларни қўйган. Ўзбекистон президентининг Афғонистон бўйича махсус вакили Исматилла Иргашевнинг сўзларига кўра, „Толибон“нинг қўшни мамлакатларга таҳдид қилмаслиги, „Толибон“ Афғонистон ҳудудида халқаро террорчи ташкилотларга ўрин (жой) бермаслиги ва уларни калтакламаслиги, уларга ёрдам бермаслиги — булар асосий шартлардан ҳисобланади[50]. 2021-йил 25-июнда Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов „Толибон“ ҳаракатини террорчи ташкилот деб ҳисобламаслиги ҳақида маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, „Толибон“ ўз мамлакати ҳудудидан ташқарида ҳеч қандай террористик акт уюштирмаган[51].
Террористик актлари
- 2008-йил 14-январ куни „Толибон“ кучлари Кобулдаги меҳмонхонага ҳужум уюштирдилар, оқибатда 6 киши ҳалок бўлди.
- 2009-йил 8-октабрда худкуш террорчи Кобулдаги Ҳиндистон элчихонаси олдида миналанган машинани портлатди. 17 лиши (2 полициячи ва 15 нафар тинч аҳоли) вафот этди, 80 нафардан ортиқ одам жароҳат олди. „Толибон“ вакиллари теракт учун жавобгарликни ўз бўйинларига олдилар[52][53].
- 2009-йил 28-октабрда худкуш террорчи Карачи шаҳри марказий кўчасида ўзини портлатиб юборди. У пайтда бу ерда кўпсонли мусулмон шиаларнинг Ашуро маросими ўтаётган эди. Теракт оқибатида 43 киши ҳалок бўлди, 60 дан ортиқ одам жароҳат олди. Теракт учун жавобгарликни „Толибон“ ҳаракати ўз бўйнига олди[54].
- 2010-йил 6-август куни Афғонистоннинг Бадахшон вилоятида толиблар Интернатионал Ассистанcе Миссион халқаро ҳайрия ташкилотининг афғонистонликларга тиббий ёрдам кўрсатаётган 10 нафар қуролсиз ишчисини ўлдиришди. Ўлдирилганлар орасида 6 нафар америкалик, 1 нафар британиялик аёл, 1 нафар германиялик аёл ва 2 нафар афғонистонликлар бор эди[55].
- 2010-йил 3-сентабрда фаластинликларни қўллаб-қувватлаш халқаро куни муносабати билан Покистоннинг Кветта шаҳрида ўтказилган митингда портлаш уюштирилди. Оқибатда 54 киши ҳалок бўлди, 197 киши жароҳатланди. Теракт учун жавобгарликни покистонлик толиблар ўз зиммасига олди[56].
- 2010-йил 5-ноябрда Покистоннинг Дарра Адам Кҳел шаҳрида жума намози пайтида худкуш террорчи масжид ичида ўзини портлатиб юборди. 50 нафарга яқин одам вафот этди, 100 нафардан ортиқ одам жароҳат олди. Теракт учун жавобгарликни покистонлик толиблар билан боғлиқ жангари гуруҳ ўз зиммасига олди[57].
- 2010-йил 11-ноябрда Карачи шаҳридаги полиция биноси олдида миналанган юк машинаси портлаб кетди. 20 га яқин киши вафот этди, 100 дан ортиқ киши жароҳат олди. Теракт учун жавобгарликни покистонлик толиблар ўз зиммасига олди[58].
- 2011-йил 9-март куни Покистоннинг Пешовар шаҳри яқинида „Толибон“ билан курашиб келган фаолнинг турмуш ўртоғини дафн этиш маросими ўтказилаётган пайт худкуш террорчи ўзини портлатиб юборди. 40 га яқин киши ҳалок бўлди, 60 дан ортиқ киши жароҳатланди. Теракт учун жавобгарликни покистонлик толиблар ўз зиммасига олди[59][60].
- 2011-йил 3-апрелда Покистоннинг Дера Гҳази Кҳан шаҳридаги диний мажмуада диний байрам бўлаётган пайтда 2 нафар худкуш террорчи ўзларини портлатиб юбордилар. Тахминан 41 киши вафот этди, 100 дан ортиқ одам жароҳат олди. Теракт учун жавобгарликни покистонлик толиблар ўз зиммасига олди[61].
- 2011-йил 31-октабр куни Афғонистоннинг Қандаҳор шаҳрида уюштирилган портлаш оқибатида 3 нафар БМТ ишчиси, маҳаллик полиция бошлиғи ва яна бир неча киши вафот этди. Теракт учун жавобгарликни „Толибон“ ҳаракати ўз зиммасига олди[62][63].
- 2012-йил 4-сентабрда Афғонистоннинг Нангарҳор вилоятида кечаётган дафн маросимида худкуш террорчи ўзини портлатиб юборди, теракт оқибатида 20 киши ҳалок бўлди, 50 дан ортиқ одам жароҳатланди. Терактнинг барча қурбонлари маҳаллий тинч аҳоли вакиллари эди. Теракт учун жавобгарликни „Толибон“ ҳаракати ўз зиммасига олди[64].
- 2014-йил 17-январ куни Кобулдаги ливан ошхонаси олдида худкуш террорчи ўзини портлатиб юборди. Оқибатда 21 киши ҳалок бўлди. Теракт учун жавобгарликни „Толибон“ ҳаракати вакиллари ўз зиммасига олди[65][66].
- 2018-йил 20-январ куни жангарилар Кобулдаги „Интерконтинентал“ меҳмонхонасига қуролли ҳужум уюштирдилар. Ҳужум оқибатида 43 нафарга яқин одам ҳалок бўлди. Ҳужум учун жавобгарликни „Толибон“ ҳаракати ўз зиммасига олди[67].
Ёш болалар ҳам „Толибон“ ҳаракатининг қурбонига айланган ҳолатлар маълум. 2007-йил Пактика вилоятида толиблар инглиз тилини ўргангани учун бир мактаб ўқувчисини отиб ўлдиришган[68]. 2010-йил толиблар Ҳелманд вилоятида 7 ёшли болани жосусликда айблаб қатл этдилар[69]. 2011-йил полицияда ишловчи киши улар тарафига ўтмагани учун толиблар унинг 8 ёшли боласини осиб ўлдирдилар[70].
2021-йил. Қайта кучайиш

2021-йилда АҚШ ва Буюк Британия ҳарбийлари Афғонистондан тўлиқ олиб чиқилиши эълон қилинди. Афғонистон ҳукумати ва минтақа мамлакатлари бу хабар уларни хавотирга солаётганини яширмадилар. Афғонистондан тинчликпарвар кучлар чиқарилиши ортидан „Толибон“ ҳаракати кучайиб борди. Хусусан, улар Афғонистоннинг асосан туркманлар ва ўзбеклар яшайдиган шимолий вилоятларига ҳужумларни амалга ошира бошладилар.
Воқаэлар хронологияси
- 24-феврал куни Афғонистоннинг Ғазни вилоятида жойлашган ҳарбий базада кучли портлаш содир этилди. Гувоҳлар бу ишни „Толибон“ ҳаракати уюштирганини айтишган, улар ҳарбий базагача ер остидан туннел қазиб, у ерга портловчи моддаларни жойлаштирган. Портлаш тўлқинидан база яқинида жойлашган уйлар ҳам вайронага айланган[71].
- 1-апрел куни Ҳелманд вилоятининг Вашир туманида Афғонистон ҳарбий вертолёти қулаб тушди. „Толибон“ вакили Қори Муҳаммад Юсуф вертолётнинг қулатилишида „Толибон“нинг иштироки борлигини айтди. Воқеа оқибатида бир неча киши ҳалок бўлганини маълум қилди[72].
- 3-апрел куни Форёб вилоятида Афғонистон ҳарбийлари томонидан „Толибон“ ҳаракатининг 3 нафар қўмондони ўлдирилди[73].
- 3-май куни „Толибон“ Фарах вилоятининг Бала-Балук туманидаги ҳарбий базага махсус қазилган туннел орқали бориб, портлаш содир этди, портлаш оқибатида 20 нафар аскар ҳалок бўлди[74].
- 5-май куни „Толибон“ Бағлон вилоятидаги Бурқа туманини эгаллади[75].
- 12-май куни „Толибон“ Кобул яқинидаги Нарх туманини эгаллади[75].
- 19-май куни Афғонистон ҳарбийлари 12 та провинсияда махсус операция ўтказиб, „Толибон“нинг 251 нафар жанчисини ўлдирди, 193 киши жароҳатланди. Ҳарбийлар шунингдек, йўлларда ўрнатилган 67 та қўлбола портловчи моддани зарарсизлантирди[76].
- 21-май куни „Толибон“ Лағмон вилоятидаги Давлат-шох туманини эгаллади[75].
- 25-май куни Афғонистон ҳарбийлари Нангарҳор, Забул, Қандаҳор вилоятларида махсус операция уюштириб, „Толибон“нинг 140 нафар жангчисини ўлдирди, 75 нафар жангчини яралади[77].
- 3-июн куни „Толибон“нинг 222 нафар жангчиси ўлдирилди, 126 аъзоси жароҳатланди[78].
- 7-июн куни „Толибон“ Афғонистондаги Ғор вилоятининг Шаҳрек туманини ва Ўрузган вилоятидаги Гизоб туманини қўлга киритди[79].
- 8-июн куни Фарёб вилоятидаги Давлатобод тумани ҳам „Толибон“ жангарилари томонидан босиб олинди[80].
- 12-июн куни „Толибон“ Ғор вилоятидаги Тўлак туманини қўлга киритди[81].
- 14-июн куни „Толибон“ Фарро вилоятининг Лашжуан туманини қўлга киритди[82]. Шунингдек, Сарипул вилоятининг Санчарак ва Гусфанди туманларини қамал қилди[83].
- 15-июн куни Афғонистон ҳарбийлари Қундуз вилоятининг Хонобод ва Тахор вилоятининг Чахи-Аб туманларини „Толибон“ назоратидан қайтариб олишди[84]. Яна, шу куни Қундуз, Тахор, Нангарҳар, Қандаҳор, Фарёб, Нимроз ва Бадаҳшон вилоятларида бўлган жангларда „Толибон“нинг 160 нафар жангчиси ўлдирилди, 108 нафари яраланди[85].
- 17-июн куни Афғонистоннинг Забул вилоятида жойлашган Шинки тумани оқсоқоллар воситачилиги билан „Толибон“ қўлига жангсиз топширилди[86].
- 18-июн куни Фарёб вилоятининг Давлатобод ва Ширин Тагаб туманлари „Толибон“ жангчиларидан бутунлай тозаланди[87].
- 22-июн куни „Толибон“ ҳаракати тезкор ҳужумлар қилиб Афғонистондаги 17 та туманни қўлга киритди[88]. Шу куни Шерхон-Бандар туманига қилинган ҳужумлар оқибатида 134 нафар афғонистонлик ҳарбий „Толибон“дан қочиб Тожикистон ҳудудига ўтди[89].
- 24-июн куни Ҳирот вилоятида „Толибон“нинг 130 лишидан иборат гуруҳи ҳукумат қўшинларига таслим бўлди ва „Толибон“ ҳаракатига қарши курашишини маълум қилди[90].
- 28-июн куни „Толибон“ Балх вилоятининг Тожикистон билан чегара ҳудудини эгаллади. 17 нафар афғонистонлик ҳарбий Тожикистонга қочиб ўтди[91].
- 29-июн куни Балх вилоятининг Калдор тумани „Толибон“ ҳаракатидан озод қилинди[92].
- 4-июл куни „Толибон“ ҳаракатининг ҳужумлари оқибатида 300 ҳарбий Тожикистонга қочиб ўтди, Тожикистон чегарачилари уларнинг чегарадан ўтишига қаршилик қилмади ва Тожикистон ҳукумати уларни қўллаб-қувватлашини айтди[93]. Шу куни ҳаракат жангарилари сўнгги 24 соат ичида Афғонистоннинг 13 та ҳудудини ўз назорати остига олгани маълум қилинди. Июл ҳолатига кўра, мамлакатнинг 370 та туманидан 110 таси „Толибон“ назоратига ўтган.[94].
- 5-июл куни Афғонистоннинг „Толибон“ ҳаракати вакили Суҳайл Шоҳин мамлакатда бўлган барча чет эл қўшинлари белгиланган муддатгача Афғонистонни тарк этиши кераклигини айтди ва мамлакатда қолган хорижий ҳарбий контингентларнинг босқинчи сифатида қабул қилинишини таъкидлади[95].
- 6-июл куни Афғонистоннинг Боғлон вилоятида „Толибон“ ҳаракати Боғлон техника ва касб-ҳунар институтини ёқиб юборди[96].
- 8-июл куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг Бадғис вилояти Қалъаи Нав шаҳридаги қамоқхонага ҳужум қилиб, барча маҳбусларни озод қилди[97]. Шунингдек, „Толибон“ жангарилари Панж дарёси орқали Тожикистон ва Афғонистонни боғлайдиган кўприк устига ўз байроғини ўрнатди[98].
- 9-июл куни Афғонистоннинг Тахор вилоятидаги „Толибон“ ҳар бир оила битта қизини ҳаракат аъзоларига никоҳлаб бериши кераклигини маълум қилди[99].
- 12-июл куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистондаги Ўзбекистон билан чегарадош ҳудуд — Балх вилоятида жойлашган Ҳайратон шаҳрига ҳужум қилди[100].
- 13-июл куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистонда бўлиб турган турк аскарлари юзасидан огоҳлантириш билан чиқди[101]. Худди шу куни Афғонистон хавфсизлик кучлари „Толибон“ ҳаракатининг бош қўмондонларидан бири Паша (Пача) номи билан танилган жангарини йўқ қилди[102].
- 16-июл куни Хитой ташқи ишлар вазири Ван И „Толибон“ ҳаракатига мурожаат қилиб, уни барча террористик гуруҳлар билан алоқаларни узишга чақирди[103].
- 19-июл куни Қатарда бўлиб ўтган Афғонистонаро музокараларда Афғонистон ҳукумати ва „Толибон“ ҳаракати вакиллари бутун Афғонистон бўйлаб коронавирус пандемияси билан боғлиқ ҳолда вирусга қарши эмланаётган шахсларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун барча зарур чоралар кўришга келшиб олди[104].
- 23-июл куни „Толибон“ Афғонистонда тинчлик ўрнатиш учун мамлакатда янги ҳукумат тузиш кераклиги ва президент Ашраф Ғани истеъфога чиқиши зарурлигини айтди[105] ва шу куни куни Ҳирот вилоятининг Каррух туманида Афғонистон хавфсизлик ва мудофаа кучлари томонидан ўтказилган қўшма операция натижасида „Толибон“нинг 25 нафар жангчиси ўлдирилди, 10 нафари эса жароҳатланди[106].
- 28-июл куни Афғонистоннинг Ҳирот шаҳри атрофида афғон хавфсизлик кучлари ва „Толибон“ ўртасида тўқнашувлар кучайди[107].
- 31-июл куни Германия ҳукумати вакиллари Доҳада „Толибон“ ҳаракати аъзолари билан яширин учрашув ўтказди[108].
- 2-август куни Афғонистон президенти Ашраф Ғани парламентдаги чиқиши чоғида „Толибон“ ҳаракати аввалгидан кўра кўпроқ зўравонга айланганини айтганидан сўнг „Толибон“ ҳаракати Ашраф Ғанининг „вақти тугагани“ни айтди[109].
- 3-август куни АҚШ ҳарбий кучлари Ҳелманд вилояти маркази Лашкаргоҳ шаҳрида „Толибон“ ҳаракати аъзоларини бомбардимон қилди[110] ва шу куни Афғонистон ҳарбийлари 15 та вилоятда ўтказилган операциялар давомида рекорд миқдордаги „Толибон“ ҳаракати аъзоларини ўлдирди. Улар 455 нафар толибни ўлдирган[111].
- 4-август куни Афғонистоннинг Ҳелманд вилоятида юз берган афғон ҳарбийлари ва „Толибон“ ҳаракати ўртасидаги тўқнашув оқибатида 40 нафар тинч аҳоли вакили ҳалок бўлди, 118 киши яраланди[112] ва шу куни Афғонистон ҳукумати 2020-йил АҚШ босими остида қўлга олинган „Толибон“ ҳаракатининг 5 минг аъзосини, жумладан, Афғонистоннинг Ҳелманд вилояти марказига ҳужум уюштирган „Толибон“ ҳаракати лидерини озод қилган. Тинчлик сулҳига кўра озод қилинган „Толибон“ ҳаракати қўмондонларидан бири Мавлавий Толиб яна минглаб маҳбуслар билан „Толибон“ тарафига ўтиб жанг қила бошлади[113]. Шунингдек, АҚШ ҳарбийлари „Толибон“ ҳаракатининг қурол-яроғлари ва автомобиллар омборига ҳужум қилди. Ҳаво ҳужуми ҳаракатнинг Лашкаргоҳ шаҳридаги омборига қарата уюштирилди[114].
- 6-август куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг собиқ вице-президенти маршал Дўстумнинг уйини ёқиб юборди[115]. Шу куни Кобулда Афғонистон ҳукуматининг ахборот ва медиа маркази раҳбари Давахан Минапал ўлдирилди[116].
- 7-август куни Қундуз вилоятининг Дашт Арчи туманида Афғонистон ҳукумати қўшинлари билан жангларда 14 нафар толиб билан бирга „Толибон“ ҳаракати губернатори ўлдирилди.[117]. Шу куни „Толибон“ ҳаракати жангарилари Жузжон вилояти маркази — Шибирғон шаҳрини эгаллаб олди[118].
- 8-август куни АҚШ Афғонистонга „Толибон“ ҳаракатига қарши курашиш учун „Б-52 Стратофортресс“ бомбардимончи самолётларини юборди[119]. Шу куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг энг йирик шаҳарларидан бири бўлган Қундуз шаҳрини эгаллаб олди[120] ҳамда Афғонистондаги ўзбеклар жамияти етакчиси маршал Абдул Рашид Дўстумнинг Жузжон вилоятидаги уйига бостириб кириб, барча қуролларини талон-торож қилди[121].
- 9-август куни Афғонистоннинг Кобул шаҳрида „Пактия Гаг“ радиостансияси раҳбари Тўфан Омар ўлдирилди, мамлакат жанубидаги Ҳелманд вилоятида бир журналист ўғирлаб кетилди. Маҳаллий ҳукумат вакиллари мазкур воқеада „Толибон“ ҳаракати жангариларини айблади[122].
- 11-август куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг Фараҳ шаҳрини қўлга киритди[123]. Шунингдек, Афғонистоннинг Тожикистон ва Ўзбекистон билан чегаралари „Толибон“ назорати остига ўтди. „Толибон“ етакчилари ҳаракатнинг қўшни давлатларга ҳужум қилмаслигига ваъда берди[124]. Шу куни Афғонистоннинг собиқ висе-президенти, Афғонистондаги ўзбеклар жамияти етакчиси маршал Абдул Рашид Дўстум „Толибон“ ҳаракатига қарши курашиш мақсадида Кобулдан Мозори Шарифга махсус самолётда учиб кетди[125]. Афғонистоннинг молия вазири Холид Паинда „Толибон“ ҳаракатининг ҳужуми фонида лавозимидан кетиб, мамлакатни тарк этди[126]. „Толибон“ ҳаракати Қандаҳор шаҳридаги қамоқхонани эгаллаб олиб, юзлаб маҳбусларни озод қилди[127].
- 12-август куни Афғонистон ҳукумати қўшинлари қайтариб олган Шибирғон ва Фараҳ шаҳарларидаги аэропортларни „Толибон“ қайта босиб олди[128]. Шунингдек, Афғонистондаги ўзбеклар жамияти етакчиси маршал Абдул Рашид Дўстумнинг ўғлини „Толибон“ ҳаракати асирга олгани маълум қилинди[129]. Шу куни „Толибон“ ҳаракати делегациясининг Қатардаги сиёсий идораси расмий вакили Суҳайл Шоҳин Россия президентининг Афғонистон бўйича махсус вакили Замир Қобуловга Афғонистондаги вазиятни тинч йўл билан ҳал қилишга масъуллигини билдирди[130]. „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг иккинчи энг йирик шаҳри — Қандаҳорни эгаллади[131] ҳамда Афғонистоннинг ғарбий қисмида жойлашган Ҳирот шаҳрини ўз назоратига олди[132].
- 13-август куни „Толибон“ ҳаракати Маршал Дўстумнинг ўғли, сержант Ёрмуҳаммад Дўстумни қўлга олганини эълон қилди. Маршал вакилининг айтишича, 7-августга ўтар кечаси, Шибирғон шаҳрига ҳужум қилинганда Ёрмуҳаммад бу ҳудуддан ҳарбий вертолёт билан Мозори Шарифга олиб кетилган[133]. „Толибон“ ҳаракати Ҳелманд вилоятининг маъмурий маркази бўлган Лашкаргоҳ шаҳрини эгаллаганини маълум қилди[134] ва мамлакат пойтахти Кобулга яқинлашди. Жангарилар пойтахтдан 50 км узоқликда жойлашгани маълум қилинди[135]. Шу куни Ўзбекистон, Туркманистон ва Россия дипломатлари Қатарда „Толибон“ ҳаракатининг сиёсий масалалар бўйича комиссияси раҳбари билан музокара ўтказди[136].
- 14-август куни „Толибон“ Балх вилояти маркази Мозори-Шариф шаҳрини эгаллади. Ҳужум оқибатида афғон кучлари Ўзбекистон билан чегарага қочишга мажбур бўлди[137].
2021-йил 15-август. Кобулни эгаллаш
15-август куни „Толибон“ ҳаракати Афғонистон пойтахти Кобул шаҳрига ҳужум бошлади. Кобулга кириш ҳудудида Афғонистон ҳарбийлари ва „Толибон“ кучлари ўртасида кучли тўқнашув бошланди. Шунингдек, шаҳардаги Пули Чархий қамоқхонасидан маҳбуслар озод қилинди[138]. Афғонистон ички ишлар вазирлиги матбуот хизмати „Толибон“ ҳаракати Афғонистон пойтахтига ҳужум бошлаганини оммавий ахборот воситаларига эълон қилди. „Толибон“ пойтахт ғарбидаги Кобул университетини ҳам ўз назоратига олди ва Кобул туманларидан бирида ўз байроғини ўрнатди. Қатардаги „Толибон“ етакчиси Афғонистондаги толиблардан Кобулда зўравонлик қилишдан тийилишни, мамлакатни тарк этишга қарор қилган ҳар бир кишига хавфсиз ўтишни таъминлашни ва аёлларни қўриқланадиган ҳудудларга боришларини сўраган[139].
Афғонистон президенти Ашраф Ғани яқин орада ўз истеъфоси ҳақида эълон қилиши ҳақида хабарлар тарқалди. Ғанининг лавозимни тарк этишининг асосий сабаби Афғонистондаги вазият экани таъкидланди ва президент „Толибон“ ҳаракатига таклиф қилмоқчи бўлган сулҳ режаси доирасида кетиш имкониятини кўриб чиқаётгани айтилди[140]. „Толибон“ ҳаракати Афғонистоннинг бешинчи йирик шаҳри ҳисобланган Жалолободни эгаллаб олди. Нангарҳор вилоятидан депутат Абрарулла Муроднинг маълум қилишича, шаҳар оқсоқоллар буйруғи билан „Толибон“га таслим бўлган[141].
15-август кечга яқин „Толибон“ Кобул бўйича баёнот бериб, шаҳарга бостириб кирмаслиги, куч ишлатилмаслиги, аксинча ҳокимият тинч йўл билан ўзгаришини маълум қилди. Ҳокимиятнинг „Толибон“га ўтиш жараёнини таъминлаш учун музокаралар олиб борилди[142].
Ғани мамлакатдан кетганидан сўнг „Толибон“ ҳаракати бутун Афғонистон ҳудудини назорат қилаётганини эълон қилди. „Толибон“ ўз баёнотида мамлакат пойтахтида ҳеч қандай жанговар ҳаракатлар йўқлиги, ҳаракат бутун Афғонистон устидан назорат ўрнатганини айтди[15].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Жибран Аҳмад Афгҳан Талибан намес а неw леадер, бут пеаcе талкс делаед (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-11-23 санасида архивланган) // Реутерс, 30.07.2015
- ↑ „Раре лоок ат Афгҳан Натионал Армй'с Талибан фигҳт“. ББC Неwс. Қаралди: 2014-йил 18-август.
- ↑ „Талибан аттаcк НАТО басе ин Афгҳанистан – Cентрал & Соутҳ Асиа“. Ал Жазеэра. Қаралди: 2014-йил 18-август.
- ↑ „ИСИС репортедлй мовес инто Афгҳанистан, ис эвен фигҳтинг Талибан“ (2015-йил 12-январ). 2015-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 27-март.
- ↑ „ИСИС, Талибан анноунcед Жиҳад агаинст эач отҳер“ (2015-йил 20-апрел). Қаралди: 2015-йил 23-апрел.
- ↑ „Талибан леадер: аллегианcе то ИСИС 'ҳарам'“. Рудаw (2015-йил 13-апрел). Қаралди: 2015-йил 23-апрел.
- ↑ Ин ИСИС, тҳе Талибан Фаcе ан Инсургент Тҳреат оф Тҳеир Оwн // Тҳе Неw Ёрк Тимес, 05.06.2015
- ↑ Самуэл Оакфорд Тҳе Талибан Теллс тҳе Исламиc Стате то Гет тҳе Ҳелл Оут оф Афгҳанистан (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-06-18 санасида архивланган) // Виcе Неwс, 17.07.2015
- ↑ „Талибан сай гап нарроwинг ин талкс wитҳ УС овер Афгҳанистан трооп wитҳдраwал“. Милитарй Тимес (2019-йил 5-май).
- ↑ Қази, Шереэна „Деадлй Талибан инфигҳтинг эрупц ин Афгҳанистан“ (эн). www.алжазеэра.cом (2015-йил 9-ноябр).
- ↑ 11,0 11,1 „Афгҳанистан'с wарлорд виcе-пресидент споилинг фор а фигҳт wитҳ тҳе Талибан“. Тҳе Гуардиан (2015-йил 4-август).
- ↑ Ибраҳими, Ниаматуллаҳ. 2009. "Дивиде анд Руле: Стате Пенетратион ин Ҳазаражат (Афгҳанистан) фром Монарчй то тҳе Талибан", Cрисис Статес Wоркинг Паперс (Сериэс 2) 42, Лондон: Cрисис Статес Ресеарч Cентре, Лондон Счоол оф Эcономиcс
- ↑ Ковалевич, Дмитрий „Афганский синдром. Бегство армии США или передача власти «Талибану»?“ (ру). Украина.ру (2021-йил 7-июл). 2021-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 7-июл.
- ↑ Жонсон, Лена. Тажикистан ин тҳе Неw Cентрал Асиа, 25 Аугуст 2006. ИСБН 978-1-84511-293-6. Қаралди: 2014-йил 17-декабр (2016-йил 16-январда асл нусхадан архивланган).
- ↑ 15,0 15,1 „«Толибон» ҳаракати Афғонистон бутунлай ўз назоратига ўтганини маълум қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистон Ислом Амирлиги декларациясини эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 31-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-август.
- ↑
- Туранова Е. Талибан в Афганистане: возвращэниэ к власти или пут в никуда? Част 1 // Международноэ обозрениэ: Восток+Запад, 26.05.2010 (копия)
- Туранова Е. Талибан в Афганистане: возвращэниэ к власти или пут в никуда? Част 2 // Международноэ обозрениэ: Восток+Запад, 03.06.2010 (копия)
- Туранова Е. Талибан в Афганистане: возвращэниэ к власти или пут в никуда? (обе части) // Санкт-Петербургский сентр изучения современного Ближнего Востока
- ↑ Сеcуритй Cоунcил Cоммиттеэ эстаблишед пурсуант то ресолутион 1267 (1999) cонcернинг Ал-Қаида анд тҳе Талибан анд Ассоcиатед Индивидуалс анд Энтитиэс, 2007-03-14да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2021-06-26
- ↑ Барабанов В. А.. Российский ВПК: история и современность : монография. Альфа, 2002 — 238-бет.
- ↑ Серенко А. Н. Талибан перед угрозой распада (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-02-16 санасида архивланган) // Информационний портал „Афганистан.ру“, 20.12.2007
- ↑ В Пакистане талиби захватили 30 полицейских и солдат // Интерфакс, 04.02.2009
- ↑ „Клинтон увидела в Пакистане «смертельную угрозу» для мира“. Лента.ру (2009-йил 23-апрел). Қаралди: 2010-йил 14-август.
- ↑ Американский беспилотник уничтожил лидера пакистанских талибов // Российская газета, 01.11.2013
- ↑ Интервю с воэнним амиром Иттихад исламского джихада (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-04-07 санасида архивланган) // содиқлар.инфо, 26.03.2014
- ↑ Афганистан: эдинственний воэннопленний из США освобожден // Русская служба Би-би-си, 31.05.2014
- ↑ Боуман М. Законодатели требуют ответов на вопроси об освобождении Бергдала (Wайбаcк Мачине сайтида 2014-06-06 санасида архивланган) // Голос Америки, 05.06.2014
- ↑ „Да синд Спурен wиэ вон эинер трампелнден Элефантенҳерде“ (де). Дер Тагесспиэгел (2002-йил 13-январ). 2012-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 5-ноябр.
- ↑ Жосепҳ Фитчетт. „Wҳат Абоут тҳе Талибан'с Стингерс?“ (эн). Интернатионал Ҳералд Трибуне (2001-йил 26-сентябр). 2012-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 5-ноябр.
- ↑ РОБЕРТ ПЕАР. „Арминг Афгҳан Гуэрриллас: А Ҳуге Эффорт Лед бй У.С..“ (эн). Тҳе Неw Ёрк Тимес (1988-йил 18-сентябр). 2012-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 5-ноябр.
- ↑ „Талибы призвали Трампа вывести войска из Афганистана“. РИА Новости (2017-йил 15-август).
- ↑ „Талибы впервые за 17 лет объявили временное перемирие с правительством Афганистана“. Бульвар Гордона. Қаралди: 2018-йил 20-август.
- ↑ „15 мемберс оф уприсинг форcе киллед ин Талибан аттаcкс“. Пажҳwок Афгҳан Неwс. Қаралди: 2018-йил 20-август.
- ↑ „ББC: “ТОЛИБОН” ҲАРАКАТИ ДЕЛЕГАТСИЙАСИНИНГ ЎЗБЕКИСТОНГА ТАСҲРИФИ – МАМЛАКАТ ДИПЛОМАТИЙАСИ ВА ТАСҲҚИ СИЙОСАТИНИНГ ЖИДДИЙ МУВАФФАҚИЙАТИДИР“. Ўзбекистоннинг Малайзиядаги элчихонаси. Қаралди: 2019-йил 14-август.
- ↑ „Толибон Ўзбекистонда: музокаралар қандай о'тди?“. Америка овози. Қаралди: 2019-йил 16-август.
- ↑ „В Москву вновь приехали талибы, они встретились с Лавровым“. свобода.орг. Радио Свобода (2019-йил 28-май). Қаралди: 2019-йил 6-июн.
- ↑ Амй Wалдман. А Натион Чалленгед: тҳе Лаw; Но ТВ, но Чесс, Но Китес: Талибанъс Cоде, фром А то З. // Неw Ёрк Тимес, 22.11.2001
- ↑ * Талиби разрушат памятники „неисламских“ религий // Утро.ру, 27.02.2001
- Решениэ талибов уничтожит статуи Будди необратимо (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-12 санасида архивланган) // Пресс-сентр, 01.03.2002
- Талиби уничтожили статуи Будди в Бамиане (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-03-23 санасида архивланган) // Лента.ру, 09.03.2001
- ↑ * Тулский М. ООН против талибов // Независимая газета, 01.03.2011
- Тулский М., Карабааги О. Талибы разрушают буддийские памятники // Независимая газета, 14.03.2011
- ↑ * Мусулманскиэ страни осудили акт уничтожения талибами буддисцких памятников архитектури (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-12 санасида архивланган) // РБК, 01.03.2002
- Муфтий Египта призвал талибов отменит решениэ об уничтожении памятников доисламского периода в Афганистане (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-12 санасида архивланган) // РБК, 01.03.2002
- ↑ Кҳан Ж. (Wритинг бй Камран Ҳаидер; Эдитинг бй Роберт Бирсел анд Сугита Катял) Пакистани Талибан блоw уп счоолс ин Сwат (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-11-12 санасида архивланган) // Реутерс, 19.01.2009
- ↑ „Талибы сформировали временное правительство Афганистана“. РИА Новости. 2021-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Талиби дают Чечне $4 миллиона и 24 „Стингера“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-03-13 санасида архивланган) // Сегодня, 02.11.1999
- ↑ Александр Пташкин. „Талибан“ признал Чечню. Кто признаёт „Талибан“? // Труд, 18.01.2000)
- ↑ Талиби объявили России свящэнную войну (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-07-26 санасида архивланган) // Лента.ру, 15.02.2000
- ↑ Павел Тарасенко. Москва отказалас дружит с талибами против США // Коммерсантъ-Онлине, 20.01.2012)
- ↑ „Каримов Афғонистон бўйича ташаббусни қўлга олмоқчи“. Америка овози. Қаралди: 2009-йил 25-июн.
- ↑ „Ислом Каримов Афғонистон бўйича халқаро анжуманларда иштирок этади“. ББC. Қаралди: 2011-йил 14-октабр.
- ↑ „Ўзбекистон ва Афғонистон муносабатларида янги саҳифа“. УзА. Қаралди: 2017-йил 5-декабр.
- ↑ Малик Мансур. „Тошкент Афғонистон тинчлик музокараларининг марказига айланмоқда“. Америка овози. Қаралди: 2018-йил 31-август.
- ↑ „Ўзбекистон «Толибон» гуруҳи олдига қандай шартлар қўйгани очиқланди“. Бугун.уз. 2023-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 30-июн.
- ↑
ТИА&ТW - Тҳе Неw Узбекистан - Фореигн Аффаирс ЁуТубеда // ТҳисИсАмериcаТВ. 25-Жун. 2021-йил
- ↑ Талибан килл 17 ин Индиан эмбассй бомбинг ин Кабул
- ↑ „Бомбинг ат Индиан Эмбассй ин Кабул Киллс 17“. 2014-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за взрыв в Карачи“. Қаралди: 2011-йил 15-апрел.
- ↑ „Талибы взорвали сотрудниц благотворительной организации в машине“. 2012-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за теракт в Кветте“. Қаралди: 2011-йил 7-август.
- ↑ „Талибы взорвали мечеть в Пакистане: более 50 погибших“. Қаралди: 2011-йил 10-апрел.
- ↑ Пакистанские талибы взяли на себя ответственность за теракт в Карачи
- ↑ „Талибы взяли ответственность за взрыв в Пешаваре, унесший до 40 жизней“. Қаралди: 2011-йил 15-апрел.
- ↑ „Талибы взяли на себя ответственность за теракт в Пакистане“. 2011-йил 20-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ „Талибы взяли на себя ответственность за теракт в Пакистане — СМИ“. Қаралди: 2011-йил 10-апрел.
- ↑ Деадлй бласт ҳиц Кандаҳар
- ↑ Талибан аттаcк таргец У.С. агенcй ин Кандаҳар
- ↑ При взрыве в Нангархаре погибли не менее 20 мирных жителей
- ↑ „В теракте в Кабуле погиб гражданин России“. Қаралди: 2014-йил 18-январ.
- ↑ „ИМФ анд УН оффиcиалс киллед ин Кабул рестаурант аттаcк“. Қаралди: 2014-йил 18-январ.
- ↑ „Ночной кошмар в Кабуле. Хроника теракта, в котором погибли украинцы“. Қаралди: 2021-йил 20-феврал.
- ↑ „В афганской провинции Пактика талибы убили школьника за изучение английского языка“. 2012-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-июн.
- ↑ Афганские талибы казнили за шпионаж семилетнего ребёнка
- ↑ Боевики движения Талибан казнили восьмилетнего ребёнка
- ↑ „Афғонистон қуролли кучлари базасида кучли портлаш содир бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 24 февраль.
- ↑ „Афғонистонда ҳарбий вертолёт қулаши оқибатида 3 киши ҳалок бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 1 апрель.
- ↑ „Афғонистонда ҳарбий вертолёт қулаши оқибатида 3 киши ҳалок бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 3 апрель.
- ↑ „«Толибон» Афғонистондаги ҳарбий базани портлатиб юборди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 3 май.
- ↑ 75,0 75,1 75,2 „«Толибон» Афғонистондаги туманлардан бирини қўлга олди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 21 май.
- ↑ „Афғонистонда бир кунда «Толибон»нинг 250 дан ортиқ аъзоси ўлдирилди“. Бугун.уз. 2021-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-июл.
- ↑ „Афғонистонда бир кунда «Толибон»нинг 140 нафар аъзоси ўлдирилди“. Бугун.уз. 2021-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-июл.
- ↑ „Афғонистонда бир кун ичида «Толибон»нинг 200 дан ортиқ аъзоси ўлдирилди“. Бугун.уз. 2021-йил 17-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 17-июл.
- ↑ „«Толибон» Афғонистондаги яна иккита туманни қўлга олганини эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-июл.
- ↑ „Афғонистонда яна бир туман «Толибон» қўлига ўтди“. Бугун.уз. 2021-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-июл.
- ↑ „«Толибон» ҳужум орқали Афғонистондаги яна бир туманни қўлга киритди“. Бугун.уз. 2021-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-июл.
- ↑ „«Толибон» Афғонистондаги яна бир туманни назорат остига олди“. Бугун.уз. 2021-йил 19-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-июл.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги икки туманни қамалга олди“. Бугун.уз. 2021-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-июл.
- ↑ „Афғонистон ҳарбийлари 2 туманни «Толибон» ҳаракатидан қайтариб олди“. Бугун.уз. 2021-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 22-июл.
- ↑ „Афғонистонда бир кунда «Толибон» ҳаракатининг 160 нафар аъзоси йўқ қилинди“. Бугун.уз. 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
- ↑ „Афғонистондаги туманлардан бири «Толибон» ҳаракатига ҳеч қандай жангсиз топширилди“. Бугун.уз. 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 28-июл.
- ↑ „Афғонистондаги икки туман «Толибон» ҳаракатидан бутунлай тозаланди“. Бугун.уз. 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 18 июнь.
- ↑ „Афғонистонда «Толибон» ҳаракати бир кечада 17 та туманни қўлга олди“. Бугун.уз. 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 22 июнь.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати билан тўқнашувдан кейин Тожикистонга қочган афғон аскарлари Афғонистонга қайтди“. Бугун.уз. 2021-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-август.
- ↑ „Афғонистонда «Толибон»нинг бир гуруҳи таслим бўлиб, энди ҳаракатга қарши курашиши маълум қилинди — фото“. Бугун.уз. 2021-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Тожикистон билан чегарадаги яна бир назорат пунктини эгаллаб олди“. Бугун.уз. 2021-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-август.
- ↑ „Афғонистондаги туманлардан бири махсус операция орқали «Толибон» ҳаракатидан озод қилинди“. Бугун.уз. 2021-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 10-август.
- ↑ „Тожикистон 300 дан ортиқ афғон аскарларини қабул қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021 йил 4 июль.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати 1 суткада Афғонистондаги 13 та туманни назоратга олди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги барча хорижий қўшинларга мурожаат қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги институтлардан бирини ёқиб юборди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги қамоқхонани эгаллаб, барча маҳбусларни озод қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» тожик–афғон чегарасидаги кўприкка ўз байроғини ўрнатди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳар бир оила 1 та қизини ҳаракат аъзосига турмушга бериши кераклигини айтди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Ўзбекистон билан чегарадош ҳудудга яна ҳужум қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Туркияга жиддий огоҳлантириш билан мурожаат қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракатининг бош қўмондонларидан бири йўқ қилинди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Хитой ТИВ «Толибон» ҳаракатига мурожаат қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Афғонистон ҳукумати ва «Толибон» ҳаракати бир масалада келишувга эришди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистон президенти истеъфосини талаб қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Афғонистонда қўшма операция давомида «Толибон» ҳаракатининг 20 дан ортиқ аъзоси ўлдирилди — фото“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-07-2021.
- ↑ „Афғонистонда хавфсизлик кучлари ва «Толибон» ҳаракати ўртасида тўқнашувлар кучайди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Германия вакиллари Доҳада «Толибон» ҳаракати билан яширин учрашув ўтказди — ОАВ“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 02-08-2021.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистон президентининг «вақти тугагани»ни айтди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „АҚШ ҳарбий кучлари «Толибон» ҳаракатини бомбардимон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 03-08-2021.
- ↑ „Афғонистон ҳарбийлари рекорд миқдордаги «Толибон» ҳаракати аъзоларини йўқ қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 03-08-2021.
- ↑ „Афғонистонда «Толибон» ҳаракати билан тўқнашув оқибатида 40 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 04-08-2021.
- ↑ „Афғонистон АҚШ босими остида «Толибон» ҳаракатининг 5 минг аъзосини озод қилди — ОАВ“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „АҚШ «Толибон» ҳаракатининг қурол-яроғ омборига ҳужум қилди — фото“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 05-08-2021.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати маршал Дўстумнинг уйини ёқиб юборди — ОАВ“. Бугун.уз. 2021-йил 11-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистон ҳукуматининг ахборот ва медиа маркази раҳбарини ўлдирди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Афғонистонда ҳукумат қўшинлари «Толибон» ҳаракатининг яна бир раҳбарини ўлдирди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистонда вилоят марказларидан бирини эгаллади“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „АҚШ «Толибон» ҳаракатига қарши бомбардимончи самолётлар юборди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистоннинг энг йирик шаҳарларидан бирини эгаллаб олди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати маршал Дўстумнинг уйига бостириб кирди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати афғон радиостанцияси менежерини ўлдириб, журналистни ўғирлаб кетди — ОАВ“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистоннинг яна бир шаҳрини қўлга олди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-08-2021.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистоннинг Ўзбекистон билан чегарасини назорат қилаётгани айтилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Маршал Дўстум Кобулдан тўқнашув бўлаётган Мозори Шарифга учиб кетди — фото“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Афғонистон молия вазири «Толибон» ҳаракати туфайли истеъфога чиқди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Қандаҳордаги қамоқхонани эгаллаб, маҳбусларни озод қилди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги 2 та аэропортни эгаллаб олди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати маршал Дўстумнинг ўғлини асир олгани айтилмоқда“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистондаги вазиятни тинч йўл билан ҳал қилишини эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистоннинг иккинчи энг йирик шаҳрини эгаллади“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Ҳиротни эгаллаганини эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Маршал Дўстумнинг ўғли қаерда экани маълум бўлди“. Бугун.уз. 2021-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-08-2021.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Лашкаргоҳни ҳам эгаллаганини эълон қилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракатининг мамлакат пойтахтига яқинлашгани айтилди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Ўзбекистон Қатарда «Толибон» ҳаракати билан музокара ўтказди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Ўзбекистонга чегарадош бўлган шаҳарни қўлга олди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистон пойтахтига ҳужум бошлади — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Кобулга ҳужум бошлагани эълон қилинди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „Афғонистон президенти истеъфога чиқиб, мамлакатни тарк этмоқчи — ОАВ“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Афғонистоннинг бешинчи йирик шаҳрини ўз назоратига олди — видео“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
- ↑ „«Толибон» ҳаракати Кобул бўйича баёнот берди“. Бугун.уз. 2021-йил 15-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-август.
Адабиётлар
- Белокреницкий В. Я., Сикоев Р. Р. Движение Талибан и перспективы Афганистана и Пакистана. — М.: Институт востоковедения РАН, 2014. — 216 с.
- Коргун В. Г. Афганистан и «воины Аллаха» // Азия и Африка сегодня. — 2008. — № 9
- Марсден П. Талибан: Война и религия в Афганистане. / Пер. с англ. Е. Егоровой, Е. Клиновой. — М.: Городец, 2002. — 173 с. ИСБН 5-9258-0043-5
- Никитенко Е. Г. Движение «Талибан»: прошлое или будущее? // Военная мысль. — 2004. — № 4.
- Сикоев Р. Р. Талибы (религиозно-политический портрет). — 2-е изд. — М.: Институт востоковедения РАН: Крафт+, 2004. — 251 с. ИСБН 5-93675-064-7
- Умнов А. Ю. «Талибан» в исламском контексте // Ислам на постсоветском пространстве: взгляд изнутри. / Под ред.: А. В. Малашенко, М. Б. Олкотт; Московский центр Карнеги. — М.: Арт-Бизнес-Центр, 2001. —320 с. — 3000 экз.
- Умнов А. Ю. Талибы и террористы — не одно и то же // Мировая экономика и международные отношения. — 2002. — № 3. — C. 53—54
- Шашок Л. А. Эволюция радикального исламского движения «Талибан» от основания до наших дней. — М : Этносоциум, 2020. — 113 с. ИСБН 978-5-907021-61-7 500
- Афсар Ш, Самплес Ч., Wоод Тҳ. Тҳе Талибан: Ан Организатионал Аналйсис // Милитарй Ревиэw. Май/Жун2008. — Вол. 88. — № 3. — П. 58-73
- Гоодсон Л. П. Афгҳанистан’с эндлесс wар: Стате фаилуре, регионал политиcс, анд тҳе рисе оф тҳе Талибан. — Сеаттле; Лондон, 2001.
Ҳаволалар